Makkelijk zat op de lange lat

DE SNEEUW BLIJFT ER LIGGEN ZOALS HIJ VALT. AAN PISTEPREPARATIE DOEN DE BULGAREN NIET. NOG NIET. VOORLOPIG MOET BOROVETS HET HEBBEN VAN 'AVONTUURLIJKE' SKIËRS....

You want to fuck me?, vraagt het meisje en komt erbij zitten. Het is geen vraag die je elke dag hoort, en al helemaal niet tijdens de wintersport. Net zat ze nog te knikkebollen op een bankje aan de rand van de dansvloer, met haar gezicht steunend op haar vuisten en een wit donzen ski-jack over haar schouders. Toen de barman op haar knie tikte, legde ze haar jas weg en ging ze paaldansen. Inmiddels heeft het meisje niet veel meer aan dan een groene feestbeha en een miniminirokje. Af en toe waait er sneeuw door de voordeur naar binnen.

De Red Rose, een hutje van hout en rode golfplaat, is een van de zeker tien nachtclubs in de kleine Bulgaarse wintersportplaats Borovets. Elke nacht dansen hier de most good girls van het land voor u, zoals het staat aangekondigd op de flyers die de skiërs overdag in hun wanten gedrukt krijgen. Andere clubs lokken hun gasten - formeel - met peepshows of erotische drankjes. Maar vanaf de begane grond leidt er altijd wel een trappetje naar een of twee kleine zolderkamers waarvan de gordijnen meestal gesloten zijn.

Een klein gezellig plaatsje, zegt de Neckermann-catalogus 20042005 over Borovets, gelegen tussen de pijnboombossen van het Rilagebergte. 'Gezinnen met kinderen zullen zich prima vermaken.' De après-ski krijgt vijf sterren. De après-après-ski wordt niet beoordeeld.

De oudste wintersportplaats van Bulgarije staat dit seizoen weer op het programma van twee Nederlandse touroperators, nadat twee andere er vier jaar geleden juist mee waren opgehouden. Sinds eind december levert een Boeing van Transavia elk weekend 150 Nederlanders af in Sofia, waarna het nog anderhalf uur reizen is met de bus. Wie zaterdagochtend vroeg van Schiphol vertrekt, staat rond lunchtijd in de sneeuw.

Als er tenminste sneeuw ligt. Het wordt steeds stiller in de bus, als die zich tussen bruine hellingen omhoog slingert. Een clubje vrienden uit het Drentse Ruinerwold, uniform gekleed in bedrukte oranje fleecejacks ('makkelijk zat, op de lange lat'), werpt verwijtende blikken naar de vriend die deze bestemming heeft uitgekozen. 'Oostenrijk was toch ook niet zo duur?'

Maar zo goedkoop als Bulgarije is geen ander wintersportland. Zelfs Serviërs komen hier vanwege de prijzen. Een kop thee op de piste kost omgerekend vijftig cent, een kop soep een euro. Het is voor de meeste Nederlanders de belangrijkste reden om naar Borovets te gaan. 'En we houden wel van avontuur', zegt politieman Ben uit Den Haag. Het avontuur zit in de mix van oostblok (oude ingepakte vrouwtjes die in een sneeuwstorm op straat wollen wanten staan te verkopen), Balkan en wintersport. In de karaokebar is een waterpijp te leen.

En er ligt nog sneeuw ook. Echte ouderwetse sneeuw, met klodders op de bomen, dekens op de daken, bergen in de berm. Zelfs op de wegen, want in Borovets wordt niet gepekeld. De sneeuw blijft liggen waar die gevallen is.

Ook het plaatsje zelf lijkt min of meer uit de lucht gedwarreld. Er zijn geen inwoners, alleen tijdelijke. Toeristen, vooral uit Engeland, Duitsland, Rusland en Servië. Maar de Bulgaren die hier hun brood verdienen, van de skileraar tot de paaldanseres, wonen hier evenmin. In de zomer zitten ze in Varna aan de Zwarte Zee, en nu in Samokov, hier tien kilometer vandaan. 'Dit is geen echt dorp', zegt de Bulgaarse toeristenbegeleider Plamen Lazarov. 'Hier wordt niemand geboren, hier gaat niemand dood. Behalve per ongeluk.'

Sinds de eerste Bulgaarse tsaar Ferdinand I in Borovets tussen 1898 en 1914 een jachtverblijf bouwde, heeft de tijd zijn sporen nagelaten in het dorp. Van de krullerige villa's van de adel uit de jaren twintig en dertig, via de betonnen hotels van het communisme uit de jaren zestig, zeventig en tachtig naar de haastige gebouwde winkeltjes van het snelle kapitalisme eind jaren negentig.

Niemand lijkt zich te bekommeren om de vervallen bouwsels die her en der tussen de bomen verscholen staan. De ruiten zijn gebroken, de houten erkers liggen in de sneeuw. 'Die villa's zijn nu weer eigendom van de families die ze tijdens het communisme zijn kwijtgeraakt', zegt Olga, een Russin die de meeste Nederlanders in Borovets opvangt. 'Alleen hebben de oorspronkelijke eigenaren nu zoveel nakomelingen dat het veel tijd kost voordat zij het bezit weer hebben verdeeld. Tot die tijd zal niemand het slopen of opknappen.' Een van de weinige oude huizen in Borovets die wel weer bewoonbaar zijn gemaakt, is het voormalige winterpaleis van Ferdinand I, een witgepleisterd, romantisch bedoeld optrekje met een torentje, erkertjes, balkons en veranda's. Ferdinands kleinzoon, Simeon van Saksen-Coburg-Gotha, die in 2001 premier van Bulgarije werd, komt zo eens per maand weer langs in het winterverblijf dat hij in 1946 voor het laatst zag. Toen werd de koninklijke familie verbannen, na de voor hen verloren oorlog - Bulgarije had de kant van Duitsland gekozen.

De deur van het paleis wordt geopend door Velichka Petrova, een middelbare dame die op het huis past als Simeon er niet is. Onder de kapstok staat een standaard voor vijf jachtgeweren, aan de houten muren hangen honderden koppen van herten, zwijnen en auerhoenderen, met een koperen plaatje met de datum van hun dood - meestal ergens in de jaren dertig. 'De rijkdom van de Bulgaarse bossen', zegt Petrova.

Ze wijst even trots op de koperen radiatoren, die verspreid door de vertrekken staan. 'Siemens. Werken nog steeds.' Ze klikt een porseleinen lichtknopje om. De elektriciteit komt van een kleine waterkrachtcentrale, die in een soort pannenkoekenhuisje in de tuin staat te draaien, aangedreven door het water dat van het achterliggende Rilagebergte stroomt. 'Ook Siemens.'

Op een van de honderden familiekiekjes aan de muren een foto van de jonge kroonprins Simeon, op een skelter bij het paleis in 1943. In de woonkamer staat een ingelijste omslag van een speciale editie van Newsweek, met daarop Simeon anno 2004. Power: Who's Got It Now, staat erbij. 'Tsaar Simeon', wijst Petrova.

De Nederlandse wintersporters in Borovets moeten het met wat minder luxe doen. De vriendenclub uit Ruinerwold zit in het goedkoopste onderkomen, Hotel Victoria, een Oostenrijks aandoend chalet aan de rand van Borovets. 'Verschrikkelijk dunne matrassen', is het oordeel van Margrieta van 't Ende. Andere gasten, in iets duurdere hotels, zijn tevredener. 'Allemaal keurig in orde', zegt William Broers uit het Brabantse Rijen, die in het enorme Rilahotel zit, een viersterrenkolos uit de jaren tachtig met zwembad, kapsalon en uitzicht op de piste.

Vanuit de grote lobby vol studentenhuismeubilair ski je zo de piste op. Belangrijkste lift is een bonkige gondel met hakkelende deurtjes, die skiërs over eeuwenoude dennenbomen naar 2400 meter brengt. Betrouwbaar oostblokfabrikaat: elke maandagochtend voor onderhoud gesloten. Andere mogelijkheid omhoog is de gloednieuwe stoeltjeslift Sitnjakovo, naar zo'n 1800 meter.

De liften eindigen bij bordjes die aangeven dat daarachter het nationale park Rila begint, een granieten massief met als piek de Moussala, de hoogste berg van de Balkan, bijna 3000 meter. Vooralsnog tot hier en niet verder.

Dus moeten wintersporters het doen met veertig kilometer voornamelijk groene, blauwe en rode afdalingen. Veel in sneeuwploeghouding afdalende beginnersklasjes. In de hutten op de helling zitten skileraren bij een haardvuur te spieken in woordenboekjes Duits en Engels. Op de pistes veel ijs, veel kiezels, ondanks de berg verse sneeuw - aan pistepreparatie doen de Bulgaren niet. De skiërs moeten het doen met de sneeuw zoals die hier terechtkomt.

Maar niet lang meer. Er wordt volop geïnvesteerd in Borovets. Na de tsaren en de communisten zijn nu de kapitalisten aan zet. Het grote Bulgaarse concern MG Corporation, opvolger van het duistere Multigroup, kocht eind jaren negentig het Rilahotel, en in 2000 Borosport, beheerder van de pistes, liften en de grootste skischool van het dorp. Hoewel MG-baas Ilya Pavlov twee jaar geleden werd vermoord, gaan de investeringen gewoon door. Afgelopen jaar is 11 miljoen euro in het dorp gestoken, vooral in nieuwe liften. Komend jaar gaat er 15 miljoen naar sneeuwmachines en pistepreparatievoertuigen.

'Het begint hier pas', zegt Peter Popangelov, voormalig skikampioen van Bulgarije en nu een van de directeuren van Borosport. Hij zit tussen de dof geworden wereldcupbekers in zijn hotel aan de rand van de piste. In 2014 moeten de Olympische Spelen hier worden gehouden, is het plan. 'Of dat lukt, weet ik niet. Maar we gaan sowieso door met de uitbreidingen. Nieuwe liften, nieuwe hellingen.'

Begin jaren zestig werd Popangelov als peuter door zijn vader ('mijn persoonlijke lift') tegen de flanken van het Rilagebergte omhooggedragen, waarna ze samen naar beneden skieden. Er waren nog geen hotels, de eerste lift kwam pas in 1969. Maar weemoed heeft hij niet, zegt Popangelov. Zoveel is er ook weer niet veranderd in Borovets. 'De Moussala is nog steeds even hoog.'

Nee, mensen die klagen, doen hem niets. 'Er zijn overal gekken, er zijn overal discussies met die groenen.' Het enige wat minder wordt, is de sneeuw, maar dat komt door de Amerikanen. 'Met hun militaire experimenten hebben zij het klimaat verpest.'

Je zult de Nederlanders niet horen klagen. Tijdens de polonaise op zondagavond, op de klanken van Anton aus Tirol in de Titanic Bar, is de sfeer opperbest. 'Het is hier drie keer zo goedkoop als Oostenrijk. Voor dit geld mag je toch niet zeuren?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden