Mexico is corruptie aan de top gewend

Op 5 februari om half tien 's morgens belt tweede luitenant Juan Galván Lara naar het kantoor van de stafchef van het Mexicaanse leger....

Van onze buitenlandredacteur

Art van Iperen

AMSTERDAM

Generaal Gutiérrez was nog geen twee maanden eerder benoemd tot chef van de Mexicaanse drugsbestrijdingsdienst INCD. Zelfs de Amerikanen waren met Gutiérrez in hun nopjes, want de generaal werd in de VS de hemel in geprezen wegens zijn 'onberispelijke integriteit'.

De strijdkrachten waren de laatste instantie die nog niet door de drugsmafia was geïnfiltreerd, dacht Washington. En als er in Mexico iemand was die nooit zou bezwijken voor de miljarden dollars die de drugsmafia jaarlijks aan smeer- en beschermgeld uitdeelt, dan was het Jesús Gutiérrez Rebollo wel, de Kojak van Guadalajara en Mexico-stad, 62 jaar oud en ruim veertig jaar trouwe dienst achter de rug.

In Mexico is het normaal dat een generaal, politicus of vakbondsleider die officieel maar een paar duizend dollar per maand verdient ongestoord en openlijk een huis kan bezitten dat miljoenen waard is. In een land waar één corrupte partij al meer dan zestig jaar de dienst uit maakt, geldt aan de top de stelregel dat iedereen kan doen en laten wat hij wil. Zolang de profiteurs elkaar hun gang laat gaan, kraait er geen haan naar.

Door het telefoontje van zijn privé-chauffeur Galván aan de stafchef werd generaal Guttiérez ontmaskerd als een handlanger van El Señor de los Cielos, Amado Carrillo Fuentes, volgens de de Amerikaanse drugsbestrijdingsdienst DEA 'de machtigste drugssmokkelaar van Mexico'. Carrillo is al acht jaar voortvluchtig.

Hij dankt zijn bijnaam 'De heer van de hemel' aan zijn gedurfde werkwijze: veelvuldig liet hij oude verkeersvliegtuigen volgestouwd met cocaïne uit Colombia naar Mexico vliegen om de drugs vervolgens te smokkelen naar de VS. Met tientallen tonnen tegelijk. Overal had hij politieagenten, douanefunctionarissen, burgemeesters en gouverneurs op zijn loonlijst staan om een ongestoorde doorgang van de drugs zeker te stellen.

Tot zijn ontmaskering onderhield generaal Gutiérrez al jaren goede contacten met Carrillo Fuentes. Het doorgaans zeer goed ingevoerde Mexicaanse blad Proceso onthult in de editie van deze week dat de generaal in 1995 en 1996 jacht maakte op de leiders van cocaïnekartels die in een machtsstrijd waren verwikkeld met Carrillo Fuentes. De militaire operaties werden volgens Galván gefinancierd door Carrillo Fuentes. Die wilde gewoon met behulp van het leger zijn concurrenten uitschakelen.

In de loop van 1996 krijgt Gutiérrez het ene na andere cadeautje van kartelleider Carrillo Fuentes. Een gepantserde, gele Cherokee, model 1994 en een Grand Marquis. Vlak na zijn benoeming als hoofd van de INCD kreeg Gutiérrez de sleutels van zijn miljoenenappartement in Mexico-stad. Speciaal voor zijn maîtresse Lilia wist hij er nog een appartementje uit te slepen: in de calle de Zapote 156, in de buurt van zijn eigen huis. Carrillo schonk Gutiérrez' naaste medewerkers met nieuwjaar een bonus van tien reguliere maandsalarissen. De generaal en zijn gevolg konden vanaf november 1996 dankzij Carrillo Fuentes ook gemakkelijker met elkaar communiceren: de mafiabaas schonk hen vijf draadloze telefoons.

Voor cocaïnebaron Carrillo Fuentes waren al die cadeautjes peanuts. Hij verdient miljarden dollars per jaar aan de drugssmokkel. Zelfs als hij, zoals Mexicaanse experts denken, 60 procent van zijn bruto inkomen zou hebben besteed aan het omkopen van andere regeringsfunctionarissen, bleef er nog genoeg over om generaal Gutiérrez in de watten te leggen.

Bovendien was de leider van het kartel van Juárez de generaal het nodige verschuldigd. Want aangenomen wordt dat Gutiérrez zijn protégé Carrillo Fuentes op 4 januari had laten tippen om te voorkomen dat hij werd gearresteerd op het huwelijksfeest van zijn zus Aurora. Het leger viel de ranch binnen en arresteerde dertien politieagenten die de Carrillo-clan beschermden. Carrillo Fuentes zelf wist met steun van militairen uit de noordwestelijke deelstaat Sinaloa te ontsnappen naar het buitenland.

Volgens Galván bevindt Carrillo zich inmiddels in Rusland. Zijn beschermheer, generaal Gutiérrez, zit achter slot en grendel en 36 van zijn naaste medewerkers zijn ontslagen.

Dat zelfs Gutiérrez nauwe banden met het drugskartel número uno van Mexico onderhield, is een grotere verrassing voor Washington dan voor de Mexicanen zelf. Al jaren circuleren er roddels over de banden tussen het establishment en de drugsmafia. De meeste gouverneurs zijn corrupt, de meeste politieagenten zijn gemakkelijk omkoopbaar en zelfs ex-president Carlos Salinas werkte samen met de kartelleiders. Daar zijn de meeste Mexicanen van overtuigd. Ze rollen al jaren van het ene corruptieschandaal in het andere.

Maar de verdachten wassen hun handen steevast in onschuld. Ze zijn zo slim geweest bewijsmateriaal te verdoezelen en saboteren ieder bonafide onderzoek naar hun wandaden.

De ontmaskering van generaal Gutiérrez zullen veel Mexicanen als het zoveelste bewijs zien dat de gehele maatschappij, van hoog tot laag, doordrenkt is van corruptie. Dat de drugsmafia, die per jaar 30 miljard dollar omzet, daarin een prominente rol speelt, is niet verwonderlijk.

Uiterlijk 1 maart beslist Washington of Mexico weer het certificaat van goed gedrag krijgt voor de bestrijding van de drugshandel. Dat is belangrijk, want een land dat niet voldoende samenwerkt met de VS, verliest economische privileges.

Vorig jaar, vlak voor de uitreiking van het certificaat, werd een belangrijke Mexicaanse cocaïnebaron opgepakt en aan de VS uitgeleverd. Dit jaar lijkt generaal Gutiérrez het slachtoffer te zijn geworden om in een goed blaadje bij de VS te komen. Wij doen ons uiterste best, lijkt president Zedillo te willen zeggen, we arresteren zelfs een generaal die in Washington als onkreukbaar bekend stond.

Colombia staat al jaren op de zwarte lijst van de VS. Mexico, goed voor 70 procent van de drugssmokkel naar de VS, is hard op weg net zo corrupt te worden als Colombia. Maar de VS meten met twee maten, omdat Mexico zuiderbuur is en lid van Nafta, het vrijhandelsverdrag tussen de VS, Canada en Mexico. DEA-agenten in Mexico spreken inmiddels smalend van Nafda, de North American Free Drugs Agreement.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden