Man achter Kernwapens de Wereld uit was warm maar ook recht in de leer

Mede dankzij hem wortelde de vredesbeweging in de kerken. Ben ter Veer, die zondag overleed, treurde toen de twee weer uit elkaar groeiden....

Lidy Nicolasen

Politiek gezien had de vredesbeweging in de jaren tachtig de strijd verloren, besefte Ben ter Veer. Maar hij was ervan overtuigd dat het protest van miljoenen mensen tegen de kernbewapening de geesten rijp had gemaakt voor de ontspanning tussen oost en west in Europa. Wel treurde hij om de verwijdering tussen vredesbeweging en kerken.

Ter Veer overleed zondag op 68-jarige leeftijd na een langdurige ziekte. Hoewel hij in de schaduw stond van secretaris Mient Jan Faber van het Interkerklijk Vredesberaad (IKV), noemt het IKV hem 'de vader en het educatieve genie' van de 'nieuwe vredesbeweging', zoals die in de jaren zeventig en tachtig gestalte kreeg in Europa. Ter Veer was voorzitter van 1977 tot 1985, de hoogtijdagen van het IKV, dat zich wilde onderscheiden van radicaal-pacifisten en communisten.

De vredesbeweging in Nederland wortelde in de kerken, niet op de laatste plaats dankzij de inspanningen van sociaal-psycholoog Ter Veer. Hij was een gelovig man, voortgekomen uit de katholieke vredesbeweging Pax Christi, die de kerken een platform wilde bieden voor bewustwording. Vanuit die gedachte kwam hij met het plan voor een Vredesweek, een week waarin kerken en scholen stelling kunnen nemen tegen de bewapeningswedloop en voor vrede.

'Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland.' Het was een onmogelijke leuze, dacht iedereen eind jaren zeventig. Maar niets bleek minder waar. De naam voor de campagne tegen de kernwapens kreeg vleugels en werd dé slogan van de massademonstraties in 1981 en 1983. Ter Veer was de bedenker.

In 1966 al noemde hij de allerbelangrijkste taak van de kerkelijke vredesbeweging 'het bevorderen van de groei van een vredesklimaat'. Hij zocht contacten met vredesactivisten in het Oostblok.

Ooit vertelde hij dat er in Polen eens op zijn IKV-button werd gespuugd omdat de mensen er geen zin hadden in westerse vredesactivisten. Niemand was zo blij met hem als de Oost-Duitse dissidentenbeweging Schwerter zu Pflugschare. Die reikte hem een oorkonde uit waarop stond: 'Meneer Ter Veer, u bent voor ons een monument.'

Kenners noemen hem een warm en inspirerend mens, maar ook een hardliner, die eiste dat je voor tien jaar tekende als je aan vredescampagnes wilde meedoen. Het baarde opzien toen Ter Veer in 1991 de Amerikaanse bombardementen op Irak goedkeurde, in tegenstelling tot de meeste IKV'ers. Hij verwierp ook de opvatting van paus Johannes Paulus II dat oorlog nooit het geëigende middel is om conflicten tussen staten op te lossen. 'Wij zijn toch blij dat we niet langer onder het nazisme leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden