Achtergrond Diplomatie

'Mevrouw de ambassadeur': Balkanlanden worden vertegenwoordigd door vrouwen

Het viel oud-correspondent Olaf Tempelman opeens op: 'zijn' Balkanlanden worden sinds een tijdje vertegenwoordigd door nogal wat vrouwelijke ambassadeurs. Wat zegt dat eigenlijk over die landen?

Dit voorjaar ben ik tien jaar Balkancorrespondent-af . Zo voelt dat niet - het voelt nog steeds of ik pas tien dagen of tien weken terug ben. Dat komt doordat vrienden uit die regio trouw zijn en óók door de Haagse ambassades van de landen waarover ik ooit schreef en die mij niet vergeten, al ben ik ex-correspondent.

Mijn ambassades. Die hopen altijd op meer positieve aandacht voor hun landen. De regio Zuidoost-Europa komt nu eenmaal zelden gunstig in het nieuws. In de beeldvorming liggen hier nog vaak 'gepantserde' of 'heetgebakerde' landen - betonkoppen, patriarchen en bullebakken zijn er nooit ver weg.

Wat opvalt aan negatieve stereotypen van de regio, is dat ze bijna altijd mannelijk zijn: bij een betonkop zien de meesten van ons geen vrouw voor zich. Onlangs praatte ik met de ambassadeur van Albanië over positieve ontwikkelingen in haar land waarvoor verdraaid weinig mediabelangstelling is (de levensstandaard stijgt en de middenklasse groeit, maar de zeldzame keren dat Albanië het nieuws haalt, is het met iets archaïsch als bloedwraak). Na afloop bedacht ik dat bijna al 'mijn' landen in 2018 in Nederland door vrouwen worden vertegenwoordigd - en ook nog aardige vrouwen met bijzondere levensgeschiedenissen.

In een recent verleden trof je in 'mijn' ambassades mannen, tegenwoordig worden al die ambassades geleid door vrouwen. Vijf ambassadeurs van 2018 kunnen samen meer dan vijf clichés over hun regio ontkrachten.

Andrea Gustovic- Ercegovac (61)

Ambassadeur van Kroatië

Andrea Gustovic- Ercegovac Beeld Eva Roefs

Andrea Gustovic-Ercegovac had al een loopbaan als klinisch psychologe achter zich toen zij voor de diplomatieke dienst werd gevraagd. Tot op de dag van vandaag is zij gefascineerd door de vraag wat mensen motiveert. Zij is ook een ambassadeur die bovengemiddeld graag luistert. Ze herinnert zich dat zij als tiener in de schoolbibliotheek in Zagreb alle psychologieboeken verslond. In die tijd was Kroatië nog een deelrepubliek van de socialistische federale republiek Joegoslavië, psychologie was een van de weinige vakgebieden waarover het regime geen ideologische controle uitoefende. In de jaren tachtig doceerde zij aan de universiteit. Daarna viel Joegoslavië uiteen en werd Kroatië het toneel van een gewapende strijd. In de jaren 1991-1993 behandelde zij mensen met oorlogstrauma's. Het Joegoslavische ambassadenetwerk ging in 1991 over in Servische handen. Een Kroatisch corps diplomatique moest van de grond af worden opgebouwd - er werd een dringend beroep gedaan op universitair docenten en hoogleraren en dus zat Gustovic, toen moeder van een peuterdochter, in 1994 en 1995 opnieuw in de schoolbanken, die van de diplomatieke academie van Wenen. Haar man was altijd een onvoorwaardelijke steun, vertelt zij: nooit in die hectische jaren stond ze er alleen voor. Voor zij aantrad als ambassadeur in Den Haag - een toppost, want het is de derde VN-stad ter wereld - was zij ambassadeur in Slowakije en Roemenië. Aan de Noordzee vindt deze ambassadeur de mensen 'open en zelfverzekerd', en zij kan het weten.

Adia Sakiqi (40)

Ambassadeur van Albanië

Adia Sakiqi Beeld Eva Roefs

Albanië was decennialang het meest gesloten land van Europa. Toen het stalinistische regime ten leste instortte - in 1991, twee jaar na val van de Muur - verwierf Albanië zich een media-imago waarin piramidespelen, bloedwraak en kalasjnikovs figureerden. Zo kan het dat reizigers bijna altijd aangenaam verrast zijn door het land. Daar treffen ze aardige mensen en fraaie stranden en berglandschappen. Het echte Albanië blijkt ook nog erg veilig. De Albanese ambassadeur is een vrouw, jong voor haar functie en vloeiend in het Vlaams. Ze is enige verbazing over haar geslacht, leeftijd en tongval gewend. Het gebeurt geregeld dat gasten naast haar op de ambassadeur van Albanië blijven wachten en zij ter verduidelijking moet zeggen: 'Ik ben de Albanese ambassadeur.' Adia Sakiqi werd geboren in Tirana in 1977. Als zij tien jaar eerder was geboren, had haar loopbaan zich voltrokken in een hermetisch gesloten land. Zij behoort tot wat in de voormalige communistische wereld wel 'de gelukkige generatie' heet. Zij was 14 toen Albanië openging. Op haar 18de kreeg zij een beurs voor de universiteit van Leuven, waar zij politicologie en filosofie studeerde, en haar man ontmoette. Na haar afstuderen werkte zij eerst als simultaantolk voor het Joegslavië Tribunaal, en daarna voor een reeks Europese instituties. In 2014 werd zij benaderd voor de Albanese diplomatieke dienst. Sinds haar aantreden als ambassadeur in Nederland is haar echtgenoot fulltime huisman en draagt hij doordeweeks de zorg voor hun 9-jarige dochter. Thuis in Albanië was ze al aan geëmancipeerde mannen gewend, vertelt Sakiqi. 'Mijn grootmoeder was artiest en carrièrevrouw, mijn grootvader deed de afwas. Bij ons thuis kookte mijn vader, zij het onder enige druk van mijn moeder.' Wat Sakiqi ook nog wil melden: vrouwen bekleden zes van de veertien ministersposten in de huidige Albanese regering.

Sanja Stiglic (48)

Ambassadeur van Slovenië

Sanja Stiglic Beeld Eva Roefs

Slovenië was de noordelijkste deelrepubliek van het oude Joegoslavië, de hoofdstad Ljubljana ligt op twintig kilometer van de Oostenrijkse grens, Venetië is ook vlabij. Enthousiaste reizigers wanen zich in Slovenië vaak in Zwitserland, maar dan aangenaam geprijsd. Helaas houdt de algemene kennis van Europa's nieuwe landen niet over. Sloveense ambassadeurs merken nogal eens dat hun land wordt verward met Slowakije, vooral op al die recepties waar de voertaal Engels is: Slovenia klink bijna net zo als Slovakia. Voor al die mensen heeft Sanja Stiglic, Slovenië's ambassadeur in Den Haag, een ezelsbruggetje: haar land heeft het woord love in de naam.

Stiglic is de een-na-jongste van de vrouwelijke ambassadeurs uit de regio en de enige die haar carrière in de diplomatie begon - zij behoort tevens tot de eerste generatie Sloveense diplomaten die louter Slovenië vertegenwoordigden, oudere diplomaten waren nog in Joegoslavische dienst. Stiglic studeerde rechten in Ljubljana en weet dat haar leven anders was verlopen als zij in 1994 in de krant niet op een personeelsadvertentie was gestuit van het net nieuwe Sloveense ministerie van Buitenlandse Zaken. Een bliksemcarrière volgde. Al op haar 36ste trad ze aan als Slovenië's ambassadeur bij de Verenigde Naties in New York. Als je het over mannenwerelden hebt: van de 192 lidstaten van de VN werden er destijds 13 door vrouwen vertegenwoordigd, en alleen de Letse ambassadeur was nog jonger. De vraag of er in die jaren weleens mannen over haar heen keken op zoek naar de Sloveense ambassadeur, kan Stiglic bevestigend beantwoorden. Het gebeurde ook dat mensen haar vroegen waar ze 'de ambassadeur' konden vinden. Máár, zegt Stiglic diplomatiek, 'dat waren gelukkig uitzonderingen'. Het ambassadeurschap in Den Haag is haar eerste toppost in Europa. Het frappeert haar dat Nederlanders hun land als zo vaak als 'klein land' omschrijven. Deze vrouw van de wereld weet dat het niet alleen om oppervlakte draait: 'Ik zie Nederland als een gróót land.'

Brandusa Predescu (50)

ambassadeur van Roemenië

Brandusa Predescu Beeld Eva Roefs

Met de Roemeense ambassade heb ik een lang verleden. Flink wat uren heb ik in de jaren negentig op de consulaire afdeling gewacht op visa. De bevolking van dit gebouw was in die jaren mannelijk. Op klantvriendelijkheid waren die mannen in de communistische jaren nooit getraind. De Roemeense ambassade van 2018 is een andere ambassade. Voor visa hoef je hier niet meer naartoe. Roemenië gaat zijn elfde jaar in als EU-land. De mensen die hier werken zijn tegenwoordig allemaal aardig, de helft is vrouw. Deze ambassade wordt sinds 2012 ook door vrouwen geleid. Brandusa Predescu is de tweede vrouwelijke ambassadeur op een rij.

De huidige Roemeense ambassadeur in Den Haag was 22 toen het communisme verdween, schreef in haar studentenjaren poëzie en spreekt vijf talen. 'Ik ben gevormd door twee tijdperken', zegt zij. 'Door het strenge veeleisende onderwijs van voor 1989, en door de vrijheid die daarna aanbrak.'

Predescu doorliep het Duits lyceum in Boekarest en studeerde filologie aan de letterenfaculteit. Het waren de jaren tachtig van de vorige eeuw, de grimmigste van de Ceausescu-dictatuur. 'Kunst en literatuur waren voor mijn generatie allesbepalend', zegt Predescu, 'ze waren onze verbinding met de vrije wereld.' Na haar afstuderen moest zij zoals al haar collega's verplicht les geven in de provincie: de trein deed vijfenhalf uur over 120 kilometer. Toen viel de Muur, viel Ceausescu en veranderde alles. 'Ineens lagen eindeloos veel mogelijkheden open'. Voor 1989 was een diplomatieke carrière voor Predescu uitgesloten geweest: met wortels in de kleine bourgeoisie had zij daarvoor in een communistisch land niet de juiste afkomst. Toen zij in 1993 de buitenlandse dienst inging, behoorde zij tot de eerste generatie vrije diplomaten. 'Ik heb het hele proces van de Roemeense EU-toetreding van nabij meegemaakt, van het lobbywerk tot en met het veranderen van onze wetgeving, bijvoorbeeld de oude wet die homoseksualiteit strafbaar stelde.' Voor zij aantrad in Den Haag bekleedde Predescu (moeder van twee dochters, 26 en 16) posten in Wenen, Berlijn en München. Haar Nederlands gaat elke dag vooruit.

Vjosa Dobruna (61)

Ambassadeur van Kosovo

Vjosa Dobruna Beeld Eva Roefs

Niet alle ambassadeurs in Den Haag zijn carrièrediplomaten - weinig ambassadeurs hadden voor hun aantreden zo'n ander leven als Vjosa Dobruna, de ambassadeur van Kosovo. Weinig collega's maakten in één mensenleven ook zo veel mee. Kosovo heeft een ambassadeur die haar loopbaan begon als kinderarts, die de eerste blijf-van-mijn-lijfhuizen in Kosovo oprichtte, die na de Servische invasie van Kosovo in 1990 zowel haar baan in het ziekenhuis als haar appartement verloor, die samen met twee zussen weer in de ouderlijke driekamerflat ging inwonen, die in die jaren gratis als dokter werkte in ondergrondse klinieken, die ook actief werd in het politieke verzet, die toen de Kosovo-oorlog uitbrak op de executielijst stond van het Milosevic-regime, die toen de paramilitairen haar kwamen halen 's ochtends in alle vroegte op kousenvoeten van het balkon van haar ouders' appartement naar beneden sprong, die na een ingenieuze ontsnapping veilig gebied bereikte, die na de oorlog een boegbeeld werd van de Kosovaarse burgerrechtenbeweging, directeur was van de Kosovaarse televisie en onderwijl ook nog slachtoffers van verkrachting behandelde.

'Ik heb een activistisch temperament', zegt Dobruna. 'Mijn ouders wilden dat ik geneeskunde ging studeren omdat ze hoopten dat ik me als dokter verre van politiek, activisme en verzet zou houden.' Zo ging het mooi niet. Dobruna was al jaren een van de bekendste vrouwen van Kosovo toen ze na het uitroepen van de onafhankelijkheid in 2008 werd benaderd voor de diplomatieke dienst. Toen ze aarzelde over een baan met veel recepties en formaliteiten, zeiden ze haar: 'Doe het voor Kosovo.' Als ambassadeur van Kosovo heb je immers geen conventionele diplomatieke baan - 117 landen erkennen Kosovo, de meeste daarvan zijn westerse landen, op aardig wat recepties en bijeenkomsten ontmoet je ambassadeurs van landen die Kosovo nog niet erkennen, er is overredingskracht nodig. 'Ik ben geen gewone ambassadeur, ik ben een activístische ambassadeur', zegt Dobruna.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.