Leg die telefoon gerust eens weg

Je telefoon uit en je niets aantrekken van al die leuke dingen die al je vrienden op Facebook en Instagram zetten. Dat kunnen er maar weinig. Zeker journaliste Lisanne van Sadelhoff niet. Fear of missing out (fomo) is gif voor je brein.

Beeld Saša Ostoja

Het besef kwam afgelopen zomer. Op een gelukzalige dag, terwijl de zon scheen, de drankjes naar meer smaakten en mijn vriendin en ik alleen maar lachten, whatsappte ik naar een vriend: 'Er is geen betere plek om nu te zijn, dan het Lief Festival in Utrecht.' Maar mijn Facebooktimeline op mijn iPhone - die ik dwangmatig tevoorschijn haalde toen mijn vriendin naar de wc was - liet iets anders zien. Vandaag was ook Valtifest in Amsterdam, zag ik aan statusupdates van feestende vrienden. Ik zag het ineens als noodzaak om dáár te zijn. Want wow. En toen kwam dat pijnlijke moment waarop ik besefte: dit is niet normaal.

Sociale angst

Hoi, ik ben Lisanne, ik ben 25 jaar, en ik lijd aan 'fomo': fear of missing out. De angst om dingen te missen, simpelweg omdat je nu eenmaal niet op meerdere plekken tegelijk kan zijn.

Fomo is een sociale angst, volgens Wikipedia. Je vreest dat je een saai leven hebt als je een keer op vrijdagavond op de bank zit. Maar eenmaal op de bank zie je op Facebook dat je vrienden wel op het terras zitten. En daar steekt een soort jeuk de kop op. Ik heb daar enorme last van.

Ook Farah (29) herkent dat. Tijdens een zoektocht naar lotgenoten kom ik haar tegen. Zij kan mij namelijk vertellen hoe het op Valtifest was. 'Het was fantastisch', zegt ze. Maar ook Farah bekeek haar tijdlijn op Facebook. 'Ik zag dat er vrienden op het Lief Festival in Utrecht waren, waar een dj was die ik heel goed vind. Toen kwam de stress: ik wilde ook daar zijn.'

'We zijn drukker dan ooit'

Al in 2000 verscheen de eerste publicatie over fomo, van de Amerikaanse marketingdeskundige Dan Herman. 'Het komt door de eindeloze virtuele lijst met opties voor dingen die we kunnen doen', schreef hij toen. 'We zijn drukker dan ooit.' Verschillende studies laten zien dat ongeveer 70 procent van de (jong)volwassenen in goed ontwikkelde landen het gevoel hebben dat ze iets missen als ze er niet bij zijn.

'Jij wilt altijd álles', zegt mijn vriend als ik na een romantisch samenzijn opper om nog éven de stad in te gaan. Ik kan niets anders dan hem schoorvoetend gelijk geven. Vier verjaardagen bezoeken op één avond is mijn specialisme, vijf kerstavonden vieren in twee dagen tijd: geen probleem. Reken maar dat ik ook na afgelopen jaarwisseling zes glazen champagne achterover sloeg - maar dan wel op zes verschillende nieuwjaarsborrels. Ik zorg er hoogstpersoonlijk voor dat ik niets mis.

Daarin ben ik niet de enige. 'Zoals iedereen neurotische trekjes heeft, heeft iedereen ook een beetje fomo', zegt de Nederlandse mediapsycholoog Mischa Coster. Vooral op zaterdagavond, als je toevallig (per ongeluk) even niets te doen hebt.

Gif

Fomo is overal, fomo is het gif van deze tijd en het wint terrein. In de rij voor de kassa, tijdens het autorijden, op de fiets voor het stoplicht, in de trein en op de bank: overal nemen wij een snuifje van andermans geluk en interessante bezigheden via dat verdomde en geliefde beeldscherm. Wie zich ertegen verzet, is een uitzondering. 'Zij heeft geen Facebook' is anno 2015 hetzelfde als: 'zij heeft maar één been'.

De Amerikaans-Israëlische professor Dan Ariely noemt fomo 'de angst dat we achteraf beseffen dat we verkeerde keuzes hebben gemaakt'. Coster: 'Die keuzes baseren we op wat we zien op sociale media. Maar daar is alles, ik herhaal: echt álles rooskleuriger dan de werkelijkheid. Het gras is altijd groener bij de buren. Terwijl daar ook molshopen onder zitten en hondendrollen op liggen, maar nee, die zie je niet. En vroeger hoorden we alleen via de telefoon of in het echt hoe groen dat gras wel niet was. Maar nu zien we dat in foto's, filmpjes; het komt veel heftiger binnen. Er worden meer zintuigen geprikkeld waardoor het effect groter is.'

Soms hoop ik dat iemand mijn telefoon steelt. Rust. Maar dan doemt de herinnering weer op waarin ik bij mijn vriend in zijn slaapkamer op de vloer zat na een avond in de kroeg (natuurlijk op mijn aandringen). De inhoud van mijn tas lag om me heen, de lege tas op schoot. Mijn onderlip trilde en met gebroken stem zei ik: 'Hij is weg. Mijn telefoon. Weg.' Mijn vriend keek me strak aan en fluisterde: 'Niet in paniek raken.' Ik raakte compleet in paniek.

Fomo-genoot Farah herkent het. 'Ik zat aan mijn telefoon vastgelijmd. Soms werd ik op Twitter zo geprikkeld door alle foto's, artikelen en berichten dat ik in bed om elf uur 's avonds begon met scrollen en pas om 3 uur 's nachts kon ophouden.'

Nu is ze heel bewust bezig met het 'loslaten' van haar telefoon. 'Als ik nu een uur met iemand koffiedrink, kan ik dat ding een uur lang niet aanraken. Dat moest ik leren, het is een kwestie van de knop omzetten. In een restaurant zie ik soms stelletjes whatsappend tegenover elkaar zitten. Dat vind ik dus echt fomo: dat je niet in het hier en nu durft te leven, omdat je tegelijkertijd ergens anders wilt zijn. Zonde.'

Ik vraag mediapsycholoog Coster of ik me zorgen moet maken. Hij grijnst. Kijkt ondertussen even op zijn iPhone-scherm. 'Nee, je erkent het dat je soms fomo hebt. Dat is heel goed. Je moet nu proberen die knop om te zetten en je telefoon echt links te laten liggen als je een avondje voor jezelf hebt. Je zult zien dat je je rustiger gaat voelen. Het helpt om te beseffen: jij wordt dan wel onzeker van het groene gras van de buren, maar voor anderen is juist jóúw gras groener dan dat van hen.' Zouden we elkaar niet kunnen en moeten ontfomoën? Zouden we niet in kapitalen op Facebook moeten posten: 'Ik zit vanavond op mijn bank en doe verder he-le-maal niks'?

Beeld Sasa Ostoja

Stappenplan

Als ik google naar een praktische oplossing, stuit ik op een stappenplan van het Engelse GQ Magazine. Vrij vertaald:

'1. Accepteer fomo.
2. Besef dat de strijd niet te winnen is.
3. Geef je telefoon niet de schuld. Geef Mark Zuckerberg niet de schuld. Het is de schuld van ons brein.
4. Probeer grip te krijgen op je gevoelens.'

Ik zou hier graag, als zelfverklaard ervaringsdeskundige, een pragmatischer lijstje aan toe willen voegen.

1. Leg die telefoon weg.
2. Kijk er niet naar.
3. Ook niet stiekem
4. Ga op de bank zitten.
5. Geniet van je avond.

Wie stap 5 heeft gehaald, heeft de nieuwe betekenis van fomo ontdekt: fun of missing out.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.