reportagepresidentskandidaat

Langs de plekken uit de jeugd van de joviale ritselaar Joe Biden

Een van de verwijten is dat Biden een politieke windvaan is; hij ziet zichzelf liever als verbinder.Beeld Getty

Over tweehonderd dagen weet Joe Biden of hij dan eindelijk president van Amerika is. Wie wil weten wie hij is, gaat het best naar de stadjes Scranton en Wilmington.

Scranton, Pennsylvania

Joe Biden heeft een lang verleden, en dat verleden laat hij graag beginnen in het plaatsje Scranton, Pennsylvania. Het is een oud mijnwerkersstadje waarvandaan ooit lange treinen met antraciet naar de steden aan de oostkust vertrokken en dat glorieus Electric City werd genoemd, omdat er in 1886 voor het eerst een trolley rondreed. 

Aan het eind van die lijn werd op 20 november 1942 Joe geboren, als oudste zoon van een katholieke Ierse familie. Drie generaties Biden woonden samen in een houten huis op een heuvel met uitzicht op het lager gelegen deel van de stad. Aan deze plek zou Biden later zijn arbeidersverleden ontlenen, hoewel zijn vader toen al regelmatig met een privévliegtuigje naar de bergen vloog om op herten en beren te jagen.

Als je nu op de deur van dat lichtblauwe huis klopt, in een straat waar in de week voor St. Patrick’s Day nog altijd de Ierse vlaggen wapperen, doet Anne Kearns open. Ze is een gepensioneerde docent die hier al meer dan een halve eeuw woont, en twaalf jaar geleden zo ook voor het eerst de deur opendeed voor een man die ze alleen van televisie kende. 

Kom binnen, zegt Kearns, waarna ze begint te vertellen over die eerste ontmoeting. Hoewel Joe Biden twintig jaar daarvoor al een gooi deed naar het presidentschap, was het in 2008 voor het eerst dat hij aanklopte bij zijn geboortehuis. Hij realiseerde zich toen pas dat dit huis een prachtige plek is om een verkiezingscampagne mee aan te vangen, toentertijd als running mate van Barack Obama.

En dat deed hij dus. Sindsdien is hij de ‘scrappy kid uit Scranton’, iemand die ‘tegen alle verwachtingen in’ is opgeklommen tot succesvolle senator. Het blauweboordenkarakter van het stadje was precies wat Biden en Obama in 2008 goed konden gebruiken om sleutelstaat Pennsylvania achter zich te krijgen. 

Sindsdien keert Biden regelmatig terug bij Anne Kearn, voor het laatst in november vorig jaar, om ook in deze campagne te laten zien waar zijn wortels liggen – al waren ze niet arm en heeft hij er maar tot zijn 10de gewoond.

Joe Biden is, na de opgave van Bernie Sanders vorige week, eindelijk de Democratische presidentskandidaat geworden. Hij probeerde het al in 1988 en 2008, pogingen die zijn gestrand op respectievelijk plagiaat en kleurloosheid. 

Nu, bij zijn derde poging, lijkt kleurloosheid zijn kracht te zijn, althans in de voorverkiezingen. Hij strijdt voor ‘de ziel van Amerika’, zo stond op zijn toerbus te lezen. De zalen werden er niet voller door. Onuitgesproken als hij is, heeft hij weinig te zeggen over de toekomst. Hij brengt vooral zijn verleden met zich mee.

Biden heeft er meerdere.

Hij is de man die al een halve eeuw in de politiek zit en, na in 1972 als een van de jongste senators aller tijden te zijn gekozen, nu de oudste president van Amerika hoopt te worden. Dat betekent dat hij vijftig jaar politieke ervaring heeft – en vijftig jaar politieke geschiedenis met zich meesleept. 

Hij heeft gestemd over zaken als het schoolbusvervoer van zwarte en witte kinderen om rassensegregatie tegen te gaan (tegen); over strengere gevangenisstraffen voor, meestal zwarte, crackgebruikers, dan de, meestal witte, poedercocaïnegebruikers (voor); over fiscale voordelen en deregulering van banken (voor); over het homohuwelijk (tegen); over de benoeming van Clarence Thomas als opperrechter ondanks Anita Hills aantijgingen van seksueel misbruik (voor); en over de Irakoorlog (voor). 

Al waren die keuzen toentertijd niet uitzonderlijk, Biden is nu wel een van de weinige politici die zich voor ervoor moet verantwoorden. Zelfs Donald Trump, de man die met grote advertenties pleitte voor de doodstraf voor een stel onschuldige zwarte jongens, kan met zijn voorzichtige hervorming van het strafrechtstelsel nog positief afsteken tegen het verleden van zijn Democratische tegenstrever.

Het betekent niet dat Biden in die oude keuzen gelooft; hij is met zijn tijd meeveranderd, zoals veel opa’s en oma’s zijn meeveranderd. Nu is hij voor raciale gelijkheid, voor rechtvaardiger strafrecht, voor het homohuwelijk en heeft hij gezegd dat hij ‘iets had moeten doen’ om Anita Hill ‘de hoorzitting te geven die ze verdiende’.

Naast die politieke ballast heeft hij manieren uit een andere eeuw. ‘Natuurlijk omhelzen we elkaar’, zegt Kearns, en ze wijst op een foto in een plakboek. ‘In Washington lachen ze daarom, maar dat is hoe we dat altijd hebben gedaan in Scranton.’

Biden komt uit een joviaal verleden, waarin aanrakingen niet direct handtastelijkheden zijn. Hij omhelst, kust, aait, snuffelt, pakt mensen bij de nek en bij de schouders, raakt met zijn voorhoofd een ander voorhoofd. Jarenlang lieten de mannen, vrouwen en kinderen die bij hem in de buurt kwamen zich dat welgevallen. Biden, zo staat in zijn biografie te lezen, is altijd een ladies’ man geweest, een knappe en charmante jongen die wegkwam met gebaren die zowel begroeting als versierpoging konden zijn.

Het afgelopen jaar hebben zich acht vrouwen gemeld die dat minder prettig vonden. Eén daarvan, Tara Reade, zei vorig jaar tegen een krant in Californië dat Biden haar weleens ongepast had aangeraakt, met een vinger in haar nek, toen ze in 1993 voor zijn Senaatsteam werkte. Vorige maand werd dat verhaal nog ernstiger en zei ze dat Biden met zijn hand onder haar rok was gegaan en haar met zijn vingers had gepenetreerd, in een gang van het Senaatsgebouw.

The New York Times publiceerde afgelopen week een uitgebreid onderzoeksverhaal over de beschuldigingen, en sprak één vriendin die het verhaal destijds van Reade had gehoord, maar kon verder geen aanwijzingen vinden. Team-Biden ontkent ten stelligste.

Biden heeft zich vorig jaar voor zijn gedrag in het algemeen verontschuldigd, zonder zich echt te verontschuldigen. ‘Sociale normen veranderen’, zei hij in een campagnefilmpje. ‘Ik heb het door.’ Maar daaraan voegde hij toe niet te veel te veranderen. ‘Ik zal altijd blijven geloven dat regeren – en leven in het algemeen – gaat over verbinden.’

Zo ging dat in Scranton.

Presidentskandidaat Joe Biden doet kiezers graag geloven dat hij uit een arbeidersmilieu komt.Beeld Reuters

Wilmington, Delaware

Even buiten het centrum van Wilmington, in de staat Delaware, in een wijk waar huizen zijn dichtgetimmerd en de jongens – het coronavirus is nog niet gearriveerd – in groepjes op straat hangen en argwanend wegslenteren als je daar als witte man je auto parkeert, ligt een parkje.  Oude mannen roken er een sigaretje aan een vermolmde picnictafel tussen de mossige betonnen contouren van een opgedroogd pierenbadje. Ernaast, uit een andere wereld, staat een helder lichtblauw wedstrijdzwembad, met strak vormgegeven kleedkamers en een kantoortje voor de badmeesters.

‘Joseph R. Biden Aquatic Center’ staat erop. Hier is Joe Biden groot geworden.

Er wordt nogal gegniffeld om de anekdoten die Biden opdist, zeker naarmate hij ouder wordt en hij drie halve herinneringen samensmeedt tot een niet zo waargebeurd verhaal. Maar de belevenissen van Biden de badmeester berusten wel degelijk op waarheid. Hier, in dit parkje, in een wijk die begin jaren zestig werd volgestopt met zwarte gezinnen van wie de huizen waren gesloopt om plaats te maken voor een snelweg, ging Biden als witte tiener toezicht houden op het zomerse openluchtgeplons.

Biden woonde in een wit voorstadje van Wilmington, zo’n wijk met aangeharkte gazons rond de bungalows en mannen met even aangeharkt haar. Hij wist niets van zwarte Amerikanen en wilde daar verandering in brengen. Later zou hij schrijven dat hij nooit zo veel had geleerd over wat mensen verdeelt en samenbrengt als daar in dat bad.

Toen hij vorig jaar vertelde hoe hij als badmeester na sluitingstijd werd opgewacht door ene Corn Pop, de leider van een lokale gang, die door Biden was beledigd en uit het bad gezet omdat hij te lang bleef veren op de hoge duikplank, werd dat als een verzinsel afgedaan. Zeker toen Biden vertelde dat Corn Pop hem met een scheermes wilde toetakelen en Biden zich met een ketting moest verdedigen. Maar ze legden het bij en Biden genoot de rest van de zomer de bescherming van de gang. Het leek iets te veel op een scène uit een jarenzestigfilm, maar The Washington Post zocht het uit en kwam uit bij de zus van Corn Pop, die in werkelijkheid William Morris bleek te heten. Alles was waar, vertelde zij.

De mannen aan de picnictafels zijn pas halverwege de jaren zestig in de wijk komen wonen, zeggen ze, en hebben Biden niet meer als badmeester meegemaakt. Ze kennen Biden vooral van de strenge three strikes out-wetten uit de jaren negentig, die veel zwarte mannen voor lange tijd achter de tralies hebben gezet. Biden speelde daarbij als voorzitter van de juridische senaatscommissie een belangrijke rol. ‘Toch ga ik op hem stemmen’, zegt Robert Johnson. ‘Joe Biden is van hier, en hij heeft zich hier bewezen.’

De progressieve senator Bernie Sanders kreeg tijdens zijn campagne vaak het compliment dat hij zo rechtlijnig heeft vastgehouden aan de principes die hij al had toen hij zich begin jaren zeventig voor het eerst verkiesbaar stelde. Joe Biden krijgt dat compliment niet vaak, omdat hij inhoudelijk geen vergezichten heeft. Maar ook voor hem geldt een rode draad: sinds zijn eerste Senaatscampagne, in 1972, heeft hij besloten dat er met iedereen valt samen te werken. Zijn zoektocht naar vrienden bracht hem samen met een zwarte bendeleider, maar ook met de witte racistische collega Strom Thurmond, voor wie Biden in 2013 nog een grafrede hield.

Connecties zijn voor Biden belangrijker dan de inhoud: toen Sanders deze week zijn steun betuigde aan Biden, beloofde die dat hij zijn programma in progressieve zin zal aanpassen. Biden wordt vaak voor het establishment aangezien, maar dat heeft eerder te maken met zijn lange tijd in het centrum van de macht dan met een vastomlijnd programma. Als een toenadering in de richting van Sanders hem kan helpen de ultieme macht te grijpen, dan vindt Biden dat prima.

Biden is in Wilmington de ritselaar geworden. Als senator voor de staat Delaware, die in de jaren zeventig een gunstig belastingklimaat voor cerditcardmaatschappijen had geschapen, zou Biden zich voor decennia verbinden aan de financiële sector. Creditcarduitgever MBNA uit Wilmington zou Bidens belangrijkste donateur worden, met een steun van 200 duizend dollar sinds 1989. Het bedrijf lobbyde in Washington voor nieuwe faillissementswetgeving voor particulieren, zodat die moeilijker aan hun creditcardschulden konden ontsnappen – Biden hielp eraan mee. De wet kwam er in 2005. Senator Elizabeth Warren was fel tegen, en noemde de wet een van de redenen waarom zo veel Amerikanen met flinke schulden blijven zitten. Maar deze week zei Warren dat ze zal toestemmen als Biden haar als running mate vraagt.

Biden weet hoe hij vrienden maakt.

Bidens zoon Hunter had overigens een baan bij MBNA, een verdachte driehoeksverhouding die zich later zou herhalen toen Hunter een baan kreeg bij het Oekraïense energiebedrijf Burisma, dat net als MBNA graag invloed wilde uitoefenen op Biden senior.

Die relatie zou de aanleiding worden voor een ingewikkelde operatie van president Donald Trump om zijn politieke rivaal verdacht te maken, een kwestie die heeft geleid tot de impeachment (en vrijspraak) van Trump, maar die ook nog als een zwaard van Damocles boven Biden hangt.

We zijn een clan, zegt Biden zelf over zijn familie in zijn autobiografie. De tragiek is dat die clan in Wilmington aan stukken werd gescheurd, toen zijn eerste vrouw Neilia in december 1972, met haar drie kinderen en een kerstboom in de auto, een kruispunt wilde oversteken en door een vrachtwagen werd geschept. Neilia en baby Naomi overleefden het niet, zoontjes Beau en Hunter belandden in het ziekenhuis. Vader Joe, die een maand later als 30-jarige werd geïnstalleerd als senator, zou zijn hele carrière met de trein tussen Washington en Wilmington pendelen om ’s avonds bij zijn kinderen te kunnen zijn (die werden opgevoed door hun grootouders). Beau zou veel later, maar nog steeds te jong, overlijden aan een hersentumor.

Vader Joe beloofde zijn zoon op zijn sterfbed dat hij actief zou blijven. Hij draagt nog steeds diens rozenkrans. Hij kan niet anders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden