Marcel Möring: 11 september & het geheugen

We zijn ons geheugen kwijtgeraakt. We leven in een voortdurend ‘nu’ dat wordt gevoed door een onophoudelijke stroom meningen en opinies....

Voor 2001 waren er net zoveel terroristen. Ze maakten net zoveel slachtoffers en waren net zo wreed. Ze bestreden ‘ons’ gedachtengoed, ze bedreigden ‘onze’ manier van leven, ze spuugden op de fundamenten van de beschaving, die John Locke ooit formuleerde als: het recht op leven, vrijheid en veiligheid, het recht op bezitsbescherming en vrije meningsuiting. De terroristen van nu streven er net als die van toen naar om het verleden uit te wissen en op de puinhopen van de geschiedenis hun nieuwe werkelijkheid te scheppen. Dat hebben ze altijd gedaan. En ze hebben altijd hetzelfde bereikt: het omgekeerde van wat ze willen. Terrorisme is een ineffectief middel om de wereld te veranderen.

Dit hebben wij sinds 2001 gemeen met terroristen: een gebrek aan geheugen. Net als zij hebben wij het verleden afgezworen. We zijn vergeten dat de terreur van religieuze, politieke of criminele organisaties endemisch is, dat die net zo bij ons hoort als de terreur van de staat. De terreurbestrijders, die zo hoog opgeven van onze waarden en normen en de joods-christelijke beschavings-mantra herhalen tot je zou wensen dat je in Vuurland was opgegroeid, doen dat zonder besef van het verleden. Ze verbranden boeken, ze passen het recht aan om er een wapen van te smeden, ze sluiten mensen zonder proces op, martelen en vallen landen binnen.

Wij hebben toegestaan dat de terroristen ons hebben gemaakt tot de spoken uit onze geschiedenis, en nu werken wij mee aan – of sluiten onze ogen voor– wereldwijde martelpraktijken in geheime gevangenissen, waar mensen onder het orwelliaanse eufemisme van ‘extended interrogation’ bijna worden verdronken tot ze bekennen wat ze niet weten. We staan toe dat mensen zonder vorm van proces en rechtsbijstand, geïsoleerd en vernederd in eindeloze onzekerheid over hun lot worden vastgehouden.

In de afgelopen jaren heeft de Zwitserse rechtsgeleerde Dick Marty, lid van de Raad van Europa, twee rapporten gepubliceerd over de Europese betrokkenheid bij de ontvoering, marteling en gevangenhouding van terreurverdachten. Zijn rapporten ontleden in droge termen de newspeak waarmee de VS en de EU hun morele beerput verbergen: ontvoeringen zijn ‘renditions’, illegale gevangenissen ‘black sites’, marteling is ‘uitgebreide ondervraging’.

9/11 was erg. Erger is dat wij ons geheugen niet meer willen raadplegen en in plaats daarvan naar onze meest primitieve instincten luisteren. We zijn zelfs vergeten dat we ooit ‘nooit meer’ zeiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden