Met internet en monsters achter de soa aan

Vele duizenden brieven gaan dit najaar de deur uit om jongeren te bewegen tot screening op chlamydia.Door Broer Scholtens..

Meer dan driehonderdduizend brieven gaan er na de zomer de deur uit, naar alle 16- tot 29-jarigen in Amsterdam, Rotterdam en Zuid Limburg, in de buurt van Heerlen. Zowel mannen als vrouwen. Met het verzoek mee te doen aan een grootschalig screeningsprogramma naar chlamydia.

De seksueel overdraagbare aandoening kan bij vrouwen ernstige complicaties geven zoals onvruchtbaarheid. Financieringsinstantie ZonMW heeft 6,6 miljoen euro gefourneerd voor dit onderzoek, voor de komend drie jaar.

Het is een belangrijke stap op weg naar landelijke screening van chlamydia bij risicogroepen. Het gaat dan om naar schatting twee miljoen jongeren. De grootschaligheid is vergelijkbaar met de twee andere screeningprogramma’s: naar borstkanker en naar baarmoederhalskanker.

Chlamydia is de meest verspreide seksueel overdraagbare aandoening (soa). De kans op overdracht tijdens seksueel contact is erg groot, ongeveer 50 procent. Veel groter dan van het hiv-virus.

In Nederland zou het gaan om zestigduizend nieuwe besmettingen per jaar. De meesten weten dat niet, en hebben geen klachten. Zijn er problemen dan gaat een groot deel naar de huisarts voor behandeling. Aantallen ontbreken. Om statistiek te bedrijven, verzamelt het RIVM getallen via een selectie van peilstations.

Daar zijn in 2005 meer dan vijfduizend chlamydiabesmettingen gemeld, een stijging van meer dan 15 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Waarmee de trend – sterke stijging – zich voortzet.

De chlamydiabacterie nestelt zich in de slijmvliezen van de geslachtsdelen. Last heb je daar meestal niet van. ‘De sluiper’ is dan ook de aanduiding. De helft van de besmettingen geneest spontaan binnen een jaar.

Het afweersysteem ruimt de bacterie op. Gebeurt dit niet, dan kan bij mannen de prostaat ontsteken of een bijbal. Tot ernstige complicaties leidt dit niet. Bij vrouwen kan een infectie flinke problemen geven. Als die niet spontaan verdwijnt, kan de bacterie opstijgen. Vanuit de plasbuis of de baarmoedermond naar de eileiders.

Verstopping

Verstopping
Een ontsteking daar kan een verstopping geven. Eitjes kunnen dan niet meer door de eileider en sperma kan niet meer naar binnen. De vrouw is dan onvruchtbaar.

Verstopping
Het eitje kan in de eileider blijven plakken, achter een ontstekinghaard. Het eitje kan daar ter plekke worden bevrucht. De embryo groeit dan in de eileider. Dit kan leiden tot een riskante, buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

Verstopping
In Nederland is berekend aan de hand van Zweedse ervaringen dat hier de onvruchtbaarheid van een duizendtal vrouwen is terug te voeren op een chlamydia-infectie. Ook veroorzaakt de bacterie enkele honderden buitenbaarmoederlijke zwangerschappen per jaar.

Verstopping
Een besmetting is met een simpele urinetest of met een vaginaal uitstrijkje op te sporen. De behandeling is simpel en doeltreffend: twee dagen achtereen een antibioticumpilletje en de bacterie is verdwenen. ‘Een infectie moet direct worden behandeld, ook al is een grote kans op spontane genezing’, zegt Jan van Bergen van Soa Aids Nederland. ‘Je weet namelijk niet wie de complicaties krijgt.’

Verstopping
Veilig vrijen is een optie om het aantal besmettingen terug te dringen, zegt Jan van Bergen. Een actieve opsporing van besmettingen levert daar ook een bijdrage aan.

Verstopping
Het idee is systematisch te testen op chlamydiabesmetting. Vanwege de kosten alleen bij risicogroepen waar het veel voorkomt. Uit in 2000 uitgevoerd pilot-onderzoek blijkt dat 2 procent van de Nederlanders besmet is met chlamydia.

Verstopping
In landelijk gebied is dat de helft daarvan. In grote steden komt de aandoening het meest voor. Daar is 3,2 procent besmet. De besmetting is het hoogst onder jongeren, gemiddeld 4,1 procent. Vooral onder jongeren van Arubaanse, Surinaamse en Antilliaanse afkomst. Er zijn wijken, zoals de Bijlmer, waar de besmettingsgraad meer dan 10 procent is.

Verstopping
In Nederland zullen na de zomer in drie gebieden alle jongeren worden benaderd. In Amsterdam en Rotterdam en ter vergelijking in Zuid-Limburg, rond Heerlen. Het gaat om 315 duizend jongeren van 16 tot en met 29 jaar, zegt projectcoördinator Jan van Bergen.

Verstopping
Zij krijgen een uitnodigingsbrief om mee te doen. Daarna loopt alles via internet, in combinatie met sms’jes; ‘future proof’, in de woorden van Van Bergen. Jongeren die mee willen doen, kunnen via internet een testset aanvragen. Daarmee nemen ze thuis monsters, met een wattenstaafje of door urine te verzamelen. Vervelend inwendig onderzoek door de dokter is niet meer nodig. ‘Elk positief monster zal nogmaals worden bekeken. Het aantal vals positieve uitslagen zal klein zijn.’

Verstopping
Op internet kunnen deelnemers na een week de uitslag zien. Is die positief, dan zit er een behandeladvies bij. Privacy is gewaarborgd. Het idee is negenduizend geïnfecteerde mensen op te sporen.

Stapsgewijs

Stapsgewijs
De ggd’s hebben een half jaar nodig voor de voorbereidingen. Vanaf september gaat het screeningsprogramma lopen. De eerste brieven gaan dan de deur uit. Stapsgewijs, om de laboratoria niet te verstoppen. Het is de bedoeling dat elke jongere de komende drie jaar twee maal wordt getest.

Stapsgewijs
Uit twee kleine onderzoeken in de VS en in Denemarken blijkt dat systematische screening het aantal ontstekingen in het kleine bekken binnen een jaar halveert. Ook het aantal besmettingen zal afnemen, is de verwachting. Uit modelberekeningen blijkt dat de besmetting na enkele jaren zal dalen, tot de helft na tien jaar.

Stapsgewijs
Meedoen aan een screeningsprogramma vergroot vermoedelijk ook de bewustwording om veilig te vrijen, verwacht Van Bergen. Hij denkt, op basis van ervaringen, dat 50 procent van de jongeren aan de oproep gehoor zal geven. ‘Een deel is niet seksueel actief of heeft een vaste relatie. Ze lopen geen besmettingsrisico en doen dus terecht niet mee.’

Stapsgewijs
Er is urgentie om deze gerichte screening snel uit te voeren. Het aantal chlamydia-besmettingen neemt flink toe. Van Bergen. ‘Op basis van de evaluatie, die er over drie jaar is, kan tot ‘uitrollen’ over heel Nederland worden besloten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden