Reportage

Mama is aan de mdma

Mdma heeft haar leven veranderd, vertelt ze aan iedereen die het horen wil. En zij is dan: een keurige dame van 61. En de moeder van journaliste Pauline Bijster is niet de enige die op latere leeftijd aan drugs begint.

Beeld Illustratie Claudie de Cleen

Mijn moeder gebruikt sinds kort mdma - je weet wel, het werkzame ingrediënt van de harddrug ecstasy. En ayahuasca, een Zuid-Amerikaans drankje gemaakt van planten waarvan je gaat spacen. Die middeltjes worden gebruikt door jonge mensen in het uitgaansleven (het eerste) of hippies (het tweede), zou je denken. Maar mijn moeder is 61 en een keurige dame. Ze woont in een mooi, bijna-vrijstaand huis en leest intelligente boeken, gaat graag naar filmhuisfilms en past op haar kleinkinderen. En gebruikt dus weer drugs, sinds kort. De reden is een therapeutische: ze gelooft dat het bijdraagt aan haar ontwikkeling tot een beter mens en aan de verwerking van het verleden.

En ze is niet de enige, volgens Ton Nabben, drugsonderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam: 'Niet qua leeftijd, ook niet qua therapeutische invulling', zegt hij.

'Empathy'

De Amerikaanse filosoof en neurowetenschapper Sam Harris (47) schrijft in zijn laatste boek Waking Up ook dat een mdma-ervaring hem de ogen heeft geopend. Vanaf de jaren tachtig werd mdma, zoals we het nu kennen, gebruikt in de housescene die ontstond op Ibiza en in Goa, India. Tegelijkertijd werd het middel ontdekt, legt Nabben uit, in het psychotherapeutische circuit. Vooral in de Verenigde Staten, maar ook bijvoorbeeld bij aanhangers van Bhagwan in Poona (ook India), ontdekte men dat je er open en liefhebbend van wordt. Mensen slikten het samen en gingen knuffelen en dansen. 'Ecstasy heette in het begin 'empathy', en in feite dekt dat de lading beter', zegt Nabben.

In therapeutische kringen kwam men erachter dat het middel goed hielp bij traumaverwerking, bij stervensbegeleiding en bij de behandeling van suïcidaliteit, depressies, fobieën en relatieproblemen. Amerikaanse therapeuten en psychologen probeerden het onder de radar te houden, maar ze boekten er in combinatie met praatsessies wel positieve resultaten mee. Van overheidswege is nooit geld in dit onderzoek gestopt, maar behandelaars hebben in medische journals successen met patiënten uit hun praktijken opgetekend. Naar schatting hebben in de VS zo'n vierduizend therapeuten in de jaren tachtig en negentig mdma gebruikt bij behandelsessies, tot het middel daar in 1986 (en in 1988 in Nederland) officieel werd verboden.

Mijn moeder werd voor het eerst mdma aangeboden door een Nederlandse therapeut bij wie ze aanklopte omdat ze van haar angsten af wilde komen; sindsdien gelooft ze dat het de oplossing is voor alles. Ze schrijft er opiniestukken over en raadt het iedereen aan. Haar vrienden luisteren gefascineerd, mijn broertje en ik gniffelen er beschaamd om. Wij zijn ermee opgegroeid. We waren euforisch toen we het als twintigers ontdekten, gebruikten het vaker, en verloren weer onze interesse want zo bijzonder als de eerste keer werd het toch niet meer. Inmiddels zijn we dertigers en hebben we gezinnen of goedlopende carrières en slikken het hooguit nog een enkele keer, als ontstresser.

Met terugwerkende kracht vindt mijn moeder onze experimenten nu enorm verstandig. Op Facebook deelt ze filmpjes van Amerikaanse huisvrouwen die tijdens een LSD-trip ineens de waarheid over het hele universum inzien. En als een vriend van mij in haar bijzijn grapt dat hij in een laatje nog wel wat mdma-kristallen heeft liggen, gaan haar ogen nieuwsgierig glimmen. Het is gek (en dat is een understatement) als je moeder boven de biologische garnalencocktail, geserveerd in antieke kristallen glazen van het kerstdiner, speecht dat het dit jaar harddrugs waren die haar leven hebben veranderd.

Twee therapeutische mdma-trips had ze in de maanden voor kerst op de bank bij de therapeut, met newagemuziek op de achtergrond en wierook. Toen de pil begon te werken, vertelde ze achteraf, ging de therapeut vragen stellen en kon ze veel makkelijker praten dan in een 'normaal gesprek' bij een psycholoog. Het middel verhoogt namelijk het gevoel van verbondenheid met de hulpverlener; alle angst om naar een eventueel traumatisch verleden te kijken, verdwijnt. De twee sessies duurden allebei een hele middag.

Heilige sacramenten

Uit nieuwsgierigheid ga ik op bezoek bij de holistisch therapeut waar mijn moeder haar trips had. Hij wil niet met zijn naam in het verhaal, omdat het niet legaal is: mensen begeleiden bij mdma-trips. Voor 370 euro (de 'straatprijs' van een ecstasypil in Nederland is een paar euro) regelt hij een schone pil, coaching tijdens de trip en vitaminepreparaten voor erna, zodat de kater meevalt.

Hij wil wel praten over de drugs - 'Heilige Sacramenten' noemt hij ze liever - maar eigenlijk kan ik dit verhaal pas schrijven nadat ik het zelf heb geprobeerd. Als ik zeg dat ik weleens mdma heb geprobeerd, lacht hij schamper. Want deze manier van drugsgebruik is héél anders dan in de uitgaansscene.

Bij zijn begeleide trips gaat het niet om het sociale aspect van de pillen, maar om inzicht. Terechtkomen in het hogere bewustzijn, de universele liefde en bij ware religie. Alles dus eigenlijk. Het heeft een vergelijkbaar effect als acht jaar mediteren op een berg, maar dan in een middagje gefixt. Zijn klanten zijn artsen, coaches, huisvrouwen, maar ook rechters en officieren van justitie - 'Ja, ook de mensen die zelf in de rechtbank dezelfde drugs criminaliseren', zegt hij. Hun overeenkomst is een bijzondere interesse in het spirituele. En, laten we wel wezen, een goedgevulde portemonnee.

Mijn moeder omschrijft haar sessies als 'een totale piekervaring': 'Een onbeschrijflijk gevoel van wijdte en ruimte kreeg ik. En geluk. Mijn man zei later: je bent 30 procent stralender. Ik durfde tijdens de sessies dingen te denken en onder ogen te komen uit mijn jeugd zonder angst. Wat ben ik groot, dacht ik: alles mag er zijn, alles kan.'

Nabben legt uit: 'De stof methyleendioxymethamfetamine - waarvan mdma de afkorting is - zorgt voor een sterk verhoogde vrijgave van de in de hersenen zelf aanwezige serotonine. De vrijgekomen serotonine zorgt voor een gelukzalig gevoel voor een zekere periode. Wetenschappelijke literatuur kent onder andere de volgende eigenschappen aan mdma toe: angst-reductie, openheid, euforie en introspectie.'

Beeld illustratie Claudie de Cleen

Penicilline voor de ziel

Er zijn geen officiële cijfers bekend over de omvang van de groep mensen in de leeftijdscategorie van mijn moeder die chemische drugs gebruiken voor therapeutische of spirituele doeleinden. Uit het laatste bevolkingsonderzoek naar drugsgebruik blijkt dat naar schatting 0,2 tot 1 procent van de bevolking in de leeftijdscategorie 45-60 jaar ervaring heeft met ecstasy. In absolute aantallen gaat het om 25 duizend tot 100 duizend mensen. Aangezien het middel in hun adolescentie-jaren nog niet zo bekend was, is een gedeelte hiervan het op latere leeftijd gaan proberen.

'Er zullen niet heel veel 'late starters' zijn zoals je moeder, maar ik weet dat er meerdere netwerken verspreid door het land bestaan waarbinnen leeftijdgenoten hiermee experimenteren', zegt Nabben. Ook gelooft hij dat er nog steeds in de Verenigde Staten een niet onaanzienlijke hoeveelheid therapeuten is die ermee werkt, in Nederland wellicht ook een paar.

De Amerikaanse chemicus Alexander Shulgin, die afgelopen jaar op 88-jarige leeftijd overleed, was een groot pleitbezorger van het gebruik van mdma voor therapeutische doeleinden, hij noemde het 'penicilline voor de ziel'. Volgens Shulgin waren de gezondheidsverstoringen minimaal bij de standaarddosering van 1 à 2 milligram per kilo lichaamsgewicht.

Een lobby van psychologen en psychiaters in Amerika genaamd MAPS (Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies) probeert al jaren mdma op Lijst II te krijgen: daarop staan middelen die volgens de Opiumwet minder risico's dragen dan de middelen op Lijst I en als medicijn voorgeschreven mogen worden, zoals ook marihuana en sommige slaappillen. Maar tot nu toe is mdma niet officieel als medicijn erkend, omdat de successen die ermee zijn geboekt 'te anekdotisch' zouden zijn.

Of dat terecht is, betwijfelt Nabben: 'Aan elk gebruik van elke stof zitten risico's. Het gebruik van dit middel is niet gecontroleerd, in feite laat je je in met het gebruik van een illegaal middel, in die zin is het niet verstandig. Bij langdurig gebruik en overdosering kan het ook angstaanvallen, depressies of psychoses versterken. Of schade aan lever of nieren toebrengen. Ik denk dat de meeste artsen zullen zeggen: gebruik het liever niet.'

Aan de andere kant: de verhalen die in het nieuws komen en waarbij het met het gebruik van ecstasy fout gaat, zijn meestal verhalen van mensen die veel te veel nemen. In een moderne pil zit soms wel 200 milligram mdma, legt Nabben uit. Uit groot Amerikaans onderzoek (gepubliceerd in The Lancet in 2007) naar de schadelijkheid voor onze samenleving van de meestgebruikte genotsmiddelen kwam mdma onderaan de lijst.

Slingerplant van de ziel

Naast de chemische drugs zijn er plantaardige middeltjes waarmee sommige hoogopgeleide en beter verdienende babyboomers het hogere vinden. Eén ervan is het Zuid-Amerikaanse ayahuasca, dat vertaald kan worden als 'slingerplant van de ziel'. Het is legaal in Nederland als het bijvoorbeeld wordt gebruikt als sacrament binnen de kerkgemeenschap van de Braziliaanse Santo Daime-religie; in Nederland zijn twee officiële Santo Daime-kerken actief. Daarnaast zijn er allerlei andere ceremonies waarbij mensen ayahuasca drinken.

Degene waaraan mijn moeder meedoet (kosten: 125 euro) vindt eens per maand plaats in een zaaltje van een spiritueel centrum in een dorpje nabij Zutphen. Haar man (gepensioneerd hoogleraar, 71 jaar oud) gaat mee. Hun vriendin W. (79) ook, en ze kennen meer mensen die het wel eens doen. Het smerige drankje wordt in drie keer gedronken in een klein groepje mensen in witte kleren, met twee begeleiders. Er branden kaarsen, er staan heilige beelden in de ruimte en er worden psalmen gezongen ('heel eentonige mantra-achtige gezangen') geïnspireerd op de liederen, hinos, van de Santo Daime. Als de deelnemers willen, mogen ze meezingen. Tijdens de ceremonie, die duurt van tien uur tot vijf uur 's middags, wordt mijn moeder kotsmisselijk. 'Sommige mensen brengen urenlang door op de wc. Liggen rillend op de grond of zijn op zijn minst lijkbleek. Sommige mensen neuriën de hinos mee, anderen lijken in een soort coma. Het is al met al vreselijk, maar toch voel ik me na afloop helemaal anders. Alsof er iets weg is...'

Het is met drugsgebruik net als met seks, je wilt je ouders er niet over horen. Toen wij met drugs experimenteerden, was het iets dat niet mocht, iets wat je dus niét aan je ouders vertelde. Nu wil mijn moeder mijn vader - ze zijn gescheiden, maar nog goed bevriend - ook aan de mdma helpen. Als dat lukt, zijn mijn beide ouders straks in het kader van zelfontwikkeling aan de drugs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden