Moet Nederland een vrouwenquotum invoeren?

Bij Wolters Kluwer is ruim eenderde van de commissarissen en de helft van het bestuur vrouw. Wolters Kluwer is ook een van de zeer weinige bedrijven met een vrouwelijke baas, de Amerikaanse Nancy McKinstry.Beeld anp

Een quotum met sancties voor een minimumpercentage vrouwen in de raad van bestuur zou uniek zijn: Nederland zou ermee internationaal weer eens ouderwets vooroplopen.

Noorwegen voerde tien jaar geleden wel een vrouwenquotum van 40 procent in voor beursgenoteerde bedrijven, op straffe van liquidatie van de onderneming, maar dat gold alleen voor vrouwelijke commissarissen. Niettemin was de beroering groot.

Eurocommissaris Viviane Reding wilde ook graag zo'n vrouwenquotum van 40 procent, maar zij werd teruggefloten door diverse lidstaten, waaronder Nederland, die vinden dat Brussel zich daarmee niet moet bemoeien. Een waterig compromis resteert, waarbij grote Europese bedrijven in 2020 moeten zorgen dat ze minimaal 40 procent vrouwelijke commissarissen hebben.

Eventuele sancties worden aan lidstaten overgelaten, dus het is meer een streefcijfer. Dat geldt ook voor Duitsland, waar de regering van Angela Merkel eind vorig jaar besloot dat bedrijven in 2016 minimaal 30 procent vrouwelijke commissarissen moeten hebben.

De bezwaren tegen een vrouwenquotum met sancties zijn legio. Het is niet aan de overheid om zich te bemoeien met bedrijfsbenoemingen. Vrouwen worden gestigmatiseerd, omdat ze hun positie niet op eigen kracht bereikt zouden hebben. De kwaliteit moet de doorslag geven, niet de sekse.

Het schiet niet op

Bedrijven zouden naar het buitenland willen vluchten, en je zou 'old girls' krijgen in plaats van old boys. Hoe dan ook, het Noorse quotum werkte wel: 45 procent van de commissarissen is vrouw.

Of Nederland een vrouwenquotum voor bestuurders krijgt, is lastig te zeggen, al was het maar omdat er volgend jaar een nieuwe Eerste Kamer komt. Ervan uitgaande dat 'links' in de Tweede Kamer straks voor is nu het wettelijk streefcijfer voor 2016 heeft gefaald - wat niet zeker is -, dan geeft de PVV de doorslag.

Wilders heeft zich hierover voor zover bekend nog niet uitgelaten, Europees parlementariër Laurence Stassen wel. Zij sprak vorig jaar bij het Europese quotum van 'symboolwetgeving met een boemerangeffect', 'slecht voor vrouwen'. Maar Stassen is uit de PVV gestapt.

Volgens de tegenstanders van een quotum leidt een substantieel percentage vrouwelijke commissarissen vanzelf tot de benoeming van meer vrouwen in de raad van bestuur (wat zou kunnen, maar niet bewezen is).

Verder zouden de grote internationale bedrijven allang overtuigd zijn dat het goed is meer vrouwen in de top te hebben, omdat divers samengestelde besturen beter werken, en omdat er een slag gaande is om schaars toptalent. Daarvoor hebben ze geen quotum nodig.

Bovendien raken de kweekvijvers van goede kandidaten net onder de top langzaam maar zeker iets beter gevuld, waardoor meer vrouwen in de bestuurskamers slechts een kwestie van tijd is.

Aan de andere kant: zonder quotum schiet het niet op. Dit jaar werden drie nieuwe vrouwelijke bestuurders benoemd, waardoor het percentage topvrouwen steeg van 4,7 naar 6 procent, ver onder de beoogde 30 procent over twee jaar.

Diversiteit aan de top

Bovendien werd het wettelijk streefcijfer twee jaar geleden mede gesteund met het argument dat bedrijven de kans kregen hun goede bedoelingen te laten zien. Met de commissarissen lijken ze dat ook te doen, maar rond de vrouwelijke bestuurders is het wettelijke streefcijfer mislukt.

Nederland kan straks internationaal in de pas lopen door de markt zijn werk te laten doen. Het CDA is daarvoor. 'Wij zijn geen voorstander van een wettelijk quotum met allerlei boetes. Dat is een vorm van staatsdenken die tot veel bureaucratie leidt en de positie van vrouwen niet zal verbeteren', zegt Kamerlid Pieter Heerma.

'Steeds meer bedrijven zijn terecht bezig met het belang van diversiteit aan de top, omdat het meerwaarde heeft. Dat is een veel gezonder motief dan een vrouw aannemen, omdat je anders een boete krijgt.'

Ook de VVD is tegen een quotum , GroenLinks is misschien voor. De partij stemde vorig jaar althans als enige tegen het besluit om Viviane Reding terug te fluiten.

Keklik Yücel (PvdA) wil eerst van minister Jet Bussemaker weten waarom het percentage vrouwelijke bestuurders achterblijft voordat ze aan maatregelen gaat denken. Een vrouwenquotum met sancties sluit zij niet uit, maar het is wel 'een paardenmiddel'.

Nederlandse vrouwen zijn invloedrijk op andere plekken

Twee van de drie nieuwe vrouwen in de raden van bestuur van de beursgenoteerde bedrijven komen niet uit Nederland. De nieuwe financieel bestuurder Geraldine Matchett van DSM heeft drie nationaliteiten (Zwitserse, Britse en Franse), maar de Nederlandse zit daar niet bij. De nieuwe 'chief financial officer' van AkzoNobel, Maëlys Castella, is Frans. Alleen het kleine beursfonds Value8 van voormalig beleggersvoorman Peter Paul de Vries kreeg in de persoon van Kee Koopmans een Nederlandse in de raad van bestuur.

Vrouwelijke bestuurders zijn schaars en Nederlandse vrouwelijke bestuurders nog schaarser: zeven van de dertien topvrouwen bij de Nederlandse beursgenoteerde bedrijven komen uit het buitenland. Dat leidt tot een al jaren lopend heftig debat of Nederlandse vrouwen wel ambitieus genoeg zijn en of ze niet veel hechten aan hun deeltijdbaan en gezinsleven, nog los van het feit dat ze te bescheiden zijn om met hun vuist op tafel te slaan om een toppositie op te eisen. Onderzoekster Mijntje Lückerath denkt niet dat dit soort factoren het probleem zijn. 'Multinationals als DSM en AkzoNobel kunnen internationaal zoeken, dus dan is het niet gek dat ze bij een Française of Britse uitkomen.'

Ook volgens Margot Scheltema is het te simpel om de Nederlandse vrouw de schuld te geven. De voormalig financieel bestuurder van Shell Nederland, door haar vele commissariaten geregeld uitgeroepen tot invloedrijkste vrouw in het bedrijfsleven, ziet een reeks oorzaken. 'Het heeft tijd nodig, er zijn nog vooroordelen bij selectie en bevordering, gebrek aan durf bij vrouwen,de Nederlandse cultuur die zware eisen stelt aan moederschap, onvoldoende maatregelen om uitval van goede vrouwen te voorkomen tussen de 35 en 45 jaar, er spe

len allerlei dingen', zegt ze. Verder wijst Scheltema erop dat het onderzoek alleen gaat over beursgenoteerde bedrijven, van oudsher mannenbolwerken. 'Ik denk dat er heel veel vrouwen succesvol zijn - in termen van impact en invloed hebben - op andere plekken dan de traditionele, door mannen ontworpen, ingerichte en gehandhaafde hiërarchische organisaties.' Ook heeft elk jaar rapporteren dat het er te weinig zijn geen zin, stelt Scheltema. 'Eens in de drie jaar is genoeg. Of vijf jaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden