Op het tweede gezicht Jean-Claude Juncker

Kleurrijke frontman van de Europese Commissie die heimelijk een plekje veroverde in Europese harten

Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt Bekende Buitenlanders op de sofa. Deze week: Hoe Jean-Claude Juncker, against all odds, een plekje veroverde in Europese harten.

De man rook naar drank en sigaretten en was niet in balans. Als een gulzige minnaar drukte hij zijn lippen op het glimmende kale hoofd van de jonge Belgische premier. Met onvaste tred spoedde hij zich daarna naar een Luxemburgse minister en gaf die zo’n harde vriendenklap op de wang dat het oogde als huiselijk geweld. Seconden later streek hij met zijn hand over het overhemd van de Griekse premier: ‘Jij moet een das dragen!’ Daarna stortte hij zich op een corpulente Duitse Belg en betastte diens buikvet: ‘Minder eten jij!’ Toen de Hongaarse premier naderde, riep hij luid en duidelijk: ‘De dictator komt eraan!’

Jean-Claude Juncker scoorde tientallen hits op YouTube, met dank aan filmpjesafdelingen van Britse tabloids, maar echte Juncker-fans koesteren vijf sublieme minuten op de EU-top in Riga op 22 mei 2015: mooier wórdt Europa niet.

Zo’n kleurrijke frontman had de Europese Commissie niet eerder. Wat nu interessant is: deze originele politicus die dossierkennis aanlengt met wijn en Rilke, was jarenlang afgeschilderd als grijze muis, als archetypische achterbakse bureaucraat. Geen enkele leadzanger van de Commissie was voor zijn eerste optreden al zo verguisd als Juncker, de Luxemburger die on the record de noodzaak had bepleit van ‘liegen’ en ‘donkere geheime debatten’. Eenmaal op de bühne veranderde zijn imago: de bureaucraat werd de dronkaard. Veel Britten wisten in 2016 dat zij met een reddingsloep van Nigel Farage een dronkemansschip verlieten. In 2019 weet niemand dat meer zeker. Die Brexit-boot is lek en Juncker heeft aan het eind van zijn termijn heimelijk een plekje veroverd in Europese harten.

Er zijn mensen die zeggen dat het te maken heeft met een tijd waarin ‘simpelweg opvallen’ de brandstof lijkt voor succes. Dát een politicus iets losmaakt, is dan belangrijker dan wát een politicus losmaakt. D. Trump, B. Johnson, T. Baudet: je moet ze nageven dat ze erin slagen op te vallen. Op YouTube kan Juncker de concurrentie aan met zulke giganten. Maar je kunt betogen dat Juncker op een andere manier juist niet van deze tijd is: deze politicus doet geen enkele moeite te verbloemen dat hijzelf, Europa en de wereld troebel zijn.

Je kunt ‘de troebele wereld’ een open deur noemen, maar we leven in tijden waarin politici volop kiezers lokken met zuivere vergezichten, zoals ze ook weleens deden in de 20ste eeuw. Boris Johnson wil het Britse eiland reinigen van Europese contaminatie. Baudet wil de Nederlandse natiestaat redden van homeopathische verdunning. Ook aan linkerzijde is streven naar zuiverheid troef. Identiteitspolitiek drááit om zuiverheid: het onrecht dat een bepaalde groep is aangedaan moet worden rechtgezet, zelfs het woord Gouden Eeuw moet in de ban.

Jean-Claude Juncker is bijzonder omdat bij hem elke pretentie van zuiverheid ontbreekt. Hij sjoemelde en boemelde vijf jaar met als hoogste doel al te grote rampen in Europa te voorkomen. Paradoxaal verwierf de ritselaar in die tijd fans met een bepaalde eerlijkheid. Hij hoefde niet eens dronken te zijn om ongemakkelijke dingen zomaar hardop te zeggen: dat volledig transparante besluitvorming een utopie is, dat politici lastig herkozen worden áls ze doen wat ze moeten doen, dat V. Orbán geen democraat is. Een dictator laat zich met sixpack fotograferen op een paard. Een niet-dictator laat zich met twee wijnglazen betrappen op een receptie. Als u nog niet voor Juncker bent gewonnen, moet u bedenken met wie u vanavond wilt dineren: met de leider van Rusland, de VS of de Europese Commissie. Bedenk dat alleen Juncker een glas met u drinkt: de andere twee zijn geheelonthouders.

Meer Op het Tweede Gezicht

Vorige week ging Op het Tweede Gezicht over Greta Thunberg, 15 maanden terug nog een ongelukkige middelbare scholier met diagnoses, nu wereldwijd boegbeeld van de klimaatbeweging. Ontdekt werd dat in dit 16-jarige meisje dingen samenkomen die haar uitzonderlijk geschikt maken als klimaaticoon.

Het creatieve brein achter de Brexit-campagne, Dominic Cummings, lag ook al op de sofa. Voor hem zijn bijnamen in omloop als ‘de hogepriester van de chaos’, ‘Boris Johnsons Raspoetin’ en ‘de Oxford-geschoolde Sex Pistol’. Veel mensen houden niet van conflict en chaos, hij wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden