Keuzestress: de keerzijde van een onbeperkt datingaanbod

Met apps als Tinder en happn is het eenvoudiger dan ooit om een date te regelen. Maar het eindeloze aanbod aan potentiële partners maakt het vinden van de ware er niet makkelijker op.

Beeld Arno Bosma

Toen het na acht jaar uit ging met zijn vriendin, was Lars 27. Voor het eerst sinds zijn 18de was hij weer vrijgezel, en daar had hij zin in. Maar waar hij helemaal géén zin in had, was om tot vier uur 's nachts in een te drukke kroeg te zitten, waar de muziek te hard staat en je 3 euro voor een biertje betaalt. Bovendien was hij eigenlijk ook nog nooit zomaar op een meisje afgestapt.

Toch had Lars (niet zijn echte naam, die is bij de redactie bekend) in de kleine zes maanden dat hij vrijgezel was seks met 'twintig tot dertig' vrouwen. 'Voor mij waren happn en Tinder een uitkomst, daardoor hoefde ik niet meer op stap.' Lars, die een eigen bedrijf heeft en mediavormgever is, had meerdere dates per week, die vaak leidden tot seks. Er zaten weekenden tussen waarin hij drie of vier meisjes 'zag'.

'Ik was constant gesprekken aan het bijhouden. Hoeveel likes je hebt en aan hoeveel daarvan je een vervolg gaat geven. Je bent alles continu aan het onderhouden; zorgen dat het blijft lopen. Alsof je op meerdere borden tegelijk aan het schaken bent. Dat spelelement vond ik heel leuk.'

Kijk Verder: Lusten en lasten van online daten

Een digitale zoektocht naar de ware of een avontuurtje is niks bijzonders meer. Wat doen die dating-apps met ons liefdesleven?

Apocalyps

Tinder en happn willen zelf graag apps zijn die mensen makkelijk bij elkaar brengen zodat ze heel mooi, het liefst tegen een zonnige achtergrond en met stralende glimlach, verliefd op elkaar kunnen worden. En dat doen ze ook. Maar datingapps worden door een deel van de gebruikers ook gebruikt als seksapp; een makkelijke, snelle en efficiënte manier om iemand bij je in bed te krijgen, geheel vrijblijvend. Daten gereduceerd tot een swipe rechts, een paar getypte zinnen, een gunstige profielfoto en hoppa.

Tinder is de 'dageraad van de datingapocalyps', schreef journalist Nancy Jo Sales anderhalf jaar geleden in een dystopische beschouwing voor Vanity Fair. 'Terwijl de poolkappen smelten en de aarde zich door de zesde uitstervingsgolf worstelt, vindt er nog een ander ongekend fenomeen plaats, op het gebied van seks.' Hookup culture, seks hebben om het seks hebben, heeft volgens Sales in combinatie met het fenomeen datingapps een verwoestende uitwerking op de rituelen van de hofmakerij.

Sales schetst een beeld van een bar vol mensen die allemaal op hun telefoons zitten te kijken, op zoek naar een volgende seksdate, alsof ze zoeken naar een koopje in een online kledingwinkel. De toegankelijkheid van apps als Tinder en happn, schrijft Sales, maakt dat ze functioneren als de vrijemarkteconomie voor seks.

Sales citeert een hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Texas die gespecialiseerd is in de evolutie van menselijke seksualiteit. Volgens hem geven datingapps 'mensen het idee dat er duizenden of miljoenen potentiële partners beschikbaar zijn. Dat heeft invloed op de psychologie van mannen. Als er een overschot is aan vrouwen, of een verondersteld overschot aan vrouwen, verschuift het hele paarsysteem naar kortetermijndating. Huwelijken worden instabiel. Het aantal echtscheidingen stijgt. Mannen hoeven zich niet te binden, dus ze jagen een paarstrategie op de korte termijn na.'

Dubbele standaard

Doen alleen mannen dat? Janelle Ward, een Amerikaanse wetenschapper verbonden aan de Erasmus Universiteit, ondervroeg 21 Nederlandse mannen en vrouwen over hun Tindergebruik. Van alle gebruikers zei er maar één de app puur voor seks te gebruiken. En dat was een vrouw. Zouden apps een einde kunnen maken aan de heersende dubbele seksuele moraal? Ward denkt van wel. 'Dating heeft eigenlijk altijd in het publieke domein plaatsgehad. Maar nu kan het ook helemaal privé. Je kunt heel vrijblijvende seks hebben zonder afkeurende blik van de maatschappij. Want niemand weet precies wat je doet.'

Ook Jitse Schuurmans, die als antropoloog aan de Universiteit van Amsterdam in samenwerking met de Volkskrant onderzoek doet naar het gebruik van datingapps, denkt dat Tinder en happn een emancipatoire werking kunnen hebben. 'De dubbele seksuele moraal wordt gehandhaafd door sociale controle onder jongeren', zegt Schuurmans.

'En die gedijt omdat veel seksueel gedrag zichtbaar is, bijvoorbeeld op feestjes. Internetdaten geeft natuurlijk wel de mogelijkheid om je enigszins aan deze sociale controle te onttrekken. In die zin kunnen meisjes nu ook met losse seksuele contacten experimenteren, zonder te hoeven vrezen voor een stigma.'

Janelle Ward heeft zelf ook Tinder gebruikt en was erg blij met de app. 'Ik - en veel vrouwen die ik heb gesproken - ontving niet meer die constante stroom aan berichten die ik kreeg op traditionele datingwebsites, waar iedereen contact met je kan opnemen.' Op Tinder kunnen mensen pas met elkaar praten als ze elkaar allebei leuk gevonden hebben. 'Je kunt dus kiezen: oké, bij deze jongen heb ik naar rechts geswipet, en daarmee geef ik hem min of meer toestemming om met me te praten. Ik heb nu meer controle, word niet meer gebombardeerd met berichtjes en kan kieskeurig zijn over met wie ik praat en ja, ik kan ook bepalen wat ik van deze jongen wil. Dus in die zin kunnen datingapps zeker empowering zijn.'

Maar dat is de theorie. Uit de voorlopige resultaten van het onderzoek dat Jitse Schuurmans doet, blijkt dat mannen gemiddeld meer seksuele contacten hebben: iets meer dan anderhalf keer zoveel, dezelfde verhouding als het aantal sekspartners dat deze mannen en vrouwen offline vinden. 'Hoewel datingapps een zekere privacy geven', zegt Schuurmans, 'lijkt het er niet op dat vrouwen opeens veel seks buiten een relationele context hebben.' Schuurmans benadrukt dat de cijfers niet representatief zijn voor alle datingappgebruikers. 'Het is slechts een indicatie.'

Lars werd op een gegeven moment echt goed in 'het spelletje'. Hij wist welke woordgrappen goed werkten - variaties op de naam van het meisje - en welke openingszinnen het juiste effect hadden. Hij nam zijn dates steevast mee naar zijn stamkroeg, op een steenworp afstand van zijn huis. De barmannen zagen hem al aankomen. 'Hetzelfde als gisteren?' Ja, hetzelfde als gisteren. Hij ging steeds aan hetzelfde tafeltje zitten, maakte dezelfde grapjes om het ijs te breken en vertelde de verhalen waarvan hij wist dat ze in de smaak vielen. En het werkte.

Fastfood

'Maar op een gegeven moment werd het machinaal. Dating was fastfood, in plaats van een investering in wellicht iets meer.' Het deed Lars denken aan restaurants in Japan, waar op lopende banden sushi voorbijkomt. 'Je pakt iets en je denkt: o, dit is chill. Maar je weet dat er altijd nog meer aan komt. En dat gebeurt ook op happn en Tinder. Er is altijd wel een volgende. O, misschien heeft ze toch een beetje een grote neus, of misschien heeft ze een accent. Je blijft altijd denken: misschien dat de volgende wel honderd procent perfect is. Terwijl als je in het normale leven iemand tegenkomt en die leuk vindt, je echt niet zo gaat mierenneuken op die kleine details. Maar met die apps wel, want er komt altijd een rits nieuwe meisjes.'

Socioloog Barry Schwartz schreef al over dat negatieve effect in 2005 in zijn boek The Paradox of Choice, met als uitstekend samenvattende ondertitel 'Waarom meer minder is'. Schwartz' theorie werd een klein jaar geleden bevestigd door een onderzoek van de Universiteit van Wisconsin-Madison, waaruit bleek dat mensen die meer keuze hebben op datingdiensten als OkCupid, Match.com en Tinder uiteindelijk minder tevreden zijn met hun keuze - en ook eerder bereid zijn om weer van keuze te veranderen - dan mensen die minder keuzemogelijkheden hadden.

De Amerikaanse komiek Aziz Ansari haalt in zijn boek Moderne romantiek een onderzoek naar het proeven van jam van Columbia University aan. 'Soms werden er 6 soorten jam aangeboden; andere keren wel 24. Als er 24 soorten jam op tafel stonden, was de kans groter dat mensen kwamen proeven. Maar verrassend genoeg kochten ze daarna vaak geen jam. Van mensen die minder soorten jam hadden geproefd, was het tien keer zo waarschijnlijk dat ze daarna jam kochten.' De boodschap is duidelijk, schrijft Ansari. 'We hebben gewoon te veel jam om uit te kiezen.'

Zelfkritisch

En dus word je door apps als Tinder en happn te kritisch op je potentiële liefdes. Maar door die datingapps word je misschien ook wel te kritisch op jezelf. De Universiteit van Noord-Texas vroeg 1.044 vrouwen en 273 mannen (voornamelijk studenten) naar hun Tindergebruik. Zowel de mannelijke als de vrouwelijke gebruikers van Tinder waren minder tevreden over hun lichaam en uiterlijk in vergelijking met niet-gebruikers.

'We ontdekten', schrijft een van de onderzoekers, 'dat actief gebruik van Tinder, ongeacht het geslacht van de gebruiker, geassocieerd werd met ontevredenheid over het eigen lijf, schaamtegevoelens over het eigen lijf, het eigen lijf monitoren, het internaliseren van sociale verwachtingen van schoonheid, jezelf fysiek vergelijken met anderen en afhankelijkheid van media over uiterlijk en aantrekkelijkheid.'

Lees ook de andere stukken van onze online-dating special

Dating apps zijn niet meer alleen voor vluchtige seks, ook de liefde is definitief gedigitaliseerd.
In je eentje op de bank door een catalogus met potentiële partners swipen? Het toppunt van romantiek, vindt liefdesfilosoof Jan Drost.
En nog vijf vragen over liefde in tijden van Tinder
Meer kleur: minder kans. Raciale vooroordelen bij online-daten.

Hoewel de onderzoekers opmerken dat niet duidelijk is of Tinder onzekerheid veroorzaakt, of dat onzekere mensen eerder geneigd zijn Tinder te gebruiken, moet het effect van de app op het zelfbeeld van de gebruikers niet onderschat worden. 'In het algemeen kunnen we zeggen', zei co-auteur Trent Petrie over het onderzoek tegen Time Magazine, 'dat als je dit soort socialemediaplatforms gebruikt, je jezelf openstelt voor potentiële evaluatie.'

Lars ging onlangs een biertje drinken met een oude kennis. Een paar jaar geleden werkte hij met haar samen en ze wilden graag eens bijpraten, zonder verdere bedoelingen. Dat was zo leuk dat ze inmiddels drie maanden verkering hebben. Zijn nieuwe liefde vond Lars dus niet via een app. 'Terwijl je op de ene date bent, ben je alweer bezig met de volgende. Het gebeurt zeker dat mensen een relatie krijgen via happn of Tinder. Maar ik zag dat bij mezelf niet zo snel gebeuren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.