GROTE VERWACHTINGENGerda Havertong

‘Mijn accent heb ik behouden, dat weet heel Nederland inmiddels’

Beeld Prive archief Gerda Harvertong

Wat dachten we, wie waren we en hoe is het allemaal zo gekomen? Een gesprek aan de hand van veelzeggende jeugdfoto’s van een bekendere Nederlander. Deze week: Gerda Havertong.

Naam: Gerda Havertong

Leeftijd: 73 jaar (Paramaribo, 23 oktober 1946)

Is: Theater- en televisiemaker, Sesamstraaticoon

Was o.a. te zien inSesamstraatMedeaThe PassionHecabeDe Tranen van Den Uyl

De Bordesscène

Op het bordes van het huis in Paramaribo.Beeld Prive archief Gerda Havertong

‘Mijn ouders trouwden toen ik 13 jaar oud was, omdat mijn vader pas wilde trouwen wanneer het laatste kind was gekomen. Alsof hij daar zelf verder geen invloed op had, haha. Deze foto is genomen op de stoep, of beter gezegd op het bordes van ons huis in Paramaribo. Wij woonden in een arbeidersbuurt, tegen de middenstand aan. Een keurige buurt weliswaar, maar niet een waar vaak fotografen langskwamen, zeker niet dé fotograaf van Paramaribo, de grote Bellamy. De hele straat liep uit voor deze foto, het was een belevenis! Het zal ook een komisch gezicht zijn geweest. Bellamy die onder een doek dook en ons allerlei opdrachten gaf, en wij die daar zo van onder de indruk waren dat er geen lachje af kon. Ik weet nog dat ik heel graag wilde dat mijn balletbenen op de foto kwamen. Dus mooi in positie, met mijn rechtervoet naar voren. Ik hoor mijn moeder nog tussen haar tanden sissen: ‘Let op die plant, niet op die plant staan!’

‘Ik heb altijd onderwijzer willen worden. Al voor ik naar school ging speelde ik schooltje, met flessen die ik op het erf vond. Ik gaf ze namen, ze werden mijn pupillen. Ik had zelfs lievelingetjes. En andersom: als een fles een scheur of een barst had, noemde ik hem brutaal, haha. Als je eerlijk bent, merk je dán al dat we ons allemaal moeten ontwikkelen om geen vooroordelen te hebben. Mijn ouders hebben bewust aan dat fundament gewerkt. Dat voorbeeld met die plant, het lijkt klein, maar de les is waardevol: je gaat niet op andermans spullen staan omdat jij je zo nodig mooier voor wil doen. Zo heb ik mijn eigen dochter ook opgevoed en zo heb ik ook mijn pedagogische rol ingevuld. Liefdevol, niet inconsequent, neen is neen.’

Very happy

Gerda, toen ze drie jaar in Nederland was.Beeld Prive archief Gerda Havertong

‘Deze foto is genomen in 1969, toen ik drie jaar in Nederland was. En we zien hier een zielsgelukkig meisje. Echt, very happy. Alles ging naar mijn zin, ik had mijn onderwijzersdiploma gehaald, stond op het punt logopedie te studeren. Op de opleiding voor onderwijzers had de logopediste gezegd dat mijn lettervorming niet in orde was: ik had een slechte s, geen goeie w, het was bar en boos. Ik snapte ook wel dat dat over mijn Surinaamse accent ging. Dus toen vroeg ik: ‘Maar u kunt me toch verstaan?’ Waarop zij zei: ‘We gaan nu niet assertief worden, hè?’ Andere tijden, hoor.

‘Niettemin was ik hier een en al blijheid. Kijk ook naar die prachtige magnolia op de achtergrond, mijn geluksbloem, in volle bloei, net als ik. Dat zie je ook, ik sta rechtop en ga het leven vol vertrouwen tegemoet. We zaten hier middenin de flowerpowerperiode. Ik ervoer de bevrijding die de Amerikaanse burgerrechtenactivist Angela Davis ons bracht, door het niet langer ontkroezen van je zwarte kroeshaar – want dat ís wat hoor, dat ontkroezen. In die flow ontdekte ik tegelijkertijd wie ik was en wat ik wilde worden. Juf, ja, maar ik wilde ook zingen en acteren. Uiteindelijk is dat toch gelukt. En mijn accent heb ik behouden, dat weet heel Nederland inmiddels.’

Godin van de Vrijheid

Gerda met haar dochter, toen 4 jaar oud.Beeld Prive archief Gerda Havertong

‘Ik ben hier 34, mijn dochter 4. Ik wil deze foto laten zien omdat ik enorm dankbaar en blij ben met dit kind, dat inmiddels een vrouw is en mij twee dubbelbloedjes heeft geschonken. Haar vader is ons helaas veel te vroeg ontvallen, maar we hebben haar met veel liefde gemaakt. Het was wel hard werken, en er ging een miskraam aan vooraf. Het was zo: Suriname werd onafhankelijk in 1975 en mijn man en ik wilden daar met een groepje vrienden naartoe om het land mee te helpen opbouwen. We waren politiek geëngageerd, wilden vrouwen vooruithelpen. Tot ineens het besef kwam: maar wacht eens even, zelf zijn we óók al in de dertig en de klok tikt door dus we moeten nú kinderen gaan maken. Dus gingen we aan de slag. Maar wat ik zeg, we hadden pech, dus we moesten er flink tegenaan.

‘Haar vader en ik gaven allebei les in Paramaribo, op scholen die op loopafstand van elkaar lagen. We spraken af: zodra de bel gaat voor de grote pauze rennen we naar huis om Zuléma te maken, haha! Later deden we het ook nog even vlug in de wisseling van een les en uiteindelijk deden we het op elk vrij moment van de dag, bij zonsopgang, in de pauze, in de dauw, aan de rand van het bos, op het gras bij het water, overal, álles deden we, alles voor Zuléma. En het heeft de moeite geloond: Zuléma is een fantastisch mens, een flinke vrouw. Het meisje op de foto is een herinnering aan die tijd, aan dat begin, en een prachtige herinnering aan een prima vader voor zijn ‘godin van de vrijheid’, de betekenis van Zuléma.’

Goed paar

Gerda met Roelof.Beeld Prive archief Gerda Havertong

‘Het kapsel op deze foto, die bij elkaar gedraaide vlechtjes, heeft Roelof (86) de naam topsies gegeven. ‘Ah’, zei hij dan, ‘doe je weer eens topsies?’ Er is niks bijzonders aan maar hij vond het mooi, die schat. Een soort verstoppertjes-kapsel.

Ik was 45 toen ik Roelof leerde kennen, en al die tijd zijn wij een ontzettend goed op elkaar afgestemd paar gebleven, dat níéts heeft geïmporteerd dat conflict met zich meebrengt. Ik werd verliefd op een man die heel erg zichzelf is. Een erudiete man die de aandacht die ik kreeg, niet nodig had om zichzelf te manifesteren. Dat vond ik heel belangrijk. Ik hou niet van krachteloze mannen, die ruik ik al op afstand. Ik ben ook nooit een vrouw geweest waarmee mannen nare dingen uitspookten, heb nooit hoeven kermen om aandacht in een relatie. Kerm nooit om aandacht in een relatie! Aandacht moet vanzelfsprekend zijn, en altijd wederzijds.

Roelof is flamboyant, met warmte en aandacht voor zijn vak. Zijn hart voor zijn kunstgalerie kon hij met zoveel liefde uitdragen, dat was altijd een genoegen om naar te luisteren. En hij is een geweldige vader geweest voor Zuléma, dat waren echt twee liefdes tegen mij, haha. Mocht ze van mij geen snorfiets, of hoe heet zo’n ding, ging ze het bij hem proberen. ‘Ach, zullen we het haar toch niet geven’, begon hij dan. Hou je poot dan nog maar eens stijf.

De laatste jaren word ik wat wankeler, merk ik. Ik mis mijn vrolijke kant. Ze zijn de A1 aan het verbreden, en daarmee is ons woongeluk ons zonder enige vorm van empathie of passende oplossing ontnomen. Ondanks al mijn ervaring, lijk ik de tools die je nodig hebt om het leven te kunnen leven, niet helemaal meer te kunnen vinden. Tegelijkertijd is een leven zonder lijden geen leven, dus probeer ik het lijden klein te houden. I take my share of losing.

Want ik heb veel warmte gekend, ontegenzeggelijk. Daar zijn deze foto’s getuige van.’

Eerder in deze serie

Albert Verlinde – ‘Ik wilde bewijzen dat ik méér was dan mijn geaardheid’

Hanneke Groenteman – ‘Na een leven ploeteren, proberen, mislukken en opstaan weet ik dat familie het dierbaarste in mijn leven is’

Wilfried de Jong – ‘Dat is het verhaal van mijn leven: dobberend op de golven, zonder een idee van waar het naartoe gaat’

Sinan Can – ‘Ik ben er na al die jaren wel achter dat sommige mensen gewoon slecht zíjn’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden