Kwestie-Garzón verdeelt Spanje

De steunbetuigingen voor onderzoeksrechter Baltasar Garzón verdiept de klooftussen de Spaanse regering en de conservatieve oppositiepartij PP...

AMSTERDAM De massale steunbetuigingen afgelopen weekeinde voor de Spaanse onderzoeksrechter Baltasar Garzón in Spanje en diverse Europese en Latijns-Amerikaanse steden, hebben de bittere kloof tussen de socialistische regering van premier Zapatero en de conservatieve oppositiepartij Partido Popular (PP) verdiept.

María Dolores de Cospedal, de algemeen secretaris van de PP, beklaagde zich dat ‘de houding van sommige prominenten van de regering de democratie in gevaar brengt’. Een duidelijke vingerwijzing naar leden van de regering die de afgelopen weken hun steun hebben betuigd aan onderzoeksrechter Garzón of zich openlijk hebben uitgesproken vóór zijn omstreden onderzoek naar de moorden en verdwijningen onder dictator Francisco Franco (1939-1975).

Volgens de nummer twee van de PP ‘kan het niet zo zijn dat elke dag geprobeerd wordt oude wonden open te rijten’, waarmee De Cospedal haar afkeuring liet blijken over de tienduizenden Spanjaarden en buitenlanders die de straat op gingen ter ondersteuning van Garzón, die terecht staat omdat hij zijn bevoegdheden zou hebben overschreden met zijn onderzoek naar de slachtoffers van Franco.

Ook heeft De Cospedal van premier Zapatero geëist dat hij ‘in plaats van te zwijgen’ en ‘met deze houding zulke acties aan te moedigen’ pal zou moeten staan ‘ter verdediging van de democratie, de scheiding der machten en de gelijkheid van alle Spanjaarden en Spaanse instellingen’.

Jose Blanco, de plaatsvervangend secretaris-generaal van de Socialistische Partij (PSOE) en minister van Publieke Werken, reageerde geprikkeld op de woorden van De Cospedal. Blanco bestempelde de kritiek als ‘walgelijk’. Ook zei Blanco dat het huidige gevaar niet de democratie betreft, ‘maar het gedrag van de Partido Popular dat elke dag de Falange van zuurstof voorziet’. Blanco zei het verrassend te vinden ‘hoe de PP dezer dagen de Falangisten toejuicht’ en ‘intussen klaagt dat anderen de onafhankelijkheid van de Spaanse rechters en het systeem aanvallen’.

De Falange Española is een van de extreemrechtse groeperingen – de andere is de ultraconservatieve ambtenarenvakbond Manos Limpias (Schone Handen) – die Garzón hebben aangeklaagd, omdat de onderzoeksrechter in 2008 zijn boekje te buiten zou zijn gegaan met zijn onderzoek naar de misdaden van het Francoregime.

Garzón (54) zou bewust de amnestieregeling van 1977, waaronder de misdaden uit de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) en de daaropvolgende 36-jarige dictatuur vallen, bewust hebben genegeerd. Garzón, die internationale bekendheid verwierf met aanklachten tegen onder anderen de Chileense oud-dictator Augusto Pinochet en Al Qaida-leider Osama Bin Laden, ontkent de aantijgingen. Volgens Garzón zouden Franco en de zijnen zich schuldig hebben gemaakt aan misdaden tegen de menselijkheid. Deze misdaden zouden niet gebonden zijn aan een verjaringstermijn en mogen altijd onderzocht worden.

Het Spaans hooggerechtshof moet bepalen wie gelijk heeft. Als Garzón wordt veroordeeld, mag hij 10 tot 20 jaar zijn ambt niet uitoefenen. Dat zou het einde van zijn carrière als rechter betekenen.

De regering-Zapatero zit duidelijk met de kwestie in haar maag. Internationaal is er kritiek op de vervolging van Garzón, die grote populariteit geniet onder mensenrechtenorganisaties vanwege diens jacht op dictators en andere mensenrechtenschenders. Maar ook het nationaal debat over het donkere Spaanse verleden, dat in 2007 beslecht leek met de Wet op het Historische Geheugen – die eerherstel verleent aan de slachtoffers van de Spaanse burgeroorlog en de dictatuur van Franco – is onverwachts helemaal terug op de politieke agenda.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden