Het eeuwige leven Kees Olthuis (1940-2019)

Kees Olthuis (1940-2019): Fagottist die ook voor theater componeerde

Hij speelde 35 jaar in het Concertgebouworkest, maar daarnaast schreef hij een hele trits werken die klassiekers zijn geworden.

Kees Olthuis

Een muziekengeltje laat uit de hemel zijn fagotje vallen dat vlak voor de voeten van een jongetje belandt. Hij pakt het op en vindt de klanken ‘onbeschrijflijk heerlijk’. De muziekengel wil het fagotje terug, daalt af naar de aarde en vindt na lang zoeken het jongetje, dat het fagotje niet meer kwijt wil. Uiteindelijk geeft het jongetje de engel een transistorradio. Maar dat vinden ze in de hemel niet leuk.

Fagottist Kees Olthuis van het Concertgebouworkest maakte in 1992 zijn eigen muzikale versie van Annie M.G. Schmidts Het hemelse trompetje voor twee acteurs onder de titel Het hemelse fagotje. ‘Hij had eerder al de muziek voor Schmidts kinderopera De naam van de maan gecomponeerd. Zij gaf toestemming en gunde Kees alle rechten’, vertelt zijn echtgenote Loeky Olthuis. Het is nu een klassieker die elk jaar wel ergens wordt opgevoerd.

Componeren was zijn grote passie naast het bespelen van de fagot in het Concertgebouworkest, het Nederlandse Blazersensemble en het Amsterdamse Nonet. ‘Als er één componist is in wiens werk de praktijk van het musiceren en het handwerk dat componeren heet elkaar voorbeeldig aanvullen is het wel Kees Olthuis’, schreef musicoloog Maarten Brandt in het magazine van het Gelders Orkest.

Jan Kouwenhoven, collega-musicus in het Concertgebouworkest, noemt hem uniek. ‘Hij was een van de weinigen die zowel instrumentalist als componist waren.’ In 2005 ging hij met pensioen als fagottist, maar hij bleef componeren, zoals in 2010 een bewerking Sjostakovitsj’ opera Lady Macbeth van Mtsensk. Na een lang ziekbed overleed Kees Olthuis 16 oktober in Amsterdam.

Hier werd hij ook geboren. Zijn vader was dirigent bij de Nederlandse Operastichting en later koordirigent. Kees Olthuis ambieerde ook een carrière als operazanger, maar zijn stem bleek niet goed genoeg. ‘Niettemin kende hij hele opera’s uit zijn hoofd’, zegt zijn vrouw. ‘Zijn operacarrière bleef beperkt tot een stille rol als 8-jarige in Madama Butterfly. Bij de generale barstte hij in huilen uit en riep om zijn vader. ‘Einde operacarriere’, zei hij spottend.

Dan maar een instrument bespelen. Hij koos aanvankelijk voor piano, maar kon daarmee alleen als solist aan de slag. Loeky Olthuis: ‘Hij wilde een instrument bespelen dat het meest op de menselijke stem leek: cello of fagot. En omdat hij zich eerder blazer dan strijker voelde, werd het de fagot.’

Na een studie aan het Conservatorium in Amsterdam trad hij in 1970 toe tot het Concertgebouworkest als tweede fagottist. Hij zou 35 jaar verbonden blijven aan het orkest, dat in zijn tijd onder leiding stond van Bernard Haitink en Riccardo Chailly.

Tegelijkertijd begon hij te componeren. Op een tekst van Jean-Paul Franssens maakte hij het werk De gans. Ook componeerde hij in 1984 op Haitinks verzoek de Theseusfantasie. Voor dirigent Jaap van Zweden componeerde hij drie werken. Andere bekende werken zijn Capriccio voor fagot en strijkkwartet en Concertino voor contrafagot en strijkkwintet.

Jan Kouwenhoven, tweede hoboïst bij het Concertgebouworkest, noemt hem ‘een handig componist in de meest positieve zin van het woord’. ‘Hij kon van het meest complexe muziekstuk sinterklaasliedjes vlechten. Maar hij was ook een briljant muzikant. Toen op een tournee door de VS het instrument van eerste fagottist Brian Pollard tijdens een solo uit elkaar viel, nam hij de solo naadloos over.’

Naast muziek maken had Olthuis een passie voor Grieke mythologie, waarvan hij hele stambomen maakte. Olthuis was vader van twee zonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden