InterviewKlaas Dijkhoff

Klaas Dijkhoff: ‘Mijn grootste ambitie is om een goede vader te zijn’

Klaas Dijkhoff.  Beeld Oof Verschuren
Klaas Dijkhoff.Beeld Oof Verschuren

Tien jaar geleden werd Klaas Dijkhoff (39) als aanstormend talent in politiek Den Haag onthaald. Dit was de man die Rutte op een dag zou opvolgen. Maar Rutte ging niet weg. Dijkhoff wel.

Hoe is het om jarenlang als dé kroonprins van Mark Rutte bekend te staan en toch geen koning te worden?

‘Ik heb dat veel gehoord, maar voor mezelf was ik nooit de kroonprins. Ik heb nooit lijsttrekker van onze partij willen worden, dat is in kleine kring al heel lang bekend. Maar het narratief kroonprins klinkt kennelijk leuker.

‘Er zijn momenten geweest waarop ik dacht: ik wil nu laten zien dat ik dit kan. Zodat als ik straks publiekelijk bekendmaak dat ik niet door wil, er niet wordt geschreven: dat is logisch, bij de Statenverkiezingen heeft hij een liveverkiezingsdebat gedaan op RTL en zakte hij volledig door het ijs. Dat motiveerde mij. Het probleem in dit vak is dat er altijd iemand zal beweren dat er iets anders achter zit. ‘Ja ja, dat zou ik ook zeggen als ik hem was.’ In het politieke bedrijf wordt bovengemiddeld veel in complotten gedacht, maar de werkelijkheid is vaak platter. Met Jeanine (Hennis-Plasschaert, red.) had ik voordat ze moest aftreden al gesprekken over wie welke rol zou vervullen in het volgende kabinet. Zij wist dat het niet mijn plan was ooit Mark op te volgen.’

Dan hebben we het al over 2017?

‘Ja, ik ben in kleine kring altijd duidelijk geweest. Maar Mark heeft nog vrij lang gedacht: dat zegt hij nou wel, maar dat meent hij niet.’

Je hebt Rutte er zelfs niet helemaal van kunnen overtuigen dat je het echt niet wilde.

‘Die dacht: dat is een momentopname. Hij kan zich dat ook moeilijk indenken, voor hem is het zijn droombaan. In de politiek heerst een vrij lineaire opvatting: waarom zou je niet hogerop willen als die gelegenheid er is? Later heb ik Mark uitgelegd dat mijn leven uit meer bestaat dan alleen werk. Op een gegeven moment dacht ik: de volgende horde wil ik eigenlijk niet nemen. Want als je bij een grote partij als de VVD lijsttrekker wordt, moet je ook bereid zijn te accepteren dat je premier kunt worden. Ik vind dat niet een functie die je met een gezin combineert.’

Heeft het puur met de werk-privébalans te maken? Of zou het anders liggen als je astronaut kon worden?

‘Die baan heb ik thuis niet besproken voordat we überhaupt gingen kijken of het ons gegeven was kinderen te mogen hebben. Maar nee, astronaut zou ik alleen al om die reden ook niet doen.’

Dus een mogelijke vacature voor partijleider heb je thuis besproken voordat jullie kinderen kregen?

‘Ja, voordat je daar samen aan begint, heb je gesprekken over hoe je ouderschap en werk voor je ziet. En als ik Mark bezig zie, elk moment vol overgave, is dat iets wat lastig te combineren is met een gezin. Je wordt ook steeds meer publiek bezit, dat gaat ten koste van thuis. Zo wil ik dat niet. Veel mensen hebben een drive om hun ambities op werkgebied te bereiken omdat ze iets recht te zetten hebben, omdat ze iets willen bewijzen aan iemand die vroeger heeft gezegd dat ze het niet konden of omdat ze een bepaalde thuissituatie hadden. Mijn grootste ambitie is om een goede vader te zijn. Laatst zei iemand: o, dus jij bent niet zo ambitieus. Misschien heb ik wel méér ambitie, alleen moet je het breder zien dan alleen je werk.

‘Als je in de politiek eenmaal ergens zit en het gaat lekker, kan het een gouden kooi worden. Omdat de politieke arena veel aandacht en bekendheid trekt, is het iets waarvan veel mensen dromen. Die kunnen zich niet voorstellen dat je er weer uitgaat. Politiek verslaggevers zijn ook vaak politieke junkies, die reageren van: hoezo? Het is verdacht als je zelf zegt: yo, ik vond het prachtig, ik stop ermee. De meeste politici vertrekken omdat ze moeten. Ik maak liever zelf keuzen.

‘Wat ik een fijne bijkomstigheid vind, is dat de publieke druk straks minder wordt. Als ik lees over de zoon van Femke Halsema die een wetsovertreding begaat en daarmee de voorpagina’s haalt, omdat zijn moeder burgemeester is, is dat voor mij een schrikbeeld. Ik ben vorig jaar een keer minder leuk in het nieuws geweest, dat ging over mijn reiskostenvergoeding en mijn wachtgeld. Toen dacht ik: gelukkig zijn mijn kinderen nog klein, op de kinderopvang zal niemand erover beginnen.’

Heeft je vrouw last van jouw werk gehad?

‘Zeker. Dan wordt zij aangesproken op iets dat rond mij speelt in Den Haag. Rot lekker op, dat is mijn werk niet, zegt ze dan. En van de beveiliging, die af en toe nodig was, had zij ook last.

‘Als de boeren aankondigen bij alle Kamerleden thuis langs te gaan, sta je als gezin op scherp. De politie komt bij je langs. Je gaat denken: kunnen we ongeveer inschatten welke dag ze langskomen, dan gaan we maar weer naar opa en oma de hele dag. Gezellig hoor, maar ik ga liever uit mezelf en niet omdat het thuis niet veilig zou zijn.

‘Dat gebeurde niet alleen met de boeren, maar ook met asielactivisten. Toen hielden we via mijn telefoon de camera bij ons thuis in de gaten omdat we onze kinderen daarmee niet wilden confronteren. Dat is surrealistisch. Iemand thuis bezoeken, aangekondigd of niet, voelt áltijd als een dreiging en geeft een enorm gevoel van onveiligheid. Er is wel bescherming, maar vaak is pas achteraf duidelijk hoe ernstig een dreiging daadwerkelijk was. Het varieert van een grappig bedoelde actiegroep tot wekenlang persoonsbeveiliging. Maar altijd levert het wekenlange spanning op voor het hele gezin. Kan mijn vrouw wel alleen met de kinderen thuisblijven? Kan mijn vrouw wel alleen met de kinderen het kabouterbos in, of moeten ze ‘in het zicht’ blijven van onze camera? Moeten er ‘vluchtkoffers’ in de auto worden gezet voor als we op stel en sprong weg moeten? Dat zijn dingen die je je niet zou moeten hoeven afvragen als gezin. Alleen omdat ik in dit vak zit, moet dat wel. Als het dan weer even afgelopen is, komen de emoties los. Ook bij mijn vrouw en de kinderen. Hoe klein een kind ook is, het krijgt die spanningen echt wel mee.’

Hoe merkte je dat?

‘Doordat mijn dochter ’s nachts wakker werd en ineens moest overgeven. Je probeert het allemaal niet te laten merken, maar kinderen pikken alles op. Er staat dan ineens een uniform in huis. Een aardige man, maar als ze in boekjes of op tv politie zien, is er altijd iets aan de hand.

‘Een tijd lang dacht mijn dochter dat ik bij de Teletubbies hoorde, die waren ook vaak op tv. Als ze wat ouder worden, ga je nadenken en daar samen met je vrouw gesprekken over voeren. Bij dit type baan word je als kind op een gegeven moment op het beroep van je vader aangesproken. Dat wil ik niet.’

Klaas Dijkhoff: ‘Een tijd lang  dacht mijn dochter dat ik bij de Teletubbies hoorde’.  Beeld Oof Verschuren
Klaas Dijkhoff: ‘Een tijd lang dacht mijn dochter dat ik bij de Teletubbies hoorde’.Beeld Oof Verschuren

In november 2018 stond tv-maker Tim Hofman voor je neus met het 9-jarige jongetje Nemr, die vertelde bang te zijn dat hij de geplande uitzetting naar Irak niet zou overleven. Jouw reactie – ‘Ja, dus?’ – zorgde voor nogal wat ophef. De maand erna vertelde je aan partijvraagbaak Ben Verwaayen dat je niet meer op de kandidatenlijst zou gaan staan. Was er een verband?

‘Dat had niks met elkaar te maken, ik had daarvoor al bedacht wat ik in dat gesprek met Verwaayen ging zeggen. Maar ik denk wel dat dat de shitstorm was die me het meest zeer deed. Doordat het heel kort werd gemonteerd, bleef er een eendimensionaal beeld hangen waar iedereen vervolgens opspringt. Maar het beeld dat ontstond, is niet wie ik ben. Dat was heel vervelend.’

En als je onder vuur ligt vanwege onterecht verkregen reiskosten of gedoe over je wachtgeld? Je reageert dan nonchalant: ach, ik kijk nooit op mijn loonstrookje. Is dat een pose?

‘Ik keek daadwerkelijk niet op mijn loonstrookje. Dat was stom, maar het was geen excuus of pose. Dat mensen de waarheid niet geloofwaardig vinden, is niet mijn probleem.’

Je straalt dan niet uit dat je het jezelf verwijt, terwijl je je wel hard uitspreekt over andermans integriteit, zoals bij Wybren van Haga die uit de fractie werd gezet.

‘Voor mezelf ben ik daar ook hard over, maar de vraag is hoe terecht het is dat dit als een integriteitsvraagstuk werd geframed. Ik heb meteen na mijn aantreden gezegd dat ik die reiskostenvergoeding niet wilde. Alleen is dat niet goed verwerkt. Toen dat me duidelijk werd, heb ik het meteen terugbetaald.

‘Hetzelfde geldt voor het wachtgeld dat ik ontving. Frank Hendrickx van de Volkskrant stelde mij een vraag over wethouders die wachtgeld kregen, en ik voegde daar uit mezelf aan toe: dat krijg ik ook. Het was de gemakkelijkste scoop uit zijn leven, heeft Frank daarna weleens gezegd. Jaren ervoor had ik het ook al gewoon aan een andere journalist verteld en in een filmpje op Facebook. Ik ben er altijd transparant over geweest, maar in de beeldvorming is het dan meteen iets wat je onder de pet probeerde te houden. Omdat er zo veel gedoe over ontstond, heb ik die wachtgeldregeling laten stopzetten, maar ik heb niets in strijd met het recht gedaan, ik had er recht op.’

Columnist Sheila Sitalsing schreef naar aanleiding van die gebeurtenissen: ‘Zo ben je de populairste politicus op het Binnenhof, zo lig je op het kerkhof der gesneuvelde kroonprinsen. Ben je graaiend tuig, dat zo veel geld binnentakelt dat het hopen euro’s aan onterechte reiskostenvergoeding over het hoofd ziet. Spreid je hemeltergend dedain tentoon tegenover al dat hardwerkende gewoon normale goede volk waar je voor zegt te zijn. Met één opmerkinkje: ‘Ik kijk nooit op m’n loonstrookje.’

‘Ja, dat is de mediawerkelijkheid die dingen op een hoopje gooit om een beeld te versterken. Daar heb ik geen enkele moeite mee, omdat de momenten dat ik als staatssecretaris werd bejubeld in de media ook nergens op sloegen. Als je dat terugleest, lijkt het alsof Jezus terug op aarde was. Dan weet je: deze bewieroking betaal ik een keer terug. Het is altijd een karikatuur. Het ene moment word je afgeschreven, omdat je een politicus zou zijn die alleen maar proefballonnen oplaat, het volgende mag je de prijs in ontvangst nemen voor Politicus van het Jaar. De valkuil is dat je gaat geloven dat je echt zo goed bent als er staat, terwijl je een volgend moment graaiend tuig bent.’

Klaas Dijkhoff ligt niet meer wakker van de mediawerkelijkheid.  Beeld Oof Verschuren
Klaas Dijkhoff ligt niet meer wakker van de mediawerkelijkheid.Beeld Oof Verschuren

Daar lig jij niet wakker van?

‘Nee, maar ik ga ook echt niet alles lezen. Die mediastorm heeft er wel toe geleid dat als andere mensen in een shitstorm komen, ik ze een berichtje stuur. Ook al ken ik ze niet, ook al zijn ze kneiterlinks. Want niet het gezeik in de kranten of de drek op sociale media is wat pijn doet, maar het gebrek aan berichten van mensen die normaal wel iets zouden laten horen. Ineens vormt zich een ring van stilte en kou om je heen. Als je naar buiten gaat, heb je het idee dat iedereen naar je kijkt met een blik alsof er iets aan je mankeert.’

Hoe reageert Rutte als je in zo’n shitstorm zit? Spreekt hij je daar dan streng op aan? Of zegt hij wat liefs: zullen we een biertje drinken?

‘Geen biertje, maar je hebt dan wel even persoonlijk contact. Ook al vond hij niet dat ik iets verkeerd had gedaan, zelf dacht ik wel: dit kan de partij schaden, en daar voel ik me dan schuldig over. Maar Mark zei: joh, je laat het toch niet echt onder je huid kruipen, hè?’

Geert Wilders vertelde onlangs in de Volkskrant over woedeaanvallen van Rutte waarbij hij de gordijnen van de muren trekt en tegen ­iemand als Wilders roept: ‘Ik ga dat partijtje van jou helemaal kapotmaken!’ Heb je dat soort uitbarstingen ook meegekregen? 

‘Niet zo briljant als de scène met die gordijnen, maar ik heb wel meegemaakt dat we met stemverheffing tegen elkaar riepen: waar ben je nou mee bezig, dit snap ik niet! Ik heb wel eens een call gehad waarin ook andere mensen zaten, die dachten: we moeten dit later herpakken, want geen van beiden gaat nu terug in zijn hok. Het kwam bij ons van beide kanten.’

In Rutte’s biografie, geschreven door Petra de Koning, komen ook zijn autistische trekjes langs. Altijd op dezelfde dag in de week met dezelfde vriend in hetzelfde restaurant hetzelfde gerecht eten. Elk jaar in hetzelfde huisje op hetzelfde vakantiepark; als huisje 91 bezet blijkt, is dat een grote ramp. Zag je die kant ook?

‘Mark is een gewoontedier. Nadat ik de kamer van Halbe Zijlstra overnam, heb ik de inrichting veranderd. Daar heeft Mark een paar weken aan moeten wennen. Er stonden ineens andere stoelen, het zag er anders uit.’

Is er druk op je uitgeoefend om te blijven?

‘Er werd wel gekeken naar manieren om me over te halen. Op een gegeven moment heb ik het thema van The Godfather gedraaid op mijn telefoon, onder het mom van: het is hier net de maffia; moeilijk om erbij te komen, onmogelijk om eruit te stappen. Gewoon als grap. Maar toen mijn besluit echt vast leek te staan, was de meest gehoorde reactie: heel jammer, maar als je het zo vertelt, is het bijna vies je op andere gedachten te brengen.’

Je hebt in de partij gezorgd voor een grotere diversiteit onder de leden en meegeschreven aan een verkiezingsprogramma dat je ‘warm rechts’ noemt. Je hebt zowel in de structuur als inhoudelijk iets klaargezet, maar je begeleidt niet de uitvoering.

‘Dat is jammer, maar niet jammer genoeg.’

Stel dat Rutte je vraagt voor een ministerpost, ben je dan daartoe bereid?

‘Nee, dan was ik op de kieslijst gaan staan. Dan had ik gezegd: ik ambieer een plek in het kabinet en niet in de Kamer, dus als u op mij stemt, weet u dat.’

Klaas Dijkhoff: ‘Ik oriënteer me op een eigen bedrijf’.  Beeld Oof Verschuren
Klaas Dijkhoff: ‘Ik oriënteer me op een eigen bedrijf’.Beeld Oof Verschuren

Zelfs je vrienden zijn nog in totale vertwijfeling over wat je gaat doen. Weet je zelf inmiddels al meer? In welke hoek zoek je je toekomst?

‘Ik denk dat veel van wat ik heb gedaan, ook buiten de politiek toepasbaar is. Er zijn meer organisaties die willen veranderen, maar bang zijn dat ze klanten verliezen.’

Dus iets als verandermanagement?

‘Ja, al weet ik nooit zo goed wat dat woord precies betekent. Ik oriënteer me op een eigen bedrijf. Mensen houden prachtige, strategische verhalen, maar meestal is het puur mensenwerk en psychologische intelligentie die ervoor zorgen dat het de kant op gaat die jij wilt. Een mooi voorbeeld vind ik Mark die de Turkijedeal intuïtief het plan-Samsom ging noemen. Dat is psychologisch intelligent, want zo maak je het veel makkelijker voor mensen van de linkerflank om het te steunen.’

Een soort strategisch adviesbureau?

‘Ja.’

Heb je voorbeelden van veranderingen die je zou willen helpen plaatsvinden?

‘De tabaksindustrie hoeft niet te bellen, daar wil ik mijn energie niet in steken. Ik vind het wel extra mooi als de verandering bijdraagt aan iets waarvan mijn kinderen beter worden. Neem vlees. Ik vind als liberaal dat iedereen vlees moet kunnen eten. Maar ik zie ook dat er alternatieve producten komen die ervoor zorgen dat je vleesvervangers kunt eten die net zo lekker zijn, maar minder schadelijk zijn voor de omgeving. Ik denk dat er door die producten te normaliseren een bredere kring voor te winnen is.

‘Als je zegt: ‘Mensen moeten vegetariër worden!’, vraag je ze om een andere identiteit aan te nemen. Dat is moeilijk. Als je gewoon laagdrempelig die hamburger vervangt door een vegaburger die qua smaak hetzelfde is, is dat makkelijker. Dan haal je het uit de identiteitspolitiek.

‘Binnen onze partij zijn nog zat mensen die het raar vinden als ik vertel dat ik vegetarische hamburgers eet. En aan de linkervleugel begrijpen ze weer niet dat ik daar wel echte bacon op leg. Ik vind dat dat samen kan, want bij bacon proef ik het verschil wel, bij die hamburger niet. En als ik gehakt in mijn lasagne doe, proef ik het verschil niet, dus waarom zou ik er dan het vlees van een dier in gooien? Als je er geen principe van maakt, wordt gedragsverandering makkelijker.

‘Dat zag ik ook in de Kamer. Je kunt dezelfde argumenten wel blijven herhalen, maar de hakken gaan alleen maar dieper in het zand. Dus ik heb niet het idee dat ik straks minder maatschappelijk betrokken ben.’

Hou je vrienden over aan de politiek?

‘Ik heb nooit mijn hele leven in de politiek gestopt. Ik hoor om me heen wel dat mensen in het weekend met dezelfde mensen omgaan als door de week, maar ik heb altijd een deel voor mezelf bewaard. Ik ben ook niet naar Den Haag verhuisd. Toen ik bewindspersoon werd en een appartement kreeg toegewezen, heb ik gezegd: zeg maar op, ik hoef hem niet. Ik wil ’s avonds thuis zijn bij mijn vrouw en kinderen. En dan bedoel ik ook echt thuis, daarom heb ik op mijn werk ook duidelijk gezegd dat ze me na 10 uur ’s avonds niet moeten bellen.’

Je werd verliefd op je vrouw vanwege de door haar bedachte slogan voor een herenkledingmerk: it’s de Cock that makes the man. Delen jullie een voorliefde voor slechte woordgrappen?

‘Haha, ja zeker. Met carnaval riep iemand: ‘Ik weet wie die reclame heeft bedacht’, en gaf me haar naam. Ik was lam, dus de drempel om haar toe te voegen op Facebook was heel laag. De volgende ochtend dacht ik: laat ik haar ook maar even een berichtje sturen, want het is misschien best raar als een Kamerlid je ineens toevoegt. Maar zij dacht dat ik bij restaurant De Kamer werkte, dus zij vond het niet zo raar. Vanaf toen zijn we begonnen met appen, met grapjes heen en weer, en op een gegeven moment gaan de grapjes over in flirten.’

En ben je ineens getrouwd en heb je twee kinderen.

‘Ja.’

Op je 25ste was je ook al getrouwd, op je 27ste was je alweer gescheiden. Ben jij zo impulsief?

‘Toen zeker niet, maar daarna, toen het allemaal voorbij was, ben ik iets losser geworden. Tot die tijd was ik juist heel erg: als ik een halve marathon ging lopen, wilde ik eerst, zonder dat er iemand bij was, een verdere afstand lopen, zodat ik zeker wist dat ik het kon. Dus ik was juist heel erg aan het plannen en zekerheid zoeken, en een stuk conservatiever.

‘Eigenlijk ben ik daarin pas nadat dat huwelijk voorbij was veranderd. Ik heb dat allemaal verkeerd ingeschat, dacht ik, misschien moet ik dan ook maar niet meer mijn best doen om het van tevoren allemaal zo te overdenken. Vervolgens meldde ik me op mijn 28ste als lijsttrekker van de VVD in Breda zonder een dag in de gemeenteraad te hebben gezeten.’

Dat conservatieve had je nog wel tijdens je studententijd. Klopt het dat je tijdens je studie geen druppel hebt gedronken?

‘Dat klopt, ja. Ik denk dat ik iets te vroeg begonnen ben met drinken. Als het koud was buiten, nam ik een flesje Rum of Feigling – een vijgenlikeur op basis van wodka – mee op de fiets van school, want was het toch een half uur fietsen naar huis.’

Dijkhoff: ‘Ik denk dat ik iets te vroeg begonnen ben met drinken’.  Beeld Oof Verschuren
Dijkhoff: ‘Ik denk dat ik iets te vroeg begonnen ben met drinken’.Beeld Oof Verschuren

Hoe oud was je toen?

‘Ik denk dat ik een jaar of 14 was toen ik begon. Na zo’n half uur fietsen was zo’n klein flesje ook wel weer op. Eigenlijk was het niet mijn voornemen om nooit te drinken tijdens de studie, maar ik moest bij een spelletje tijdens het introweekend iets opvallends over mezelf vertellen en flapte eruit: ‘Ik ben Klaas en ik drink niet.’ Dat werd een heel ding; kreeg ik ineens de hele tijd spa voorgezet. Dat heb ik mijn hele studententijd volgehouden.’

Best wonderlijk, toch? Dat je wel als scholier op de fiets wel al met je flesje in de weer was en tijdens je studie niet ging drinken?

‘Ja, maar ik had een paar keer iets te veel gedronken en vond dat niet prettig. Dat gevoel wilde ik niet krijgen tijdens een intro waar ik allemaal nieuwe mensen leerde kennen. Dadelijk valt het slecht, dacht ik, en lig ik de hele avond ziek in bed. En als je niet drinkt, heb je ook geen controleverlies. Daar zal het denk ik vooral mee te maken hebben gehad.’

Je was altijd het beste jongetje van de klas, sloeg zelfs een jaar over, studeerde cum laude af, promoveerde, werd jubelend in Den Haag ontvangen, zat op je 29ste in de Tweede Kamer, maakte indruk als staatssecretaris, was Politicus van het Jaar en Slimste Mens. Eerder zei je dat ambitieuze mensen in hun jeugd vaak iets bepalends hebben meegemaakt. Wat heeft jouw drive veroorzaakt?

‘Ik weet het niet. Ik heb daarvoor een te gelukkige jeugd gehad, denk ik. Daarom heb ik ook zo sterk de ambitie een goede vader te willen zijn; die had ik zelf ook.’

Je vader was als landmachtofficier in Duitsland gelegerd. Jij bent daar geboren op een militaire basis. Je vader was soms zes weken op oefening of een paar maanden op uitzending in het buitenland. Wil je graag een aanwezige vader zijn, omdat je zelf een afwezige vader had?

‘Hij is een keer zes maanden weggeweest, maar dan kwam hij tussendoor af en toe terug. Ik heb hem zeker niet als een afwezige vader ervaren. Het is juist de uitdaging om er net zo voor mijn kinderen te zijn als hij was en is.

‘Ik denk dat je elkaar daar onbewust ook wel als partners op uitzoekt. Ik had ook voor een andere combinatie kunnen kiezen, en een kinderloos powerkoppel kunnen worden. Maar je gevoel zegt: nee, dat is niet wat ik wil in het leven. Wat meespeelt is dat ik gewend ben dat een gezin echt een eenheid is, en dat je hoopt dat je eigen kinderen het met elkaar kunnen vinden.’

Zou je het je dochters gunnen dat ze zo slim zijn als jij en ook een klas overslaan?

‘Nou, ietsje minder mag wel, als het maar niet meer is. Ik ging elke vrijdag naar een klasje met hoogbegaafde kinderen, daar zag ik aardig wat kinderen met sociale problemen, een soort bijproduct van hun IQ. Doordat je een klas overslaat, ben je altijd de jongste. Van je afbijten en humor zijn dan dingen die helpen, want het is best moeilijk om iemand in elkaar te slaan als je net nog om hem gelachen hebt.

‘Het is geen groot drama – er zal geen scenarist interesse in hebben – maar kinderen kunnen onderling vrij hard zijn. Alles wat afwijkt is dan mikpunt van spot.’

Bedoel je daarmee dat je als beste leerling van de klas werd gepest?

‘Ja, op de middelbare school in Duitsland wel, en daar krijg je een heel grote bek van. Ik kon kwetsend en hard zijn als ik het gevoel had dat iemand dichterbij kwam met kwade intenties. Doordat leerlingen graag bij me afkeken, had ik een beetje macht. Ik maakte dan twee vellen: op het ene stonden de goede antwoorden, op het andere de verkeerde antwoorden, die laatste legde ik in het zicht. Daarna werd ik bedreigd, omdat degene die had afgekeken riep: hoe kun jij nou een hoog cijfer hebben en ik laag, want ik heb bij jou afgekeken! ‘Omdat je het niet gevraagd hebt’, zei ik dan. ‘Daarom heb ik verkeerde antwoorden neergelegd. Als je wilt afkijken, moet je betalen.’

‘Dat was niet goed voor de lijn, want ik werd betaald in chips en worstenbroodjes, maar het was dé manier om niet onderaan te bungelen, want fysiek kon ik niet tegen die types op. Ik leerde voor mezelf op te komen. Later moest ik juist weer leren dat gedrag te matigen.

‘Toen we naar Eindhoven verhuisden, was het al anders, daar heb ik geen messen meer gezien, haha. Maar in Duitsland zaten er ruwe types tussen. Ik ben de enige die niet in een container de rivier in is gegooid.’

Gebeurde dat echt?

‘Ja, in een klein riviertje, niet in een kolkende stroom hoor. Dan werd je in een vuilcontainer gezet en afgeduwd.’

En wat gebeurde er met die messen?

‘Ze hadden van die vlindermessen en daarmee intimideerden ze je dan. Of er werd tegen het plafond gespuugd en op een gegeven moment kwam dat weer naar beneden dus iemand moest daar blijven staan tot het op zijn hoofd viel. Ik had geregeld dat iemand bij me mocht afkijken in ruil voor bescherming. Dat hielp enorm.’

Door het beroep van je vader moesten jullie veel verhuizen. Van expatkinderen hoor je dat ze onthecht kunnen raken. Vind je dat herkenbaar?

‘Ergens wel. De band met mijn ouders en met mijn twee broertjes is er juist heel sterk door geworden. Mijn broers zijn de enige vrienden die ik van jongs af aan heb. Maar in een nieuwe omgeving zal ik niet zo snel all-in gaan.’

Verklaart dat waarom je niet zo hecht aan een carrière in Den Haag?

‘Ja, dat zou best kunnen. Hoe leuk ik het werk ook vind, ik heb nooit het idee gehad: dit is de wereld.’

Je bent er behoorlijk autonoom van geworden.

‘Ja, al is dat autonome ook een familietrekje. Ik herken het ook bij mijn vader. Zijn eigenzinnigheid leidde juist vaak tot een versnelde bevordering. Dus het is ook lonend om autonoom te zijn. Hij klom heel snel vanaf onderofficier op, totdat hij op een gegeven moment de kans kreeg de Hogere Krijgsschool te doen, waarna je generaal kunt worden. Toen was er een familiegesprek en zat ik als zoon op de lijn: natuurlijk moet je dat doen. Je kunt een stap hoger! Een lijn die ik nu dus duidelijk niet meer heb, haha. Mijn vader zei: nee, nu is het gewoon klaar. Als ik generaal word, wordt je moeder de vrouw van de generaal en mijn kinderen de kinderen van de generaal. In plaats van dat je gewoon jezelf bent. Dus die heeft toen, dat besef ik eigenlijk pas nu we het erover hebben, dezelfde keuze gemaakt om dat niet te doen.’

Dat is een herkenbare keuze?

‘Ja, dat is een herkenbaar patroon. Mijn vader heeft me eigenlijk voorgedaan hoe je zo’n volstrekt autonome keuze kunt maken. En hij heeft er nooit spijt van gehad, wij hebben er een geweldige jeugd door gekregen. Kijk, ik heb ook wel collega’s die zeggen: je hebt die talenten of die vaardigheden, dus het is een roeping. Maar ik heb niet om die talenten gevraagd, en als je het zo ziet, worden die kwaliteiten juist een last.’

Je hebt geen missionaire drang om de wereld te verbeteren?

‘Nee, de wereld verbeteren ten koste van je eigen naasten vind ik niet zo’n goed concept.’

CV Klaas Dijkhoff

13 januari 1981, Geboren in Soltau in Duitsland

1992 - 2005, Gymnasium in Eindhoven, studie rechten in Tilburg

1998 Wordt lid van de VVD

2010 Promotie op proefschrift War, law and technology

2010 Maakt als lijsttrekker de VVD grootste partij in Breda, wordt gemeenteraadslid

2010 - 2015 Lid Tweede Kamer

2015 - 2017 Staatssecretaris Ministerie Veiligheid en Justitie

2017 Wint tv-spel De Slimste Mens

2017 Is volgens Esquire best geklede man van het jaar

2017 Minister van Defensie

2017 Wordt fractieleider VVD in Tweede Kamer

2018 Is volgens verkiezing in EenVandaag politicus van het jaar

9 oktober 2020 Maakt bekend dat hij na de volgende verkiezingen vertrekt uit de politiek

Lees verder

Dit stuk staat in het jaarlijkse interviewnummer van het Volkskrant Magazine. Op deze pagina vindt u alle interviews, met onder andere Femke Halsema, Fidan Ekiz en Spinvis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden