Lichaam verzet zich tegen gewichtsverlies na dieet

Miljoenen mensen nemen zich vandaag voor minder te eten en gewicht te verliezen. The New York Times had gisteren slecht nieuws voor hen: na het volgen van een dieet worden stoffen aangemaakt die gewichtstoename bevorderen.

© Thinkstock

De Australische arts Joe Proietto deed onderzoek (gepubliceerd in The New England Journal of Medicine) naar het feit dat mensen met overgewicht die zijn afgevallen toch weer aankomen. Wat blijkt: het lichaam van verwoede afslankers gedraagt zich heel anders dan dat van dunne mensen.

Hormoonspiegels
Proietto behandelt al vijftien jaar mensen met overgewicht en verbaasde zich erover hoe moeilijk het is om na een dieet het gewichtsverlies te behouden. Hij selecteerde vijftig gezonde mannen en vrouwen die meer dan 100 kilo wogen. Hij mat hun hormoonspiegels: van hormonen die de eetlust onderdrukken, die het hongergevoel regelen en die de eetlust opwekken.

Gedurende tien weken kregen de deelnemers een dieet van slechts 550 calorieën per dag en intensieve begeleiding. Zestien proefpersonen besloten hun deelname te beëindigen. Het gemiddelde gewichtsverlies van de rest lag rond de 15 kilo.

Na ruim een jaar werd de groep opnieuw onderzocht. Hoewel hun gewicht was verminderd, bleken hun hormoonwaarden aanzienlijk veranderd. Hun lichamen reageerden alsof ze uitgehongerd waren.

Afweermechanisme
Proietto vermoedt dat er na het volgen van een dieet een afweermechanisme op gang komt dat gewichtstoename bevordert. Zou een dieet met extreem weinig calorieën die stijging kunnen veroorzaken? Om dat te kunnen bevestigen is meer onderzoek nodig, zegt de arts desgevraagd.

De uitslag van Proietto's onderzoek verrast Edwin Mariman niet. De hoogleraar functionele genetica aan de universiteit van Maastricht bestudeert al jaren de werking van vetcellen en het jojo-effect. 'We hebben aanwijzingen dat vetcellen na sterk afvallen stress ondervinden, die ze zo snel mogelijk willen kwijtraken door weer vet te gaan stapelen. Tijdens een dieet komen de vetcellen in opstand. Bij sommigen lijken die cellen geneigd om meer vet te verbranden dan bij anderen. De hormonen die het eetgedrag reguleren, veranderen door afvallen. Dat zou kunnen verklaren dat mensen na het volgen van een dieet meer hongergevoel hebben dan daarvoor.'

Negativisme
Internist en auteur Frank van Berkum, die mensen met overgewicht en diabetes begeleidt in het Hengelose ziekenhuis ZGT, waarschuwt voor negativisme. 'Het menselijk gedrag is gelukkig maar voor een deel hormoongestuurd. Met de uitslag van dit onderzoek in je achterhoofd zou je een vrijbrief hebben om je niet meer verantwoordelijk te voelen voor je eigen overgewicht. We moeten het niet normaal gaan vinden dat mensen ernstig overgewicht hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden