onderwijsspecial terug naar de basis

Monique van Akkeren stond 35 jaar geleden voor het laatst voor de klas, nu is ze terug als herintreder

Het is precies wat onderwijsminister Arie Slob hoopt. Juf Monique van Akkeren, 58 jaar jong, staat weer voor de klas. Als herintreder.

Monique van Akkeren op de openbare basisschool Narcis-Querido in Amsterdam. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Kun jij van een krant een hoedje vouwen? Schrijf op: vouwen.’ Groep 4 van de Narcis-Queridoschool in Amsterdam-West heeft op donderdagochtend een dictee. Juf Monique van Akkeren (58) herhaalt de zinnen zorgvuldig. ‘Schrijf op: vouwen.’

Taalboeken worden als tussenschot gebruikt op de houten tafeltjes. Kinderen klappen met de lettergrepen van de woorden mee. Er valt hier en daar een potlood. ‘Wacht, ik ben nog niet klaar!’, roept een leerling als zijn juf alvast aan de volgende zin begint. Zijn buurvrouw slaakt een diepe zucht. Na 25 woorden is het dictee op zijn eind. ‘Nu mogen jullie even lekker bewegen.’ Dat hoeft Van Akkeren geen tweede keer te zeggen. De kinderen staan al springend en rekkend naast hun stoeltjes.

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Dat is echt iets van nu, die ruimte tussendoor om even te springen’, zegt Van Akkeren. ‘In het begin dacht ik: maar wacht eens even, zo kun je toch niet goed leren? Ik kom echt uit een tijd dat er rust en orde in de groep was. Nu is het veel gangbaarder dat het juist ook even druk is.’

Het is namelijk 35 jaar geleden dat Van Akkeren voor het laatst voor de klas stond, op een school voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden. Maar nu is ze terug, als ‘herintreder’. Op een reguliere basisschool deze keer, in Amsterdam-West. Sinds december valt ze in voor een juf met zwangerschapsverlof.

Toen Van Akkeren vier jaar oud was wist ze al: ik word schooljuffrouw. Haar vader was onderwijzer. ‘Dat zal ongetwijfeld mee hebben gespeeld.’ De klas is inmiddels leeg, de kinderen zijn een uurtje naar gym.

Na de havo ging Van Akkeren naar de pedagogische academie. ‘Ik vond het onderwijs heel leuk, ik vond kinderen heel leuk. Maar ik wist ook meteen: ik ga hier niet mijn pensioen halen. Ik hou van veranderingen, ontwikkelen en nieuwe dingen.’ Vier jaar werkte Van Akkeren in het onderwijs. ‘Maar toen kwam ik in aanraking met orthopedagogiek, dat vond ik heel interessant.’

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Haar collega’s waarschuwden: als je nog iets anders wilt doen, moet je die keuze nu maken. Werken in het onderwijs kende veel voordelen. De vakanties, het salaris. Je bleef vrij snel plakken. Van Akkeren besloot verder te studeren. Eerst orthopedagogiek, daarna massapsychologie. Dertig jaar trainde ze managers, was ze leidinggevende en hielp ze mensen uit de ziektewet.

Van Akkeren behoorde tot de ‘stille reserve’ van het onderwijs. Dat zijn mensen met een lesbevoegdheid die buiten het onderwijs werken of werkloos zijn (maar niet arbeidsongeschikt). In 2017 berekende het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap dat die reserve in het basisonderwijs uit zo’n 30 duizend mensen bestaat. Terwijl basisscholen over vijf jaar zo’n 4.200 voltijdsleerkrachten tekortkomen, volgens de recentste voorspellingen van het ministerie.

Het activeren van die stille reserve is een van de manieren waarop onderwijsminister Arie Slob het lerarentekort wil opvangen. Daarom kunnen scholen tot en met 2020 overheidssubsidie aanvragen voor de begeleiding van een herintreder. Ook de gemeente Amsterdam kent ‘terugkeerbeurzen’ van een paar duizend euro toe, maar dan aan de herintreders zelf.

Monique van Akkeren. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Juf, zonder bril zie je er wel heel oud uit.’ Dat zei een leerling woensdag nog tegen Van Akkeren. ‘Kinderen zeggen precies waar het op staat. Ik hou daarvan. Ik ben het onderwijs absoluut niet uitgegaan omdat ik het niks vond.’

Voor de klas staan, gedurende haar hele carrière zat het toch in haar achterhoofd. ‘Het lonkte. Bij kinderen krijg je wat je ziet. Je hoeft het niet te hebben over krachtenvelden, concurrentie of organisatiestructuren.’ Ze besloot in 2017 met haar eigen bedrijfje te stoppen. ‘Wat ga ik nu doen?, dacht ik toen. Ik wilde in elk geval weer in een team werken. En ik was toe aan een nieuwe stap.’

Het was een simpele zoekopdracht op Google die Van Akkeren bij De Brede Selectie bracht. Dit samenwerkingsverband tussen Amsterdamse schoolbesturen biedt een opfriscursus aan voor herintreders. Gratis voor de herintreder, de organisatie kreeg een subsidie van het arbeidsmarktplatform primair onderwijs. In ruil daarvoor spreken ze af dat de herintreder minstens zes maanden zal werken bij een van de scholen aangesloten bij De Brede Selectie.

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Die opfriscursus is een heel traject. Eerst een kennismakingsgesprek, dan een oriëntatiefase, dan een intake voor de stage en het opleidingsdeel van tien dagdelen in samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam. Monique van Akkeren had haar eerste gesprek in april vorig jaar. ‘Kom maar door met die stage, dacht ik meteen. Maar bij De Brede Selectie zeiden ze: ga eerst eens kijken. Dat is een goed advies geweest.’ Zeven, acht scholen bezocht Van Akkeren, om een dagje mee te draaien.

Iedereen zal je meteen proberen te claimen, waarschuwde De Brede Selectie. Dat gebeurde ook. ‘Als je een school binnenloopt, wordt er al meteen gezegd: je kan hier gewoon blijven, hoor. Dat gebeurde op de Narcis-Querido ook, toen ik hier voor het eerst was.’ Toch hield ze voet bij stuk: eerst oriënteren. ‘Ik zag ook al meteen: er is wel heel veel veranderd. In het begin duizelt het je echt.’

Niet alleen die drukke klas, maar ook nieuwe visies op onderwijs. Ze somt op: ‘De vreedzame school, natuurlijk leren, breingericht leren.’ En dan dat digibord. ‘In mijn tijd had je gewoon een schoolbord met een krijtje. Daar heb ik wel aan moeten wennen. Net als dat alles geregistreerd moet worden. Zelfs als kinderen ruzie hebben op het schoolplein.’

‘Regelmatig ging ik naar huis met het gevoel: mijn God, ben ik hier nog wel geschikt voor? Er komt zoveel op je af.’ Toch staat ze sinds januari nu vier dagen in de week les te geven aan groep 4. ‘De ondersteuning die ik nu van iedereen krijg, maakt alle verschil. Ik kan altijd ergens binnenlopen met een vraag. En die heb je heel erg veel, in het begin.’

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Eens in de week werkt ze samen met een andere juf, Wilma. Een doorgewinterde leerkracht, met veertig jaar ervaring. ‘Zonder haar had ik het hier echt niet gered. Je hebt zo iemand nodig voor alle ins en outs: hoe ga je om met het taakspel, belonen of al die toetsen?’

Zonder opleidingstraject had ze de stap ook niet snel gemaakt. ‘Dan solliciteer je op een school en is het meteen van: ga hier maar staan, dit wordt er verwacht, dit is je salaris.’ Haar functioneringsgesprek bij de Narcis-Querido heeft Van Akkeren inmiddels gehad. De school wil haar graag houden, ook als het zwangerschapsverlof van de leerkracht van groep 4 over is.

De komende vijf jaar blijft ze nog wel leerkracht in het basisonderwijs, denkt ze. ‘De investering vraagt dat ook wel, dat je het de tijd geeft. Je moet eerst zaaien, op een gegeven moment ga je oogsten. Ik merk dat het me al makkelijker afgaat. Maar voorlopig ben ik nog wel aan het zaaien, hoor. ’

De herintreders staan niet te dringen

Juf Monique van Akkeren maakte haar rentree in het onderwijs via De Brede Selectie in Amsterdam. Het is in de hoofdstad niet het enige begeleidingstraject voor herintreders. Het Schoolbureau biedt een zogeheten ‘crashcourse’ en werkervaringstraject aan. Voor leerkrachten in spé in Midden-Nederland is er bijvoorbeeld het traject van Klaswijs, de invalpool voor het christelijk basisonderwijs. In de Achterhoek biedt ook PON, een personeelscluster voor primair onderwijs, een traject voor herintreders aan.

De Brede Selectie is van oorsprong een samenwerking tussen acht Amsterdamse schoolbesturen voor invalkrachten. ‘Wij zagen het lerarentekort al een tijdje aankomen, we konden steeds minder invallers vinden’, zegt directeur Eric Molenveld. ‘Dus toen zijn we gaan nadenken: waar zouden we wel mensen kunnen vinden? Dan kom je uit bij een aantal groepen. Senioren bijvoorbeeld, en herintreders.’

Volgens Molenveld is het lastig herintreders te vinden. Achttien mensen hebben het opleidingstraject van De Brede Selectie doorlopen, acht daarvan staan inmiddels voor de klas. Minder dan gehoopt, geeft Molenveld toe. ‘Al ben ik blij met iedereen die we hebben kunnen helpen om de stap te zetten. En het is nooit helemaal klaar. Je zet iets in gang bij deze mensen, sommigen komen later terug: nu wil ik wel voor de klas.’

Anna van Boven van Klaswijs benadrukt dat hun opfriscursus voor iedere herintreder anders kan zijn. ‘We kijken eerst naar wat iemand al kan, dan bedenken we een traject op maat.’

Afhankelijk van wat voor bijscholing iemand nodig heeft, wordt er een bijdrage van de herintreder gevraagd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden