Het eeuwige levenLidy Horowitz (1934-2019)

Lidy Horowitz, de vrouw die Amnesty in Nederland oprichtte

Ze streed voor politieke gevangenen, maar ook voor de rechten van alleenstaande vrouwen. ‘Zonder gezin kon ik niet eens een woning krijgen.’

Lidy Horowitz.Beeld Jorn van Eck / Amnesty International

Ze streed voor politieke gevangenen, maar ook voor de rechten van alleenstaande vrouwen. ‘Zonder gezin kon ik niet eens een woning krijgen.’ Als jonge verpleegkundige bij het Weesperplein Ziekenhuis was ze begin jaren zestig aanwezig bij een bijeenkomst in Hotel Krasnapolsky met de Engelse advocaat Peter Benenson die in 1961 Amnesty International had opgericht. Lidy Horowitz wilde meteen ook zoiets in Nederland te gaan doen. Alleen stuitte ze op nogal wat onbegrip. ‘Ze begon tegen ons over Amnesty, maar niemand wist toen waar ze het over had’, herinnert haar broer John Horowitz zich.

Maar Lidy geloofde erin. Ze opende een kantoor van Amnesty Nederland in haar eigen woning aan de Rubensstraat. Door gebrek aan middelen duurde het tot 1968 voordat Amnesty in Nederland een officiële organisatie werd en tot 1970 voordat op haar initiatief de eerste publiekscampagne werd gehouden. Er volgden acties voor de vrijlating van politieke gevangenen in landen als Spanje, Portugal en Griekenland, toen nog allemaal dictaturen. ‘Vooral de VPRO heeft veel gedaan om ons op de kaart te zetten’, zei ze vijf jaar geleden in het Amnesty-blad Wordt Vervolgd. Toen de organisatie in de jaren zeventig uiteindelijk van de grond was getild, trok ze zich terug uit het bestuur. Ze liet het graag over aan professionals.

Maar haar strijd tegen het onrecht ging door’, zegt Ben Hekkema, die 35 jaar een buurman en vriend van haar was in de Eerste Helmersstraat in Amsterdam. Zij was een van de belangrijkste actievoerders in de beruchte zaak van de in Zuid-Afrika opgepakte Klaas de Jonge in 1985. En ondanks haar Joodse afkomst sympathiseerde ze met de Palestijnse zaak. Twaalf jaar geleden had ze door een val een ruggenwervel gebroken, waardoor ze minder mobiel werd. Daarnaast leed ze aan dementie. Op 28 november, twee weken nadat ze naar een wooncentrum voor demente ouderen verpleeginrichting was overgebracht, overleed ze aan een longontsteking.

Haar vader was als Poolse weesjongen in de jaren twintig naar Nederland gehaald en bij een pleeggezin in Hilversum ondergebracht. Hij trouwde met een Joodse vrouw en vestigde zich in Utrecht, waar ze samen drie kinderen kregen, Lidy, Leo en John.

In de oorlog dook het gezin gescheiden onder. Lidy kwam bij een christelijke familie in Leusden terecht. Ze zouden allemaal de oorlog overleven, maar toen ze zich in 1945 verenigden in een serre van een woning in Amersfoort (‘je was blij dat je een dak boven je hoofd had’, zegt John) waren ze vreemden voor elkaar.

Begin jaren vijftig verhuisde het gezin naar Amsterdam waar haar vader een schoenenzaak aan de P.C. Hooftstraat begon. Lidy ging een opleiding doen voor verpleegkundige in het Weesperplein Ziekenhuis dat toen nog De Joodse Invalide heette. Hekkema: ‘Ze was een knap klein vrouwtje met felle blauwe ogen. Ze maakte heel snel contact met mensen.’

Achteraf was het goed te begrijpen dat ze actief werd in het toen nog onbekende Amnesty. De kneepjes van het vak leerde ze van vormgever Alexander Verberne. Hij vond dat Amnesty het tijdens deze jaren veel te amateuristisch aanpakte en pleitte voor meer professionaliteit in de presentatie van de nog jonge en kleine organisatie. Ze leerde ‘politiek denken’ van Sietse Bosgra, toenmalig voorman van het Angola Comité (later omgedoopt tot het Komitee Zuidelijk Afrika). Nu telt Amnesty in Nederland 600 duizend leden. ‘Ik ben blij dat ik mijn steentje heb kunnen bijdragen’, zei ze.

Ze bleef haar hele leven alleen. Ze streed voor gelijke rechten van alleenstaande vrouwen. ‘Ik kon niet eens een normale woning vinden in Amsterdam. Omdat ik geen gezin had, werd ik behandeld als iemand zonder rechten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden