Het Eeuwige leven Max Léons

Max Léons (1921-2019), Joodse verzetsstrijder in gereformeerd dorp

Max Léons was een van de weinige Joden die doorhadden wat de nazi’s van plan waren. Hij besloot samen met een domineeszoon in het verzet te gaan.

Max Léons.

Onder de schuilnaam Nico was de ondergedoken Jood Max Léons tijdens de oorlog zelf actief in het verzet. Samen met de domineeszoon Arnold Douwes maakte hij in Drenthe deel uit van de onderduikorganisatie van Johannes Post waardoor de levens van honderden Joden en verzetsstrijders uit Nederland gespaard bleven. Arnold Douwes noemde het zijn plicht als christen. Max Léons deed het werk in het kader van de mitswa, een handeling van barmhartigheid in het joodse geloof.

Douwes’ dagboek werd door geschiedschrijver Lou de Jong ooit het meest verhelderende document uit de oorlog genoemd over de Joodse onderduik. Samen met de herinneringen van Max Léons vormde het de basis voor het boek Mitswa en christenplicht dat in 2000 verscheen. Douwes overleed al in 1999, Max Léons overleed 2 november op 97-jarige leeftijd in Amsterdam. Drie weken na zijn echtgenote Alida Léons-Zurel, met wie hij twee zonen kreeg, Nico en Sunny. Bijzonder was dat er ook bij zijn dood werd stilgestaan in de Knesset, het Israëlische parlement. ‘Dat wisten wij ook niet. Maar we hebben daar een video van gekregen’, zegt zijn zoon Nico Léons.

Léons werd in Rotterdam geboren als een van de drie kinderen van een makelaar in suiker. Het gezin verhuisde vier jaar later naar Voorburg, waar hij opgroeide. Na de middelbare school werd hij klusjesman, onder meer als fietsenreparateur.

Toen de Duitsers in 1942 Joden gingen oproepen voor de arbeidsverruiming in Duitsland besefte hij als een van de weinige Joden wat dit betekende. Hij was overtuigd dat de Duitsers alle Joden wilden vermoorden. Toen zijn ouders op 12 juli 1942 een oproep kregen, adviseerde hij ze onder te duiken. Ook zijn broer en zus haalde hij over zich niet te melden. Na omzwervingen kwam hij begin 1943 terecht in het Drentse Nieuwlande, een geïsoleerd veenkoloniedorp met een gesloten gereformeerde gemeenschap.

Hier vond hij niet alleen een onderduikadres, maar sloot hij zich onder zijn tweede voornaam Nico ook aan bij het verzet. Samen met de domineeszoon Arnold Douwes (zelf ook een onderduiker) ging hij in de omgeving van Nieuwlande adressen zoeken, waar ze Joden en verzetsmensen vanaf station Hoogeveen naartoe brachten. Liefst driehonderd onderduikers, onder wie veel kinderen, zouden in het kleine heldendorp Nieuwlande een schuilplaats vinden.

Als Nico reisde hij ook zelfs door Nederland om Joden te overtuigen onder te duiken. Voor de buitenwereld was hij een overtuigd christen. ‘Op zondag ging ik twee keer naar de gereformeerde kerk. Er werd dan gebeden voor de koningin en de vervolgden. Dat gaf een ontzettende steun. Er waren momenten dat ik diep ontroerd was.’

In 1944 werd Post, de leider van de onderduikorganisatie, opgepakt en gefusilleerd. Douwes zou later ook gearresteerd en gemarteld worden, maar hij werd door een knokgroep uit de gevangenis bevrijd. Léons ontsprong de dans. Hij en zijn familie overleefden de oorlog. Na de oorlog maakte hij eerst deel uit van het Bureau Nationale Veiligheid. Later werkte hij voor een oom totdat die een collaborateur in dienst nam. In 1951 begon hij zijn eigen verzekeringsbedrijf met een polis voor twee fietsen. Hij zou het uitbouwen tot de Léons Groep. Zijn twee zonen namen het bedrijf in 1984 over.

Léons ontving in 2011 als eerste Jood buiten Israël de onderscheiding van The Jews Rescued Jews during the Holocaust Committee en het B’nai B’rith World Center. Dat jaar ook legde hij met koningin Beatrix een krans bij het monument op de Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden