Met dubbele tong

Na de moord op Theo van Gogh, morgen twee jaar geleden, doken Volkskrant-journalisten Janny Groen en Annieke Kranenberg in de Nederlands-islamitische wereld....

We zijn de afgelopen jaren geregeld op bezoek geweest in de Haagse As Soennah-moskee, die – zoals alle salafistische moskeeën – door de AIVD in de gaten wordt gehouden. We wilden onderzoeken wat de aantrekkingkracht is van het salafisme op Nederlandse moslimjongeren en welke rol de charismatische Syrische sheich Fawaz (1964) speelt. De sheich is uitgegroeid tot een van de bekendste imams van Nederland. Hij werd in januari 2006 tweede in de verkiezing tot ‘Moslim van het Jaar’ die was uitgeschreven door de moslimjongerensite www.wijblijvenhier.nl. Hij eindigde na de PSV-voetballer Ibrahim Afellay, maar voor cabaretier Najib Amhali.

Hoewel hij de Nederlandse taal niet beheerst, schuwt de imam de media niet. Hij is de enige salafistische imam die zich laat interviewen.

Tijdens onze gesprekken in Fawaz’ sobere werkkamer op de eerste verdieping van de moskee, is de imam altijd bereid tekst en uitleg te geven. Fawaz – klein van stuk, traditioneel gekleed, met opvallend felle blauwgroene ogen – toont zich meestal de beminnelijkheid zelve. Steevast wordt hij omringd door enkele jonge aanhangers die hem zeer toegewijd zijn en voor hem tolken. Telkens benadrukt Fawaz in de interviews dat hij woedende moslimjongeren tot kalmte maant en dat bij uitstek hij, die de islam fel verdedigt, een buffer opwerpt tegen het takfirgedachtegoed. (Takfiri’s verklaren iedereen die hun radicale leer niet volgen, ook moslims, tot ongelovigen. En die mogen worden gedood).

De preek die we nu in handen hebben – waarin hij Ayaan Hirsi Ali en Theo van Gogh vervloekt – , lijkt daar haaks op te staan. We hebben de indruk dat hij hierin de jongeren eerder ophitst, dan dat hij ze tot bedaren brengt. Dit komt voor ons niet als een totale verrassing. We horen al jaren van diverse bronnen dat Fawaz met dubbele tong spreekt. Uitspraken van jongeren uit het Hofstadnetwerk wijzen in die richting. En ook zelf merken we dat we in de As Soennah-moskee niet altijd de waarheid krijgen voorgeschoteld. Maar het blijft gissen naar het ware gezicht van Fawaz.

Kort voor het afronden van ons boek krijgen we steeds meer informatie over de imam. Naast de preek komen we in het bezit van een brief, waarin Hofstadveroordeelde Nouredine el F. de schijnheiligheid van Fawaz aan de kaak stelt. We slagen erin de authenticiteit van de, in het Arabisch gestelde, brief vast te stellen en laten die vertalen. Evenals een aantal fragmenten uit preken die Fawaz uitsprak, vlak voor de ramadan in 2002 en 2003.

Groeiende irritatie in Hofstadnetwerk

In Hofstadkringen begint Fawaz’ ‘dubbele tong’ steeds meer te irriteren. Zo noemt Mohammed B. hem in zijn pleidooi tijdens het Hofstadproces ‘een hypocriete ongelovige’, die ‘duidelijke bewijzen van Allah verbergt’. Hij werkt de beschuldiging verder niet uit, haalt slechts verzen aan uit de koran, waaruit zou blijken dat iemand die bedriegt over het geloof in de hel terechtkomt.

Nouredine schrijft Fawaz vanuit de gevangenis op 5 mei 2006 een brief in het Arabisch, waarvan een kopie bij ons belandt. In een keurig gecomprimeerd handschrift – volgens de vertaler is het prachtig koranisch Arabisch geschreven, getuigend van gedegen islamitische kennis – suggereert El F. dat Fawaz publiekelijk een mildere versie van zijn islam verkondigt om zijn Nederlandse paspoort niet te verspelen. El F. in de brief: ‘Naar het uiterlijk verdedigt u de islam. Maar in de diepte bent u het rode paspoort aan het verdedigen.’

Na een uiteenzetting over wat de Nederlandse staat verstaat onder terrorisme, vervolgt Nouredine zijn brief met: ‘Dat betekent dat u in de ogen van de Nederlandse samenleving – en de media natuurlijk – tot de eerste extremisten behoort en op de lijst van terroristen staat. Wat dan als zij weten dat de boeken van sheich Ibn Tamiyya en Mohammed Ibn Abdul-Wahhab in uw moskee te vinden zijn? Een Nederlandse rechtbank heeft onlangs een persoon tot achttien maanden gevangenisstraf veroordeeld, omdat hij in het bezit is geweest van een boek getiteld Het vlijmscherpe zwaard voor de belediger van God of de profeet van Ibn Tamiyya.

Deze middeleeuwse geestelijke (1268-1328), zeer populair in het Hofstadnetwerk, stond aan de basis van alle geweldverheerlijkende stromingen binnen de islam. Hij verkondigde dat de islam bezoedeld is door vreemde smetten en dat moslims zich hiervan met geweld dienen te zuiveren. Hij werd de inspirator van moslimradicalen na hem. Van Ibn Abdul-Wahhab (1703-1792), de grondlegger van het Saoedische wahhabisme en Said Qutb (1906-1966), de ideoloog van het anti-Westerse islamisme, tot Osama bin Laden.

Verderop in de brief schrijft El F: ‘Voorts vind ik het overbodig om nog meer bewijzen aan te voeren over uw extremisme, wegens de veelheid daarvan. Bovendien meent u dat de moskeeën een immune dam vormen tegen het extremisme en het terrorisme, zoals u dat onlangs hebt verklaard. Maar beste sheich, u behoort tot degenen die als eersten de klap uitdelen en zich vervolgens haasten om bij anderen te huilen en te klagen.’

Fawaz en jihad

Uit twee hoeken horen we dat de twee jongens uit Eindhoven die, in januari 2002, in Kashmir om het leven kwamen ook As Soennah bezochten. Een van hen had een verloofde in Den Haag die vaste bezoekster was van de moskee. De jongens, zegt een bron, zijn op de dag dat ze uit Nederland vertrokken ’s morgens om half zes bij Fawaz langs geweest. De imam heeft zijn zegen gegeven aan hun jihadreis.

Ook Samir A. zou toestemming hebben gevraagd aan Fawaz, voordat hij – begin 2003 – naar Tsjetsjenië wilde reizen. Zijn vrouw Abida kan dit niet bevestigen. ‘Dat weet ik niet.’ Wel zegt ze dat Samir in die periode altijd Fawaz’ vrijdagpreken bezocht. ‘Die gingen elke week over Palestina, hoe de moslims daar worden onderdrukt. Dat was ten tijde van de tweede intifada’, vertelt Abida die toen ook zelf frequent aanwezig was.

‘Hij is een inspiratiebron voor veel jongeren. Maar niet voor iedereen, niet meer.’ Abida vertelt dat de imam de inhoud van zijn preken radicaal veranderde na de beroemde Nova-uitzending. (Nova stelde in 2002 preken van salafistische imams, onder wie Fawaz, aan de kaak. Die riepen op tot vernietiging van de vijanden van de islam). Abida: ‘Opeens ging het voortdurend over het integratiedebat. Dat we ons moeten aanpassen en vredelievend moeten zijn. Ik vond er toen niet veel meer aan, het was inhoudloos. Hij wist dat er AIVD-infiltranten in de moskee zaten en was bang om zijn verblijfsvergunning te verliezen.’

Abida vindt dat Fawaz zich nu presenteert als een ‘troetelimam’. ‘Daarom vinden wij hem ook hypocriet. Eerst iedere week brullen dat je bepaalde opvattingen moet hebben. Maar als jongeren die dan hebben, zijn ze ineens sekteleden. Terwijl hij degene was die iedereen zat op te jutten!’

Een van onze bronnen, een As Soennah-bezoeker, vertelt over een ‘broeder’ die op jihad wilde, en aan Fawaz vroeg of hij niet de goedkeurig nodig heeft van zijn ouders. De imam antwoordde: ‘Dat hoeft niet, het is de plicht van de hele ummah (wereldwijde moslimgemeenschap) om op te staan.’ De bron: ‘Hij zegt nooit direct dat je op jihad moet gaan, maar geeft je wel het gevoel dat je veel meer moet doen dan alleen geld geven.’

‘Broeders’ en ‘zusters’ vragen hem ook waarom hijzelf niet op jihad gaat, horen we. Dan antwoordt Fawaz dat er iemand moet zijn om jongeren te adviseren, omdat de meesten nog zwak zijn in hun geloof.

Zijn trouwste volgelingen geeft hij lessen in ‘fiqh al jihad’, de jurisprudentie van de heilige oorlog. De imam vindt het belangrijk dat jongeren met de juiste intentie op jihad gaan. ‘Anders kunnen ze in het hellevuur belanden, in plaats van het paradijs’, zegt een van hen.

Intimidatie Marokkaanse gemeenschap

Ook de onvrede bij de Marokkaanse gemeenschap in Den Haag groeit. Talloze verhalen horen we over ontwrichte gezinnen, over vrouwen die door Fawaz’ handelen met een polygame driehoeksverhouding zijn opgezadeld. We bellen maatschappelijk werkers van Marokkaanse afkomst, die de verhalen bevestigen. Maar vrijwel niemand durft ‘on the record’ met ons te praten. Angst heerst in de moslimgemeenschap. Niet eens zozeer voor de toorn van de imam zelf, maar voor zijn fanatieke aanhang.

Ouders hebben het gevoel dat ze hun kinderen ‘verliezen’ aan As Soennah. Dat ze geen enkele greep hebben op het radicaliseringproces dat in de moskee in gang wordt gezet. Wie uit de school dreigt te klappen, wordt geïntimideerd. Er is gedreigd met een ‘burgeroorlog in de wijk’.

Een familielid van een As Soennah-ganger die vanwege zijn veiligheid anoniem wil blijven, beschrijft hoe het radicaliseringproces zich voltrok. Het Marokkaanse gezin heeft grote moeite met Fawaz die ‘de politiek op de minbar (spreekstoel) heeft gebracht’. Politiek hoort volgens het gezin niet thuis in de moskee. Die hoort een plaats te zijn van gebed, waar men tot rust komt. De familie slaagt er niet in de politiek buiten de deur te houden. Thuis worden ze geconfronteerd met ‘een plotselinge passie voor het Midden-Oosten’. ‘We moesten de krant gaan lezen, anders was het voor ons allemaal niet meer te volgen.’

Het As Soennah-gezinslid komt thuis met namen van Nederlandse politici en vreemde Saoedische geleerden. Met woorden als ‘Amrikie’ en ‘kalasjnikov’ en zinnen als ‘God heeft de Taliban zoveel kracht gegeven dat ze de Apache met een kalasjnikov kunnen neerhalen’. Bandjes met preken van Fawaz worden in de prullenbak gegooid, maar het helpt niet. De As Soennah-ganger leert de preken gewoon uit het hoofd.

Een van de weinigen uit de Haagse Marokkaanse gemeenschap die openlijk kritiek durft te hebben op de As Soennah-moskee, is Farid Aouled Lahcen. Hij is al jaren actief bij zelforganisaties en het Haagse welzijnswerk en loopt ook voortdurend aan tegen ‘de angst om zaken naar buiten te brengen’. Aouled Lahcen zegt dat in de Marokkaanse gemeenschap ‘grote zorgen’ zijn over notariële handelingen rondom huwelijken die Fawaz – en andere As Soennah-prominenten – tussen de jongeren onderling sluiten. Dat gebeurt vaak tegen de zin van de ouders in. De moskee, zegt hij, regelt ‘bewust of onbewust’, ook polygame huwelijken. ‘In elk geval gaat het om huwelijken die noch in Nederland, noch in Marokko wettelijk zijn toegestaan.’

Aouled Lahcen kent tenminste twee gevallen van minderjarige Marokkaanse meisjes die door Fawaz zijn uitgehuwelijkt. ‘Ze waren pas 16 jaar’, zegt hij. ‘Het ene meisje is tijdelijk uitgehuwelijkt voor slechts zes maanden aan een Marokkaanse jongen. Het andere is met een Saoediër gehuwd en aanvankelijk ook naar Saoedi-Arabië vertrokken. Ze is nu terug in Nederland, maar ik ben er nog niet in geslaagd haar te spreken.’

De brief van Nouredine en een huwelijksakte van As Soennah:> volkskrant.nl/assoennah

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden