Kerk kan hier ook beter van worden

De lessen die het Vaticaan heeft geleerd van het seksueel misbruik in het Westen zullen moeten worden toegepast in delen van de wereld waar de kerk nog oppermachtig is....

De zaken die nu aan het licht zijn gekomen over seksueel misbruik in de katholieke kerk vormen het topje van de ijsberg. Maar we moeten ons realiseren dat deze problematiek zich niet alleen in de katholieke kerk voordoet, maar in onze hele samenleving. Toch is het de katholieke kerk die nu als het ware wordt gekruisigd.

Dat is wel begrijpelijk, want de moraal van de kerk op het gebied van seksualiteit, geboortebeperking, wijding van vrouwen, celibaat en condoomgebruik vindt in de media en in de wijdere samenleving weinig begrip. Het eens zo machtige bolwerk van de katholieke kerk is dan ook een geliefd object om eens flink aan te pakken.

Verder vormt de kerk een duidelijk doelwit: iedere fout die een priester waar ook ter wereld maakt, wordt de kerk als instituut aangerekend. Dat geldt niet voor ontuchtplegers in de context van sport of onderwijs: noch voetbalbond noch schoolinstelling worden als boosdoener aangewezen.

Maar de belangrijkste reden dat de kerk nu zo zwaar onder vuur ligt, is natuurlijk gelegen in de hypocrisie: misbruik van kinderen is strijdig met alles waar de kerk voor staat. Dit is wel de laatste plek waar een dergelijk kwaad mag gebeuren, laat staan waar het mag worden toegedekt. Al met al is het een goede zaak dat er zoveel media-aandacht voor is.

De vaak aangrijpende ervaringsverhalen leiden tot meer begrip, aandacht en erkenning voor wat seksueel misbruik kan aanrichten. Een ander gevolg is dat slachtoffers die in andere settings zijn misbruikt, ook in toenemende mate de openbaarheid zoeken. Zo komen momenteel steeds meer verhalen naar buiten over misbruik in jeugdinstellingen in de voormalige DDR en op kostscholen in Engeland.

Een andere vraag is hoe de kerk de schade moet herstellen. Om te beginnen door twee duidelijke boodschappen af te geven: een boodschap van begrip voor de slachtoffers en een boodschap van gestrengheid jegens de daders en hun helpers. Het valt te hopen dat de excuses die de paus het afgelopen weekeinde aanbood, een nieuwe ontwikkeling inluidt. Maar excuses maken is relatief gemakkelijk. Veel moeilijker is het de tijd en de moeite te nemen om naar de pijnlijke ervaringen en belevingen van misbruikten te luisteren. Wanneer hooggeplaatste vertegenwoordigers van de kerk slachtoffers een oprecht belangstellend en luisterend oor bieden, werkt dat helend.

Een andere boodschap moet eveneens worden afgegeven: niet alleen horen alle daders aangegeven te worden, maar ook dienen degenen die hun daden welbewust verborgen hielden, verantwoordelijk te worden gesteld. En het mag niet uitmaken of het bij deze laatsten gaat om bisschoppen of kardinalen. Gedrag van een kardinaal die een Franse bisschop feliciteert, omdat die een misbruikende priester weigerde aan te geven, zoals onlangs bleek, is onacceptabel. In de politiek of andere sectoren trekken leidinggevenden in zulke gevallen hun consequenties en treden zij terug.

Ten slotte dient het Vaticaan serieus zaak te maken van preventie. Speciale preventieve maatregelen zijn in Europa echter minder urgent dan elders in de wereld. In het Westen zijn er nog maar weinig kerkelijke gelegenheden waar ontuchtplegers kansen krijgen. De vele internaten zijn verdwenen, jonge misdienaars zijn niet meer zo talrijk, kinderen zijn mondiger dan vroeger.

In vele andere delen van de wereld, waar de katholieke kerk nog veel macht heeft, komen echter wel allerlei situaties voor waar kinderen zijn overgeleverd aan de macht van volwassenen.

Hier ligt duidelijk een taak voor het Vaticaan. Er dient van de gebeurtenissen in het Westen een afschrikwekkende werking uit te gaan, zodat ontuchtplegers en hun helpers in die verre landen zich realiseren dat ook zij zich ooit – decennia later – moeten verantwoorden. En het allerbelangrijkste, maar ook het allermoeilijkste: de grote macht van priesters en religieuzen dient af te nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.