Mislukt, maar toch interessant

Hoe komen ontdekkingen tot stand? In Ware Wetenschap volgt de Volkskrant twaalf onderzoeksteams van start tot finish. Vandaag: het afleren van ongezonde eetgewoonten.

Ze had er al voor gewaarschuwd in de eerste aflevering : de kans bestaat dat er geen effect wordt gevonden. En dat dat het einde van het onderzoek zou betekenen.

De woorden van Natalie van der Wal, universitair docent kunstmatige intelligentie aan de Amsterdamse VU, blijken profetisch. De onderzoekster had een prachtig experiment bedacht en opgezet. Kijken of mensen die vaak ongezond snacken positieve associaties kunnen krijgen bij gezonde tussendoortjes. Dat zou kunnen door een foto op hun smartphone te tonen op momenten waarop zij doorgaans goesting hebben in een Mars of ander ongezond snackspul. Deelnemers zouden zo worden 'geprimed' in de richting van een gezondere leefstijl.

Het afgelopen jaar wierf Van der Wal kandidaten. Die vulden vragenlijsten in over hun snackgedrag en voerden testjes uit om te kijken wat het effect is van het tonen van foto's van gezonde en ongezonde snacks. Bergen data werden vergaard, maar hoe Van der Wal ze ook analyseerde, significante resultaten vond ze niet.

Misschien is dat het gevolg van een toevallige samenstelling in de steekproef. Of de steekproef was te klein ('al denk ik van niet'). Misschien was de populatie (studenten aan de VU) te eenvormig. 'Wellicht moet ik een volgende keer op de Dappermarkt werven.' Daar is de kans op ongezonde snackers wellicht groter dan onder mogelijk wat gezonder levende VU-studenten.

Schrale troost, de onderzoekster vond wel een distractor effect; de proefpersonen reageerden langzamer wanneer de kleur die was geassocieerd met een ongezonde of gezonde snack aanwezig was. 'Maar het bestaan van dat effect is al honderdduizend keer aangetoond.'

Van der Wal zegt nog steeds te geloven dat reward priming bestaat. Dit betekent dat bepaald gedrag waarschijnlijker wordt doordat de onbewuste keuze voor dit gedrag wordt 'wakker gekust' (geprimed) door een beloning. 'In het geval van mijn experiment is dat een kleur die is geassocieerd met een beloning, de snack.'

Van der Wal beschouwt haar onderzoek niet als mislukt. 'Dit gebeurt vaak, alleen lees je er nooit over.' Dat is jammer, vindt de onderzoekster. Want daardoor zou het zomaar kunnen dat een andere onderzoeker in de valkuilen stapt die zij nu juist heeft gedempt.

'No results zijn ook interessant', zegt Van der Wal. De onderzoekster gaat daarom proberen haar werk gepubliceerd te krijgen in een wetenschappelijk tijdschrift, bijvoorbeeld in Plos One. 'Desnoods zou niet-gepubliceerd onderzoek ergens in een grote database ondergebracht moeten worden, zodat andere wetenschappers er hun voordeel mee kunnen doen en een betere onderzoeksopzet kunnen maken.'

Er zijn collega's die haar voor gek verklaren. 'Publiceren van mislukt onderzoek schaadt je carrière, zeggen zij. Ik geloof dat niet.' Als het zo belangrijk is dat resultaten significant zijn, zijn onderzoekers eerder geneigd hun data zo te masseren tot er iets uit komt, zegt Van der Wal. En daar schiet niemand wat mee op. Wordt vermoedelijk dus vervolgd. Mislukt of niet.

Tips? warewetenschap@volkskrant.nl

undefined

Calorierijk snackspul Beeld .
Calorierijk snackspulBeeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden