Minder hormonen

Voor het eerst sinds de introductie van de pil is de markt voor anticonceptie in beweging. Nieuwe middelen bevatten minder hormonen, maar er kleven nadelen aan....

Biancava: 'Ik ben dus ook gestopt met de pil. Ik heb me zo lang slechtgevoeld, dat ik niet eens meer wist wat het is om te leven.'

Miss Peppertje: 'Ik wist echt niet dat de pil zo'n invloed op je gevoelkon hebben.'

Biancava: 'Maar we hebben er wel massaal last van.'

Sweety girl: 'Morgen gooien we met zijn allen die pillen in de plee.'

Loveli: 'Is implanon geen oplossing? Volgens mij krijg je dan minderhormonen binnen.'

Xanthe: 'Ik krijg volgende week het Mirena-spiraaltje. Ik ben ook nietecht dol op hormonen.'

Zomaar een greep uit de vele discussies op internet over anticonceptie.De Nederlandse vrouw, verreweg de braafste pilconsument ter wereld, ispilmoe. Elke dag synthetische hormonen slikken, past niet in het modernebeeld van gezond leven. Volgens de Stichting Farmaceutische kengetallen ishet pilgebruik sinds 2002 met 9 procent gedaald.

Vrouwen experimenteren met alternatieve voorbehoedsmiddelen die sindseen aantal jaren op de markt zijn. Middelen die minder hormonen bevatten,die dus minder effect zouden hebben op het libido en het gevoelsleven, endie je niet elke dag hoeft te slikken.

Uit berekeningen van het Wetenschappelijk Instituut van de NederlandseApotheken (WINap) blijkt dat inmiddels al zo'n 320 duizend vrouwen eenhormoonhoudend spiraal hebben laten plaatsen.

Als al deze vrouwen trouw blijven aan het spiraaltje-nieuwe-stijl,heeft inmiddels 15 procent van de Nederlandse vrouwen die aananticonceptie doen een Mirena-spiraal. Dat is een kleine revolutie voor eenland waarin het spiraal altijd is omgeven met spookverhalen over infectiesen ongewenste zwangerschappen. Het traditionele koperspiraal wist nooitmeer dan pakweg 5 procent van de Nederlandse anticonceptiemarkt teveroveren.

Niet zo populair als het Mirena-spiraal, maar toch bezig met eenbescheiden opmars, is de Nuvaring. Een op de vijftig vrouwen die eenzwangerschap willen voorkomen, experimenteert intussen met deze kunststofring, die de vrouw zelf in de vagina kan inbrengen. De ring scheidtdezelfde hormonen af als de pil, maar in mindere hoeveelheden.

De ring is inmiddels favoriet bij 40 duizend vrouwen. 'Dat lijkt nietveel, zeker niet op pakweg 1,8 miljoen pilgebruiksters, maar voor een nieuwproduct in zo'n pil-geöriënteerd land als Nederland is het een heleprestatie van de producent', vindt Annemieke Horiks, wetenschappelijkmedewerkster bij het Wetenschappelijk Instituut van de NederlandseApothekers (WINap). 'En we weten niet waar we uitkomen, want de groeicurvegaat steil omhoog.'

Doen de vier nieuwe anticonceptiemiddelen, sinds 2000 op de markt, watde fabrikanten beloven? Dat de producten beschermen tegen ongewenstezwangerschappen, staat buiten kijf. In klinische studies evenaren - enovertreffen ze soms zelfs - de betrouwbaarheid van de pil, die 99,4procent bedraagt, mits trouw elke dag geslikt. Bij slordig pilgebruik daaltde betrouwbaarheid naar 94 procent.

Een spectaculaire innovatie is de nieuwe generatie voorbehoedsmiddelenniet, vindt Rik van Lunsen, hoofd seksuologie van het AmsterdamseAcademisch Medisch Centrum (AMC) en voorzitter van de StichtingAnticonceptie Nederland. 'Het zijn variaties op hetzelfde thema: hormonaleanticonceptie', nuanceert hij. 'Nieuw is vooral de toedieningsvorm: nieteen pil, maar een staafje onder de huid; een pleister op de arm; een ringin de schede of een spiraaltje dat hormonen afgeeft in de baarmoeder.'

En dat is winst, vinden vooral jonge vrouwen. 'Ik hoef er drie jaarniet naar om te kijken', zegt Esther Faber (28). Zij is een van de ongeveer3.600 vrouwen die vorig jaar het hormoonhoudend staafje Implanon in debovenarm lieten aanbrengen. 'Lekker makkelijk.'

Ook de Nuvaring verkoopt goed op gebruiksgemak. De vrouw brengt de ringzelf in en heeft er drie weken geen omkijken naar. Na drie weken krijgt zeeen sms'je van de fabrikant dat het tijd is voor haar 'ringloze' week.'Vooral hoogopgeleide vrouwen van kort in de twintig gebruiken deNuvaring', aldus medisch directeur Björn Oddens van Organon-Europa. 'Hetzijn zelfbewuste vrouwen die niet bij de arts om anticonceptie vragen, maardie meedelen dat ze de Nuvaring willen.'

Het gebruiksgemak speelt voor veel (jonge) vrouwen een grote rol, merkenook de Rutgershuizen.

'Wij krijgen natuurlijk relatief veel patiënten bij wie deanticonceptie is mislukt en die daardoor een abortus hebben ondergaan',zegt Olga Loeber van het Rutgershuis in Arnhem, ook secretaris van deEuropean Society for Contraception. 'Niet iedereen heeft zo'n georganiseerdleven dat het lukt om elke dag op ongeveer hetzelfde moment die pil teslikken. En dus zijn we blij met deze alternatieven.'

Het belangrijkste verkoopargument van de nieuwe voorbehoedsmiddelen isdat ze minder hormonen bevatten dan de pil. In de damesbladen wordt ditvoordeel sterk benadrukt. Een goede marketingstrategie, vinden dedeskundigen. Maar een kleine nuancering is wel op zijn plaats.

Het hormoonhoudend staafje en het hormoonspiraal bevatten slechts éénhormoon (progestageen) in plaats van de twee hormoonsoorten die in de pilzitten. En dat is een positief aspect voor vrouwen die zo min mogelijkhormonen willen slikken.

Het grote nadeel is echter dat de menstruatie onvoorspelbaar wordt bijvoorbehoedsmiddelen die slechts één hormoon bevatten. 'Daar houdenNederlandse vrouwen niet van', aldus de Amsterdamse seksuoloog Van Lunsen.'Nederlandse vrouwen willen hun cyclus reguleren. Dus zullen deze productennooit de pil kunnen verdrijven. Met de pil weet je precies wanneer jeongesteld wordt. En als het even niet uitkomt, kun je doorslikken. Dat ishét succes van de pil.'

Esther Faber heeft een gewone cyclus sinds ze met Implanon in debovenarm loopt - alleen met veel minder bloedverlies dan gebruikelijk.Maar Esther heeft geluk. 'Ongeveer een kwart van de vrouwen krijgttussentijdse bloedingen met Implanon', meent Froukje Boukes,wetenschappelijk medewerkster van de het Nederlandse Genootschap vanHuisartsen. 'En die willen er voortijdig weer van af.'

Ook het Mirena-spiraal kent nogal wat spijtoptanten. 'In het AMC halenwe meer Mirena's weg dan we erin zetten', zegt Rik van Lunsen. 'Niet omdathet een slecht product is. Helemaal niet. Maar vrouwen worden niet goedvoorgelicht. Ze weten niet waar ze voor gekozen hebben. Meestal hebben zewel gehoord dat het bloedverlies minder wordt. Maar ze weten niet dat demenstruatie helemaal kan verdwijnen. Of dat ze een onregelmatige cycluskunnen krijgen, of tussentijdse bloedingen.'

Minder hormonen? Voor huisarts Boukje Froukes, tevens wetenschappelijkmedewerkster van het Nederlands Genootschap van Huisartsen, is het geenreden om uit te wijken naar de nieuwe anticonceptiva. 'De hedendaagse pilis al zo laag gedoseerd. De pil is een goed en veilig middel. En het is eenbeproefd middel, waar we inmiddels heel veel van weten.'

Froukes benadrukt bovendien dat een lagere dosering hormonen nietautomatisch betekent dat de vrouw ook minder hormonen in het bloed krijgt.Toediening via de huid (of dat nu van de huid van de schede of de bovenarmis) is erg effectief. De hormonen komen direct in de bloedbaan. 'Het ismaar de vraag of de hoeveelheid hormonen die in de bloedbaan terecht komt,niet dezelfde is als bij de pil.'

Nuvaring weet de hoeveelheid hormonen in het bloed van de vrouw met dehelft te verminderen ten opzichte van de pil. Bij de Evra-pleisters zijner aanwijzingen dat die juist tot een hogere hormoonspiegel leiden.

In zijn algemeenheid verdient toepassing via de huid eenlichtevoorkeur, vindt de Utrechtse hoogleraar voortplanting Bart Fauser.'Het is minder belastend voor het lichaam als de hormonen niet eerst doorde darmen en de lever hoeven om opgenomen te worden in de bloedbaan.'

Voor het eerst sinds de massale introductie van de pil is de markt vooranticonceptie in beweging. Compleet met de eerste schandalen. Want dertienvrouwen zijn ondanks het hormoonhoudende staafje Implanon toch zwangergeworden. De fabriek en de huisartsen steggelen nog over de schuldvraag.Volgens de huisartsen zijn de staafjes in het lichaam zoekgeraakt. Defabriek zegt dat de huisartsen de staafjes niet goed hebben ingebracht.

Toch slaan de nieuwe middelen, vooral het Mirena-spiraal en deNuvaring, behoorlijk aan, vinden gynaecologen. 'Vrouwen pikken debijwerkingen van de pil niet meer', constateert de Amsterdamse seksuoloogVan Lunsen, die als ernstigste bijwerking noemt dat de pil het leven vansommige vrouwen tot 'een grijze streep' maakt. Ook het feit dat de pil uithet vergoedingenpakket van de verzekeraars is gehaald, heeft depopulariteit een knauw gegeven.

'Dit neemt niet weg dat de topdrie van voorbehoedsmiddelen nog altijdluidt: de pil, de pil en de pil', onderstreept Olga Loeber van het ArnhemseRutgershuis. 'Maar het is al heel mooi als het lukt om het pil-automatismein Nederland te doorbreken. Want als je nu voor anticonceptie naar dedokter gaat, ligt het pilrecept al klaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden