Postuum Klaas Hendrikse

Klaas Hendrikse (1947-2018) was een atheïstische dominee die bleef prediken

‘Ze durven mij de kerk niet uit te flikkeren’, zei Klaas Hendrikse ooit. De dominee die zeker wist dat er geen God was, sprak in zijn preken over zingeving. 

Klaas Hendrikse. Foto ANP

Hij was een atheïstische dominee, wat hij zelf weleens vergeleek met een vegetarische slager. De Zeeuwse dominee Klaas Hendrikse haalde in 2007 de nationale media met de bestseller Geloven in een God die niet bestaat.

‘Wat in de kerk God genoemd wordt, heeft betere heidense dan bijbelse papieren. Kijk maar in de oudste bijbelboeken: God bestaat niet, God is geen schepper, dood is dood. Alle hiernamaals- en scheppingsvoorstellingen zijn van later’, zei hij in een opzienbarend interview met de Volkskrant.

Met dit boek – en het vervolg God bestaat niet en Jezus is zijn zoon – schopte hij tegen veel heilige huisjes. Hendrikse zei zelfs geen agnost (iemand die niet weet of God wel of niet bestaat) of een ‘ietsist’ (iemand die vermoedt dat er ten minste nog iets van een hogere macht moet zijn) te zijn. Hij had geen enkele twijfel. Hij was honderd procent atheïst, die niettemin elke zondag predikte vanaf de kansel van de protestantse kerk in Zierikzee. Zijn thema’s en preken gingen niet over God en de Bijbel – voor hem niet meer dan een verzameling mythologische verhalen – maar over zingeving.

Op 26 juni overleed Hendrikse in zijn woonplaats Middelburg. Hij laat zijn ex-vrouw, met wie hij overigens de relatie weer had opgepakt, en twee kinderen achter.

Klaas Hendrikse werd geboren in de Nederlandse biblebelt, de Albasserwaard – een streng christelijke gemeenschap waar zijn vader dierenarts was. Hij was de een na oudste in een gezin van vier kinderen. Thuis waren ze niet erg gelovig. Maar met het bezorgen van de rekeningen van zijn vader kwam hij in aanraking met de zeer gelovige boeren en boerinnen in de polder. Dat fascineerde hem.

Na de hbs in Gorinchem ging hij studeren op Nijenrode en vond in 1972 een baan bij de kopieermultinational Xerox. ‘Het was een opwindende baan met veel buitenlandse reizen. Ik was medewerker op de marketingafdeling en hield mij bezig met nieuwe computertechnieken.’ In 1973 trouwde hij met Dea Spierings, directiesecretaresse bij Mercedes-Benz. ‘We waren allebei jong en veelbelovend. Maar op de een of andere manier dacht ik steeds terug aan die boeren in de Albasserwaard en vroeg mijzelf af: is dit nu de zin van het leven?’ Zijn vrouw koesterde dezelfde gedachte.

In 1975 besloten ze theologie te gaan studeren in Utrecht. Hij werd er niet gelovig door, maar voelde zich aangetrokken tot mensen die dat wel waren. Toen in 1983 een wervingsadvertentie verscheen voor twee predikanten bij vrijzinnige gemeenten in Zeeland – een in Middelburg en een in Zierikzee – solliciteerden ze allebei.

Na een scheiding ging zijn ex verder als ziekenhuispredikant en werd Hendrikse predikant van beide gemeenten. Hij raakte in de loop van de jaren steeds meer overtuigd dat er geen God was en stak dat niet onder stoelen of banken.

Een deel van de gelovigen haakte af, een ander deel kwam juist voor hem naar de kerk. De overkoepelende organisatie Protestanse Kerken Nederland accepteerde het boek uit 2007 niet. Er werd een onderzoek gestart om hem uit de kerk te verbannen. Uiteindelijk kwam de kerkeraad tot de conclusie dat Hendrikse de fundamenten niet had aangetast. ‘Ze durven mij de kerk niet uit te flikkeren’, zo was zijn eigen reactie, aldus zijn broer Albert.

Klaas Hendrikse bleef ook na zijn pensioen in 2012 preken en lezingen gegeven. Twee maanden geleden stond hij nog in Hattum. Maar hij was al aan het sukkelen geraakt als gevolg van darmkanker. Hij verloor later ook een nier, waardoor hij steeds verder verzwakte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.