Leger Turkije blijft uit greep van civiele rechter

Terwijl in Turkije berichten de ronde doen over veronderstelde coupplannen, wordt het leger in bescherming genomen...

ISTANBUL Het Constitutionele Hof in Turkije heeft een wet geschrapt die het mogelijk maakte militairen te laten berechten door civiele rechtbanken. De uitspraak is een tegenslag voor de Turkse regering, die probeert meer greep te krijgen op de strijdkrachten. Het besluit is ook niet bevorderlijk voor de democratisering van Turkije en voor de mogelijke toetreding van het land tot de Europese Unie.

‘Het is duidelijk een stap achteruit’, zegt Ergün Özbudun, hoogleraar constitutioneel recht aan de Bilkent Universiteit in Ankara. ‘De politici zijn verwikkeld in een machtsstrijd met het leger, en het rechtssysteem staat aan de kant van het leger. Deze uitspraak is heel zorgwekkend.’

De Turkse regering loodste de wet afgelopen zomer door het parlement. De wet gaf burgerrechters de bevoegdheid militairen te berechten voor misdaden tegen de nationale veiligheid, schendingen van de grondwet en pogingen tot een staatsgreep.

Het besluit van het hof om de wet te schrappen, komt op een moment dat Turkije in de greep is van een stroom berichten over veronderstelde coupplannen in het leger. Afgelopen week kwam het dagblad Taraf met nieuwe onthullingen. Volgens de krant stelden militairen enkele jaren geleden een plan van vijfduizend pagina’s op – codenaam ‘Moker’ – dat de geesten in het land rijp moest maken voor een staatsgreep. Het plan voorzag onder meer in bomaanslagen op moskeeën en aanvallen met molotovcocktails op musea. Ook zou de indruk worden gewekt dat een Turkse straaljager was neergeschoten door buurland Griekenland.

De strijdkrachten ontkennen dat sprake is van een coupplan. Het document zou slechts een ‘scenario’ zijn geweest voor een militaire oefening.

De generaals hebben in Turkije van oudsher veel macht. De militairen beschouwen zichzelf als hoeders van het seculiere karakter van de Turkse republiek, en opperbevelhebber generaal Ilker Basbug is daarop geen uitzondering. Als politici een te ‘islamvriendelijke’ koers varen, grijpen de militairen in. Het leger heeft de afgelopen halve eeuw drie keer een staatsgreep gepleegd en een keer (in 1997) een regering tot aftreden gedwongen.

‘De generaals vertrouwen de eigen bevolking niet’, zegt activist Turgay Ogur. ‘De militairen beschouwen ons gewone burgers als een soort ‘kinderen’, die niet niet volwassen genoeg zijn om besluiten te nemen. Ze zien zichzelf als strenge ‘ouders’, die ingrijpen als de kinderen te ver gaan.’

Ogur is een van de drijvende krachten achter de actiegroep ‘Zeventig miljoen stappen tegen een coup’, die strijdt voor meer democratie. ‘De militairen hebben het altijd over het islamitische gevaar, maar dat is een verzinsel. Vroeger was het communisme het gevaar. Als dat niet genoeg was, begonnen ze over het Koerdische gevaar of over het gevaar van niet-islamitische minderheden. Ze vinden steeds weer een nieuwe dreiging om te rechtvaardigen dat zij hun macht moeten behouden.’

Volgens de activist heeft Turkije, om door te gaan met democratische hervormingen, een nieuwe grondwet nodig. De huidige grondwet is onder militair toezicht opgesteld na een staatsgreep in 1980 en bevat volgens hem te veel bepalingen die in de weg staan van meer democratie.

Veel deskundigen zijn het met hem eens. Volgens hoogleraar Özbudun moet de regering zo snel mogelijk een nieuwe constitutie opstellen en die in een referendum voorleggen aan de bevolking. ‘De regering schrikt ervoor terug, omdat zij weet dat het de situatie in het land nog meer zal polariseren dan nu al het geval is. Maar mijn gevoel is dat de regering het móét doen. Het is de enige manier om een einde te maken aan de huidige fragiele, onstabiele situatie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden