Het Eeuwige levenMarcel Rutten

Marcel Rutten (1957-2020), omnivoor van kennis over Kenia en Masai

In september fietste hij nog op één dag twee keer de Mont Ventoux op. Een maand later werd bij hem uitgezaaide alvleesklierkanker vastgesteld.

Beeld Geert van de Ven

Hij streed tegen wat hij zag als het ‘verpatsen’, ‘stelen’ en ‘jatten’ van de communale gronden van de lokale stammen in Kenia zoals de Masai. Hij streed tegen de onttrekking van het water in hun woongebied voor de rozenteelt van buitenlanders.

Sociaal-geograaf Marcel Rutten woonde de laatste 25 jaar eenderde van zijn tijd in Kenia voor het Afrika Studie Centrum Leiden (ASCL). Hij zag met lede ogen hoe corrupte bestuurders de herders letterlijk de grond onder hun voeten ontnamen. Veelzeggend voor zijn werk was de pakkende titel van zijn proefschrift Selling wealth to buy poverty (verkoop rijkdom om armoede in te kopen) waarop hij cum laude promoveerde.

‘Hij had een ongelooflijk doorzettingsvermogen’, zegt Dick Foeken, ex-collega bij het ASCL. ‘Niet alleen in zijn werk, maar ook privé. Drie jaar geleden had hij een racefiets gekocht. En dat pakte hij meteen grondig aan.’ In juli 2019 fietste hij 400 kilometer veelal op kop tijdens de Twaalf Provinciën Toertocht.

Op 4 september fietste Marcel Rutten op één dag twee keer de Mont Ventoux op, de verschrikkelijke puist in de Provence en misschien wel de beruchtste berg van Frankrijk. Eén maand later werd uitgezaaide alvleesklierkanker bij hem vastgesteld. Op 12 januari overleed hij in Nijmegen, waar hij woonde met zijn vrouw Jacqueline Crooijmans. Samen met haar had hij twee dochters.

De klap was enorm. Niet alleen voor de familie, maar ook voor de velen in Afrika, onder wie Moses Mwangi, de Keniaanse onderzoeker met wie Rutten dertig jaar nauw samenwerkte. ‘Hij was zowel goed als betrouwbaar. En in een land in Kenia gaat dat vaak niet zo goed samen’, zegt Foeken.

Rutten werd geboren als oudste van vier kinderen in een katholiek gezin dat woonde in de schaduw van voetbalstadion De Vliert van FC Den Bosch. Sport en muziek waren al jong zijn passies. Als badmintonner haalde hij de subtop van Nederland. Maar uiteindelijk koos hij voor een studie sociale geografie in Nijmegen.

Hier leerde hij zijn vrouw Jacqueline kennen die daar culturele antropologie studeerde. Zij ging in 1981 als eerste een keer naar Afrika. Rutten ging het jaar daarop. ‘In 1984 zijn we samen gegaan voor ons doctoraalonderzoek’, vertelt ze. Rutten had vervolgens een promotieaanstelling in Nijmegen. Na zijn promotie werkte hij twee jaar voor de Landbouw Hogeschool in Wageningen, voordat hij in 1995 in dienst kwam van het ASLC dat later ging samenwerken met de Leidse universiteit.

‘Marcel was een omnivoor wat kennis over Kenia betrof, en ook voor diegenen die zich professioneel met Kenia bezighielden in het land zelf en ver daarbuiten’, zei directeur Jan-Bart Gewald van het ASCL op zijn uitvaart. Vaak gebruikten media en de wetenschap zijn enorme kennis.

Elk jaar ging Rutten twee tot drie keer naar Kenia voor veldonderzoek af en toe vergezeld door zijn vrouw en dochters. Water en land stonden centraal in het onderzoek. Hij nam Afrika ook mee naar huis. Thuis in de achtertuin verrees een Afrikaanse hut met waterpomp. Hij werkte tot op het einde. Zijn laatste publicatie voor het ASCL was: ‘Families die hun land hebben verloren door de maîtresses van hun echtgenoten’.

Zijn liefde voor sport en muziek bleef ook. Tijdens de laatste Kerst gaf hij al zijn familieleden een usb-stick met 12 duizend nummers. ‘Naast pop en symfonische rock staan daar ook jazz en klassiek op’, zegt zijn vrouw Jacqueline. ‘De Top-2000 vond hij maar niks. Daar stond toch altijd dezelfde nummer één.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden