Met seksuele voorlichting kun je niet te vroeg beginnen

Basisscholen zijn verplicht om aandacht te geven aan seksualiteit, maar volgens onderzoek van kenniscentrum Rutgers heeft 33 procent van de kinderen tussen de negen en twaalf jaar nog met niemand besproken wat seks is. Niet op school en ook niet thuis. Waar komt die verlegenheid vandaan? En hoe moeten ouders het wél aanpakken?

Met praten over seksualiteit kun je niet te vroeg beginnen volgens deskundigen. Leerlingen van groep 1 en 2 krijgen les over relaties en seksualiteit. Beeld anp
Met praten over seksualiteit kun je niet te vroeg beginnen volgens deskundigen. Leerlingen van groep 1 en 2 krijgen les over relaties en seksualiteit.Beeld anp

Het onderzoek liegt er niet om: een kwart van de kinderen die door Rutgers zijn ondervraagd, in de leeftijd van 9 tot 12 jaar, zegt nooit les te hebben gehad over seksuele grenzen, homoseksualiteit of lichamelijke veranderingen in de puberteit. En ook thuis is niet iedereen even open, zo geven de jonge respondenten aan. Terwijl een grote meerderheid van de ouders aangeeft vragen over seks altijd te beantwoorden, is maar de helft van de kinderen het daarmee eens.

Onderzoek naar seksuele voorlichting op de basisschool bevraagt meestal ouders of volwassen die terugblikken op hun kindertijd. Kinderen kwamen niet eerder zelf aan het woord. Hierdoor zijn de uitkomsten niet goed met andere cijfers te vergelijken, zegt Rutgers-onderzoekster Hanneke de Graaf, en kunnen we dus niet weten of seksuele vorming op scholen beter of slechter is geworden. 'We krijgen vaak de vraag of Nederland preutser is geworden, maar hebben niet genoeg informatie om dat te onderzoeken.'

Lesmateriaal over relaties en seksualiteit. Beeld anp
Lesmateriaal over relaties en seksualiteit.Beeld anp

Eerder onderzoek naar onze preutsheid, bijvoorbeeld door Quest in februari, had tegenstrijdige conclusies. Zo douchen mensen na het sporten steeds minder vaak bloot en zonnen vrouwen minder graag topless dan voorheen, maar gaven tegelijk veel Nederlanders aan wel eens naaktfoto's of -filmpjes van zichzelf te hebben gedeeld.

Voorzichtiger

Preuts is wellicht een groot woord, maar we zijn in Nederland wel voorzichtiger geworden, vindt seksuoloog Yuri Ohlrichs. 'We willen diversiteit beschermen. Docenten denken al snel dat ouders van strenggelovige kinderen boos worden als we het over seksuele thema's hebben.'

Onderzoeker Daphne van de Bongardt (Universiteit van Amsterdam) beaamt dat. Uit haar onderzoek bleek dat ook - of zelfs - op de middelbare school nog lang niet alle belangrijke onderwerpen binnen seksuele en relationele vorming op de juiste manier worden besproken. Zij sprak veel docenten die het lastig vinden om het met jongeren over seksualiteit te hebben. 'Ik herinner me een biologiedocent die het maagdenvlies besprak in een multiculturele klas met kappersleerlingen. Toen ze vertelde dat dit biologisch een fabeltje was raakte een groot deel van haar leerlingen, veelal Marokkaanse meiden, in paniek.'

Voor dat soort kwesties worden docenten vaak niet goed genoeg opgeleid, zegt Van de Bongardt. 'Om kinderen en jongeren goed voor te lichten moeten docenten op hun eigen opleiding goed worden voorgelicht, zo simpel is het. Dat gebeurt nu nog te weinig. En dan krijg je op de middelbare school lessen in de trant van: hier heb je wat condooms, en daar wat angstaanjagende plaatjes van soa's.' Volgens de onderzoekster moet er beter worden nagedacht hoe je feitelijke kennis laat aansluiten bij de persoonlijke belevingswereld van kinderen en jongeren. 'Dát is de uitdaging voor docenten en ouders.'

Seksuele voorlichting in Nederland is gebrekkig, vindt ook de Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming (NVSH), ook op de middelbare school. Volgens woordvoerster Yvonne van Santen krijgt de NVSH dagelijks vragen over seksualiteit binnen van kinderen en pubers. 'We leren we van onze opvoeders lopen, fietsen, zwemmen en een heleboel meer. 'Dus waarom niet hoe we op een fijne manier seks kunnen hebben, plezierig voor onszelf en voor een ander?'

Tips

Begin jong, wacht niet te lang. Voor de puberteit zijn kinderen nog open naar hun ouders toe. Maak daar gebruik van.

Wees lichamelijk ontwikkelingen het liefst steeds voor. Praat niet pas over ongesteldheid als een meisje voor het eerst menstrueert. Voorkom dat kinderen schrikken, en denken dat er iets mis met ze is.

Maak het niet te moeilijk en te zwaar. Ga er niet een uur voor zitten, oog in oog aan de keukentafel. Kijk samen naar Dokter Corrie of laat desnoods wat informatie (een boekje of folder) slingeren.

Spreek over seksueel getinte beelden via internet, en hoe kinderen deze kunnen interpreteren. Leg bijvoorbeeld uit dat porno kijken niet verkeerd is, maar wel een heel beperkt beeld geeft.

Sluit aan bij de taal en leefwereld van het jonge kind. Praat niet in abstracte termen.

Seksuele beelden

Naast geloof en culturele kwesties lijken scholen en ouders ook te worstelen met blootstelling aan seksueel getinte beelden via het internet. In het onderzoek van Rutgers is een duidelijke discrepantie te ontwaren: 40 procent van de 9-12-jarigen geeft aan wel eens beelden van blote of vrijende mensen te hebben gezien, maar 60 procent van de jonge ondervraagden besprak dit met niemand. Slechts 15 procent van de kinderen hoorde iets over dit onderwerp op school.

Volgens Rutgers denken veel ouders van kinderen op de basisschool dat zij nog geen seksuele beelden tegenkomen, terwijl een groot deel van hen wel al een smartphone heeft. Bij kinderen op de middelbare school werkt het volgens seksuoloog Yuri Ohlrichs juist andersom. 'Door de alomtegenwoordigheid van seks denken ouders dat kinderen het allemaal al weten. Dat is niet zo. De beelden zijn er wel, maar de interpretatie is ontzettend belangrijk.' Rutgers-programmacoördinator Ineke van de Vlugt is het daarmee eens. 'Onze samenleving is sterk geseksualiseerd, kinderen kunnen via internet van alles vinden. Maar nu blijkt dat ouders en scholen daar niet genoeg op anticiperen. Ze hebben geen idee hoe kinderen zich online bewegen'

Natuurlijk, geeft Rutgers toe, draait dit onderzoek om de perceptie van kinderen. Misschien vergeten zij dat ze het vorig jaar wél even over seks hebben gehad op school, of thuis, subtiel in het voorbijgaan. Van der Vlugt: 'Door het onderzoek heen komen de antwoorden van kinderen en ouders redelijk overeen, maar het kan zijn dat kinderen die ergens nog niet aan toe zijn die informatie ook niet opnemen. Dat is ook een reden om niet te bang te zijn om jonge kinderen dingen te vertellen.'

Dat je eigenlijk niet te vroeg kunt zijn, benadrukken ook de andere deskundigen. Wat hen betreft begint seksuele voorlichting al in groep 1, wanneer je bijvoorbeeld kan vertellen dat jongens en meisjes verschillen. Nu zijn Nederlandse ouders en docenten nog vaak te verlegen, en daardoor simpelweg te laat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden