Kinshasa verwelkomt strijders in roes van feest en wraak

Niemand wilde toegeven de jonge soldaat te hebben gedood. Zijn lijk werd zondag op een brandstapel gesmeten ergens op straat in Kinshasa....

The Guardian

Chris McGreal

KINSHASA

'Hij was een soldaat van Mobutu. Hij had zich maar bij de rebellen moeten aansluiten als hij niet wilde sterven', krijste een verhitte jongeman in de menigte. Sommige inwoners van Kinshasa en sommige soldaten van Laurent Kabila namen wraak voor 32 jaar dictatuur en namen figuren die Mobutu's regime dienden te pakken.

Sinds de eenheden van de rebellen Kinshasa binnentrokken, zaterdag, hebben zich her en der lynchpartijen voorgedaan. Plunderaars stortten zich op de bezittingen van de familie-Mobutu. Eerst kwam de electronica naar buiten, maar ook keukengerei en regenjassen bleken geliefde roofwaar. De rebellen stonden er bij en lachten. Ook winkels en villa's van de vroegere elite werden leeggehaald door burgers.

Maar over het algemeen was het overwinningsfeest vreedzaam. De inwoners van Kinshasa, de hoofdstad van het land dat nu weer Congo heet, vierden de val van de stad en de ontmanteling van Zaïre met luid gejuich voor hun bevrijders en grote hoeveelheden alcohol.

Lange rijen vroegere regeringssoldaten marcheerden met hun wapens boven hun hoofden naar de rebellen om zich over te geven. Anderen renden over de zwaar gehavende weg naar de haven Matadi, die nog niet door de rebellen was ingenomen. Op sommige plaatsen vochten de rebellen nog met kleine groepen soldaten die weigerden zich over te geven. Een eenheid van de presidentiële garde, Mobutu's elitetroepen, deed een poging om het paleis in het legerkamp Tshatshi te verdedigen. Het duurde niet lang.

De zegevierende rebellen overspoelden de hoofdstad zaterdag met duizenden soldaten voor het geval ze op tegenstand zouden stuiten. Honderden soldaten marcheerden de luxueuze wijk Gombe binnen onder luide toejuichingen van de bevolking. De jonge mannen op rubber laarzen en teenslippers waren uitgeput. Ze vroegen om water en voedsel. Een stel scheurde een pak cornflakes open die ze van een rijke inwoner over een tuinhek hadden aangereikt gekregen.

In het centrum holden jongeren getooid met witte hoofdbanden ten teken van steun aan Kabila achter de veroveraars aan en riepen: 'Bevrijding, Kabila, Congo'.

Maar de meeste rebellen voelden zich in een vreemd land onder de Kinshasanen. Gesprekken vlotten niet omdat Kabila's soldaten andere talen spreken dan de inwoners van de hoofdstad. De bevrijders kwamen uit het oosten van het land en waren voor het eerst van hun leven in de grote stad.

Af en toe vond er een afrekening plaats. Drie soldaten van Kabila trokken een soldaat van het verslagen regeringsleger mee naar de bosjes op de rivieroever. Er klonk een schot. Kabila's soldaten kwamen tevoorschijn met de laarzen van hun slachtoffer.

Elders werd een politieman gepakt door een groep burgers die hem herkenden. Ze bonden zijn handen achter zijn rug. De omstanders lachten en belaagden hem met sarcastische vragen. 'Waar is Mobutu nu? Geef antwoord, snel! Waar is het geld van Mobutu? In jouw zak soms?' snerpte een vrouw. De ongelukkige agent werd uitgekleed, tegen de grond geschopt en toen doodgestoken door vier jongens met messen. De omstanders moedigden hen aan.

Deze incidenten waren echter uitzonderingen. De opluchting over het uitblijven van een bloedige confrontatie overheerste. De jonge verzetsstrijder Jacques Tamwe was blij verrast. 'Ik hoefde maar drie kogels af te vuren', zegt hij. Tamwe is voor het eerst in Kinshasa. Zeven maanden lang liep hij door het land. Soms deden hij en zijn maten een stuk per trein of boot.

Tamwe legde meer dan 2000 kilometer af. Hij was erbij toen de eerste stad viel, Bukavu in het verre oosten, toen Kisangani werd ingenomen. Hij trok mee naar het uiterste zuiden, naar de mijnbouwstad Lubumbashi. En vandaar leidde de opmars naar Kinshasa, dwars door het oerwoud naar het westen.

Zondag kon Tamwe eindelijk rusten, in de residentie van de verjaagde premier. De vorige bewoner was door Franse commando's op het nippertje geëvacueerd met een speedboat en een helikopter.

Tamwe is doodmoe maar opgelucht. 'We dachten dat ons een grote slag te wachten stond. Er was ons verteld dat hier Chinese huurlingen waren en Angolezen en Rwandezen. Maar er waren alleen maar Zaïrezen en die namen gewoon de benen. Ze deden een hun kleren uit, smeten hun geweren weg en zetten het op een lopen. Sommigen waren naakt. We wisten dat het Zaïrese leger slecht betaald werd en weinig training had gehad. Dat gaf ons de moed om te vechten. We wisten dat we ze makkelijk konden verslaan.'

Soldaat Albert Karanza hoort tot de verslagenen. Hij diende zestien jaar in het leger van Mobutu. Het was zijn leven. Toen de eerste gelegenheid in zijn carrière om te vechten kwam, rende hij niet weg. Zodra hij de eerste rebel in het vizier kreeg op een straathoek legde soldaat Karanza zijn geweer op de grond en nam plaats onder een boom.

'De rebel liep op me af en beval me mijn geweer op te pakken en mee te komen. Hij bracht me naar een huis waar ik mijn wapen moest inleveren. Ik moest mijn naam zeggen. Ze zeiden dat ik naar huis moest gaan en een ander baantje moest zoeken.' Karanza beëindigde zijn carrière zonder ooit een schot gelost te hebben. Zo verging het veel Zaïrese soldaten.

Dat de gevreesde slachtpartij uitbleef is voor een belangrijk deel te danken aan de bevelhebber van het verslagen leger, generaal Mahale Lieko Bokungu. Die had de moed de dictator ronduit te zeggen dat zijn tijd was gekomen. De generaal gaf zijn manschappen bevel geen tegenstand meer te bieden. Enkele uren later werd hij vermoord door de presidentiële garde, onder leiding van Mobutu's zoon Kongolo.

Een stoet luxe-auto's van Mobutu's familieleden staat aan de oever van de rivier, die ook weer de Congo heet. De wagens zijn doorzeefd met kogels, alle onderdelen zijn eraf gesloopt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden