InterviewManon Uphoff

Manon Uphoff houdt Joost Zwagerman Lezing over de beweeglijkheid van onze waarneming

Hoe bekijken wij de wereld om ons heen en wat gebeurt er met je waarneming als je ineens, waarom dan ook, minder beweegruimte hebt? Daarover spreekt schrijver Manon Uphoff onder meer in haar Joost Zwagerman Lezing op 18 november, de geboortedag van de in 2015 overleden schrijver.

Manon Uphoff. Beeld ANP
Manon Uphoff.Beeld ANP

De vierde editie van de lezing over de relatie tussen woord en beeld, en tussen literatuur en kunst wordt uitgesproken in Theater De Vest in Alkmaar, de geboorteplaats van Zwagerman. Uphoff is de eerste vrouwelijke en de eerste Nederlandse spreker, na de Britse kunsthistoricus Simon Schama, de Britse schrijver Julian Barnes en de Amerikaanse biograaf Benjamin Moser.

Uphoffs onderwerp, de beweeglijkheid van observatie, komt niet voort uit de covidtijd waarin iedereen minder beweegruimte had vanwege de lockdowns, verzekert ze. Maar wie wil, zal hiermee vanzelf associaties kunnen hebben. ‘We zitten nog midden in de coronatijd, dus om er iets zinnigs over te zeggen is er meer tijd nodig. Ik vind de verhouding tussen wie wij zijn en hoe we ons in tijd en ruimte bewegen duivels interessant, het houdt me al jaren bezig in mijn werk.’

Uphoff, die vorig jaar de Charlotte Köhler Prijs kreeg voor haar oeuvre, kwam op het idee na een periode van ‘extreme onbeweeglijkheid’, toen ze geveld was door een zware hernia en maandenlang in haar huiskamer ‘op het vloerkleed lag’. Niet in staat te lopen of maar te bewegen, niet in staat om dingen te maken, wachtend op een operatie. Het had grote invloed op haar gemoed en wakkerde haar angst aan.

‘In mijn beleving was ik compleet betekenisloos geworden. In eerste instantie boezemde dat grote angst in. Maar dat sloeg om, het bracht juist inzicht.’ Haar waarneming werd niet minder, maar juist beter. Met aandacht keek ze naar het dansende zomerlicht dat op haar muur en interieur viel, door het gebladerte van de bomen rond haar huis heen. ‘Ik realiseerde me dat de omgeving waar ik niet naartoe kan, naar mij toe beweegt. Dat heeft iets veranderd in mijn opvattingen over waarnemen en over de plek die we innemen in de wereld.’

Uphoff zal spreken over hoe waarneming nooit statisch is maar beweeglijk, met voorbeelden van hoe andere schrijvers, regisseurs en beeldend kunstenaars dit in hun werk tot uiting brachten. Daarmee sluit ze ook impliciet aan bij het werk van Zwagerman, die veel schreef over kleur en licht en ‘vooral in zijn poëzie de veranderlijkheid van observeren en herinneren tot thema maakte’, zegt ze.

Naast Uphoff zal schrijver Ronald Giphart een inleidende toespraak houden waarin hij herinneringen aan zijn schrijversvriendschap met Zwagerman deelt. Frédérique Spigt voert het lied Nu jij weg bent uit, dat Zwagerman in 2006 voor haar schreef. Ook wordt voor de vierde keer de Joost Zwagerman Essayprijs uitgereikt aan een jonge schrijver. Eerdere winnaars waren Anouk Kootstra, Jolanda van Benthem, en Jilt Jorritsma. De Essayprijs wordt georganiseerd door de Van Bijleveltstichting en de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, met een jury onder leiding van Volkskrant-columnist Aleid Truijens.

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel werd Simon Schama een Amerikaanse kunsthistoricus genoemd. Hij is echter Brits.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden