Meer leven voor de dood

Kunnen we ouder worden dan we gemiddeld worden? Willen we dat ook? En zo ja, wat zullen daarvan de consequenties zijn, zowel voor ieder individu afzonderlijk als voor de maatschappij als geheel?...

Ziedaar in een notendop de vragen waar de nieuwe speciale kwartaaluitgave van het Amerikaanse populair-wetenschappelijke maandblad Scientific American een antwoord op wil geven. The Quest to Beat Aging (zomer 2000) biedt in zeventien artikelen een overzicht van wat er wetenschappelijk gezien bekend is over veroudering, wat ertegen ondernomen is en wordt en wat er medisch gedaan kan worden om een (zeer) oud leven nog de moeite van het leven waard te laten zijn. De special gaat ook in op de vraag hoe we dit alles met z'n allen gaan betalen.

De wens om gezond oud te worden is van alle tijden en van alle mensen, constateren de redacteuren Mark Fischetti en Gary Stix van dit themanummer. En dat opent meteen perspectieven voor allerlei oplichters en kwakzalvers, die een goede boterham verdienen aan het verlangen naar de eeuwige jeugd. Zoals de Roemeense arts Ana Aslan, die in de jaren zeventig een fortuin verdiende met Gerovital, volgens Robin Henig, een van de auteurs van het themanummer, niets anders dan de eenvoudige pijnstiller procaïne.

Toch was Aslan - die er altijd jonger uitzag dan ze in werkelijkheid was - op de gezegende leeftijd van 91 jaar toen ze in 1988 stierf. Ze was daarmee de tegenhanger van de legendarische Georgiërs die leeftijden van ver boven de honderd zouden halen dankzij een dieet met veel yoghurt. Volgens Henig tonen de foto's van deze 'hoogbejaarden' geen gezonde oudjes, maar mensen die stukken jonger zijn en er voor hun leeftijd juist zeer oud uitzien. Een andere 'kwakzalver' die de revue passeert, is de dubbele Nobelprijswinnaar Linus Pauling, de Amerikaan die de structuur van het hemoglobinemolecuul ontrafelde en die later de grote propagandist werd van het gebruik van megadoses vitamine C tegen kanker en hart- en vaatziekten, een claim die volgens Henig nooit is hardgemaakt. Pauling werd er niettemin 93 mee.

Niet vitamine C als zodanig, maar wel alle stoffen die net als dit vitamine een anti-oxidatieve werking bezitten, worden in een artikel van wetenschapsjournaliste Kathryn Brown opgevoerd als een anti-verouderingstherapie die redelijk wat wetenschappelijke grond onder de voeten heeft. De stoffen fungeren als 'radicalenvangers': ze maken zeer reactieve zuurstofmoleculen (vrije radicalen) die in de normale stofwisselingsprocessen in de lichaamscel vrijkomen, binnen de kortste keren onschadelijk. Te veel vrije radicalen doen ons lichaam wegroesten zoals ijzer aan de lucht roest, aldus Brown. Een extra dosis van bijvoorbeeld het enzym superoxide dismutase (SOD) doet wonderen, althans in fruitvliegen.

Een andere redelijk goed gedocumenteerde antiverouderingstherapie die aan de orde komt, is het caloriebeperkte dieet. Eet 30 tot 50 procent minder dan je gewoon bent en je zult beslist een aantal jaren ouder worden. Wetenschapsjournalist Gary Taubes herinnert eraan dat de inwoners van het Japanse eiland Okinawa, die gemiddeld 70 procent consumeren van de hoeveelheid eten van de Japanner, meer dan veertig maal zoveel honderdjarigen tellen als de overige Japanse bevolking.

Fundamenteler van aard zijn de artikelen over het 'anti-verouderingsenzym' telomerase en over stamceltherapie. Telomerase is het enzym dat in een zich delende cel bewerkstelligt dat de telomeren, de uiteinden van de chromosomen die het DNA-materiaal dragen, niet bij elke celdeling een stukje korter worden.

Normaal gesproken kan een cel zich zo'n vijftig keer delen, waarbij eerst het DNA moet worden verdubbeld. Dan is het echter uit met het leven van de cel; de telomeren zijn zo kort geworden dat de chromosomen als een schoenveter zonder kapje uiteenrafelen en de DNA-verdubbeling niet tot stand komt. Telomerase herstelt na iedere celdeling de telomeren; een nuttige eigenschap in bijvoorbeeld zaad- en eicellen, een schadelijke daarentegen in kankercellen.

De moleculair biologe en wetenschapsjournaliste Evelyn Strauss waarschuwt in haar artikel over telomerase voor te hoog gespannen verwachtingen van een telomerase-therapie tegen veroudering. 'We kunnen de telomeren niet simpel weer opwinden zoals een Zwitserse koekoeksklok. Maar onderzoek van het lot van de telomeren leert ons wel veel over het verouderingsproces van de cel.'

Freelance-auteur Mike May behandelt de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van stamceltherapie, het opkweken van 'primitieve' embryonale cellen, die zich nog alle kanten op kunnen ontwikkelen, tot weefsels of organen die versleten lichaamsonderdelen kunnen vervangen. May staat ook stil bij de ethische implicaties van het gebruik van embryonaal of foetaal weefsel.

Het serieuze themanummer van Scientific American wijdt ook enkele beschouwingen aan de crackpots van de levensverlening, die in de VS bij bosjes rondlopen, zoals de Alcor Life Extension Foundation die overleden patiënten invriest in de hoop ze ooit weer eens tot leven te kunnen wekken. Mocht de wereld daardoor overbevolkt raken, geen nood: we gaan gewoon de ruimte koloniseren, aldus een Alcor-aanhanger.

Het uitstekend verzorgde themanummer sluit af met drie literaire beschouwingen over het leven zonder dood, waaronder een fragment uit Gullivers Reizen van Jonathan Swift, die in 1726 al voorzag dat zo'n leven allesbehalve een pretje zal zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden