Kuikentjeskoorts

Oude bokken die de opa van hun eigen kind hadden kunnen zijn, jonge vrouwen die vallen voor de gescheiden 'rijpere' man....

MOET DE man in de lente van zijn leven het zichzelf aanrekenen? De 26-jarige Carolien van Erp is gehuwd met een 28 jaar oudere ingenieur. 'Laat ik het maar rechtuit zeggen: mannen van 26 zijn mij te kinderachtig, te onvolwassen. Ze lijden aan allerlei complexen, ze zijn gedomineerd door hun moeder, of wat dan ook: er zit altijd wel iets aan los. Misschien hebben vrouwen hun achterstand te snel ingelopen, ik weet het niet, maar ik kom steeds meer sterke vrouwen en steeds meer zwakke mannen tegen. Bewaar me in ieder geval voor mannen die vreemdgaan of met een frustratie rondlopen. Ik heb ze in alle toonaarden ontmoet. Leeftijdgenoten zijn niet interessant. Ze zijn me te jong, te wispelturig en te dom.'

Mevrouw Van Erp krijgt haar ruim twee keer zo oude echtgenoot (54, gescheiden, twee kinderen) weliswaar niet mee naar de disco, maar hij dartelt lustig spelend rond met zijn 'tweede gebroed', een zoon van 3. Zijn voormalige eega komt nog wel eens langs en constateert dan verbijsterd dat hij als vijftiger met het kind uit zijn tweede huwelijk over de grond kroelt zoals hij dat nooit met háár kinderen deed. 'Dat roept bij de tegenpartij of de verlatene de wildste driften op', zegt Else-Marie van den Eerenbeemt, familietherapeute aan de Hogeschool van Amsterdam. 'Ik voel de haat vaak zinderen.'

Niet dat Van den Eerenbeemt bezwaren heeft tegen de verstrengeling van jonge twijgen en oude takken, nee, ze kan zich heel wel verplaatsen in de gemoedstoestand van de vrouw die het niet vindt bij generatiegenoten en in de oudere man die zichzelf denkt te kunnen verjongen met een frisse twintiger. Het was ooit het 'voorrecht' van een artistieke elite (Picasso!), maar het wordt nu ook in andere kringen normaal: oude bok met jonge gazelle.

Weinig interessant, menen de deskundigen, is de vraag waarom de oudere man op de jongere vrouw valt. Het is nogal wiedes en het altijd zo geweest. Jan Latten, bevolkingsonderzoeker bij het Centraal Bureau voor de Statistiek in Voorburg, relativeert dan ook de cijfers die een duidelijke toename laten zien van het leeftijdsverschil tussen huwelijkspartners.

Latten stelt vast dat ook steeds meer huwelijken worden gesloten tussen oudere vrouwen en jongere mannen. 'De 'extremen nemen dus toe.' Terwijl het aantal partners van dezelfde leeftijd sinds 1985 constant bleef, nam het percentage huwelijken met een leeftijdverschil van vijf jaar of meer (man ouder) toe van 25 naar 28. Het aantal huwelijken met een leeftijdsverschil van minstens vijftien jaar (vrouw jonger) nam toe van 1800 in 1985 tot 2500 in 1996. Gezien ook de toename van het aantal huwelijken (82.700 in 1985, 85.100 in 1996) is dat relatief bijna een verdubbeling.

Latten noemt het een 'trend van geringe omvang', maar dat geldt voor alle nieuwe trends. Opvallend is ook de toename van het aantal huwelijken tussen een oudere vrouw en een jongere man: in elf jaar een stijging van 16 naar 19 procent. Lattens conclusie is dat de tolerantie ten opzichte van dit soort verbintenissen nog steeds groter wordt.

Van den Eerenbeemt vindt dat uitstekend, maar maakt zich zorgen over de positie van het kind na scheiding of tweede huwelijk. 'De liefde is een draaikolk, een enorme levenskermis. Ik vergelijk het met roeien. De roeiers kunnen nog zo goed zijn, maar de combinatie moet werken. Wat ik tegen de vader zeg, als de combinatie niet meer werkt, is: je kunt scheiden of hertrouwen, maar je blijft wel óuder. Ik vrees dat dat te vaak uit het oog wordt verloren.

'De man krijgt een nieuwe vriendin. Hij voelt zich gestreeld door haar liefde. Maar de nieuwe vriendin wil een kind. Zij is in haar uppie, terwijl hij uit z'n vorige huwelijk al een cluppie heeft. De kinderen uit zo'n nieuw huwelijk worden vaak veel te vroeg volwassen en zelfstandig verklaard. Kijk maar om je heen: heel veel kinderen stellen zich, al is het niet altijd bewust, de vraag: ''Waar hoor ik eigenlijk?'' Kinderen zijn trouw, en ontrouw van de ouders wreekt zich, elke ontrouw wreekt zich.'

Van den Eerenbeemt, lichtelijk schuw van de door het CBS en andere instanties verschafte getallen: 'De kinderwens ligt bij de jonge vrouw en dus bestaat de idee dat oudere mannen zich nog een keer moeten opofferen. Ze hebben al kinderen en moeten dan na twintig jaar weer luiers gaan aandoen. De jonge vrouw eist: jij levert ook maar een dag in om het kind te verzorgen. En de man met zijn verantwoordelijke functie zegt: dat kan niet. In zijn eerste relatie was er nooit sprake van dat hij zo duidelijk moest inschikken.

'Als ik het van de kant van de man bekijk, is er toch heel dikwijls sprake van een tweedehands- of misschien moet ik zeggen tweedekans-huwelijk. Het is in ieder geval voor de vrouw geen eenvoudige opgave. Ze komt onder grote druk. Het is voor haar allemaal nieuw, terwijl de oudere man het al een keer heeft beleefd. Zij voelt zich waarschijnlijk enigszins minderwaardig. Ze is onzeker en hoopt zekerheid te ontlenen aan de ervaring van die oudere man, die al zo veel heeft meegemaakt.'

Die man moet volgens Van den Eerenbeemt ernstig worden genomen. 'Hij heeft in zijn eerste huwelijk een verlies geleden. Bijna elke gescheiden man heeft een gevoel van verlies, falen en schuld. Maar dat betekent ook dat hij na zijn eerste huwelijk zichzelf de verplichting oplegt nu gelukkig te worden. Hij mag niet opnieuw falen, een schuldgevoel krijgen. Hij wil niet nogmaals van de trap donderen. Die angst voor een nieuwe mislukking legt een onevenredig zware druk op zijn jonge tweede vrouw. Die denkt: het is nieuw, het is alleen van ons. Onbewust heeft ze natuurlijk ook de ideale vader gevonden. Zoals hij de ideale dochter denkt gevonden te hebben.'

Van den Eerenbeemt stelt vast dat de jonge vrouw niet zelden een 'vluchtheuvel' is voor de oudere man: 'Een wapen tegen de angst voor dood en verlating. Een cliënt zei tegen me: ''Zij is mijn levende Prozac.'' Heel eerlijk eigenlijk. En de jonge vrouw vraagt zich af: waar blijven de aantrekkelijke mannen die ook nog niveau hebben. Die vinden ze, goed opgeleid als ze zijn, niet in de eigen leeftijdscategorie.' Met ingetogen humor: 'Er ontstaat zelfs een overschot aan jonge kerels. Daar hoor je nooit iets over!

'Door mannen van hun leeftijd worden de meiden te eigengereid gevonden. Het is vooral voor vrouwen van rond de 35 moeilijk een man te vinden. Ze zijn jarenlang met hun carrière bezig geweest, maar willen nog wel voor hun 40ste een kind. De biologische klok tikt genadeloos door. Dus komen ze terecht bij een oudere, gescheiden man. Die heeft een goede maatschappelijke positie en lijkt niet gebonden te zijn, omdat de kinderen bij z'n ex vertoeven. Maar beide partijen vergeten nogal eens dat je een kind niet tijdelijk, maar levenslang hebt.'

Huub Welsink (56) staat er op het schoolplein, tussen een dertigtal jonge moeders, verloren en ietwat zakkig bij. Hij had de opa van zijn eigen dochter (6) kunnen zijn. Hij is trouwens opa, maar ziet zijn eerste dochter en zijn kleinkind hoogst zelden. 'Ja, ik voel me hier met wantrouwen bekoekeloerd. Je hoort die moeders denken: arm kind, wat heeft die nou aan zo'n ouwe zak. Maar ze weten niet hoe goed we het met elkaar kunnen vinden.'

In 1996 werden per duizend inwoners 2,5 huwelijken gesloten waarvan de partners meer dan vijftien jaar in leeftijd verschilden. In de meeste gevallen waren het gescheiden mannen van een jaar of 45 die een nieuwe vrouw vonden van gemiddeld 27. Pieter Kalle, algemeen secretaris van de Stichting Nederlandse Gezinsraad, vindt de verviervoudiging ten opzichte van 1985 niets bijzonders: 'Oudere mannen die een jongere vrouw huwen, zijn van alle tijden. In de vorige eeuw stierven nog veel vrouwen in het kraambed. Dan zag je dat de man hertrouwde met de jongere zuster. Je kunt alleen nu vaststellen dat het vaker een berekende keuze is. De jonge vrouw kiest een materieel gunstige positie, het is soms een keuze die de verliefdheid overstijgt.

'Bij de man is er gewoon de biologische verklaring. Mannen vallen op jonge vrouwen met brede heupen en grote borsten, want dat betekent dat ze barensgeschikt zijn. Dat soort factoren heeft altijd al gespeeld.'

Piet van den Akker, demograaf van het Tilburgse Instituut voor sociaal-wetenschappelijk beleidsonderzoek en advies (IVA) meent dat de 'kuikentjeskoorts' gezien kan worden in het licht van de nog steeds toenemende individualisering: 'Mensen gaan meer af op hun persoonlijke voorkeuren en laten zich minder gelegen liggen aan sociale taboes. In een relatie tussen een oudere man en een jongere vrouw is de gedragsvrijheid van het individu doorgaans groter, de partners accepteren meer van elkaar. Leeftijdsverschillen gaan samen met vrijheidsverschillen.

'Trouwen is niet meer zaligmakend, de tolerantie tegenover nieuwe samenlevingsvormen neemt nog steeds toe. Vroeger was samenleven een woestijn van saaiheid, zou je kunnen zeggen, nu worden er de fraaiste bouwwerken in neergezet. Je ziet de acceptatie daarvan zich nu ook van de grote stad naar de minder urbane gebieden uitbreiden.'

Maar de onderlinge verhoudingen in de 'nieuwe' samenlevingsvormen worden er niet eenvoudiger op. 'Een man van 86 wordt verliefd op de tweede vrouw van zijn 80-jarige halfbroer. Een die de dochter van zijn halfbroer had kunnen zijn. Ja, het kan verdomd ingewikkeld worden, daar kun je hele streekromans over schrijven', zegt Kees de Hoog, gezinssocioloog en auteur van Het Nederlandse gezinsleven aan het eind van de 20ste eeuw. Hij formuleert nog scherper dan Van den Eerenbeemt en deinst niet terug voor de kwalificatie inruil-huwelijken.

'Maar tegelijk wordt leeftijdsverschil steeds minder belangrijk. Je kunt het verschil vaak nauwelijks nog zien. Ik schatte laatst een man van 80 op 53. Sommige hoogbejaarde mannen zijn nog buitengewoon vitaal. Vroeger zag je toch niemand van 65 in een spijkerbroek rondlopen.

'De sociale waardering voor mannen die op relatief hoge leeftijd een jonge vrouw huwen, verschilt sterk. In sommige kringen wordt gezegd: zo zo, kijk hem eens. Anderen gniffelen over 'de oude bok die nog wel een groen blaadje lust'. Gescheiden mannen zijn voor sommige vrouwen zeer aantrekkelijk, veel begeerlijker dan gescheiden vrouwen voor mannen zijn. Die hebben vaak opgroeiende kinderen. In ons sociale stelsel zit bovendien iets vreemds, want een gescheiden vrouw die hertrouwt, verspeelt haar pensioen.'

Jan Latten van het CBS denkt dat materiële zekerheid voor de jonge vrouw minder dan vroeger een motief is om een oudere man te kiezen. 'Vroeger was een man kostwinner, maar er is nu een grote groep vrouwen die zelf de kost verdient. Die vrouwen hoeven niet zo nodig een goedverdienende man te hebben, die zoeken in de eerste plaats een kameraad, een gezellige werkloze musicus, zeg maar.'

De gezellige werkloze musicus kan een stuk ouder zijn, maar ook jonger. Hij heeft in ieder geval alle tijd zich actief bezig te houden met de opvoeding van zijn nieuwe kind. Alleen, de oude nieuwe vader en de jonge nieuwe moeder zullen zich moeten realiseren dat hun kind maar betrekkelijk korte tijd een vader zal hebben en dat hun kindskinderen in het geheel niet kunnen genieten van wat ooit gekoesterd werd als een hoogst kostbaar bezit: een opa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden