Karadzic maakt Bosnische Serviërs leven zuur Serviërs

Met lede ogen zag de Servische vluchteling Zeljko Savic aan hoe de plaatselijke partijbaron een dure villa voor zichzelf liet bouwen, terwijl er voor Zeljko, zijn vrouw en hun vierjarig zoontje geen flat beschikbaar was....

BART RIJS

Van onze correspondent

Bart Rijs

DOBOJ

Na anderhalf jaar kreeg Savic eindelijk een flat toegewezen. Dat het een kaal hok zonder ruiten op de zestiende verdieping was, daar kon hij na diep ademen wel overheen komen. Maar toen bleek dat de lift niet werkte, en dat er geen enkel vooruitzicht was dat die binnenkort zou worden gemaakt, knapte er iets in het hoofd van de oorlogsinvalide. Hij greep een grote hamer en sloeg de auto van de voorzitter van de huisvestingscommissie in elkaar. Binnenkort moet hij voor de rechter verschijnen wegens de vernieling van staatseigendom.

Negentig procent van de mensen is er net zo rottig aan toe als wij, zegt Savic, die nog steeds woedend is. Tot mijn been moest worden geamputeerd, heb ik met hart en ziel gevochten voor een Servische staat. En wat is die staat nu? Machtsmisbruik, ellende en chaos.

De Servische Republiek in Bosnië is in een politieke en economische vrije val terechtgekomen. Terwijl de Bosnisch-Servische leiders zich verrijken, leeft de bevolking in groeiende armoede. De werkloosheid is 90 procent, de industrie werkt op 8 procent van haar capaciteit, de pensioenen en uitkeringen lopen maanden achter. Als ze arriveren komen ze in de vorm van bijna waardeloze cheques of tegoedbonnen. Er is een exodus van jonge, goed opgeleide mensen gaande: bij de ambassades staan 20 duizend families uit de Servische Republiek geregistreerd voor emigratie.

De Servische Republiek is afgesneden van internationale hulp omdat de autoriteiten weigeren oorlogsmisdadigers uit te leveren aan het tribunaal in Den Haag, de terugkeer van vluchtelingen blokkeren en de vorming van gezamenlijke instellingen met de Moslims en Kroaten saboteren. De Serviërs zijn zo verzwakt dat ze een gemakkelijke prooi vormen voor hun voormalige op wraak beluste vijanden wanneer de NAVO-vredesmacht zich in juni volgend jaar volgens plan zou terugtrekken. Als de toestand niet verandert, zal de Servische Republiek instorten, zegt een westerse diplomaat die de ontwikkelingen in Bosnië al geruime tijd van dichtbij volgt.

Tijdens de oorlog hadden de Serviërs een overwicht aan zware wapens. Maar terwijl de Moslims en Kroaten hun legers in hoog tempo moderniseren, staat het Servische materieel wegens gebrek aan reserve-onderdelen weg te roesten in de openlucht. Joegoslavië heeft de financiële hulp aan het Servische leger gestaakt. Het aantal soldaten is teruggebracht van veertig- tot twaalfduizend.

De Bosnisch-Servische leiders hebben aangekondigd dat het leger wordt geprofessionaliseerd. Onder de huidige omstandigheden is dat een droom, schampert Nikola Spiric, leider van een kleine oppositiepartij die veel aanhang heeft onder voormalige officieren. Voor dienstplichtigen wordt twee keer per dag gekookt, en een deel van de rekruten is tewerkgesteld op legerboerderijen om voedsel te verbouwen.

Hoewel de Bosnisch-Servische leider Karadzic wordt gezocht wegens oorlogsmisdaden en volgens het vredesakkoord van Dayton geen publieke functies mag bekleden, leidt hij de Servische Republiek vanachter de schermen alsof het zijn privé-eigendom is, zegt de Servische oppositieleider Midodrag Zivanovic. Karadzic is de baas, Krajisnik, het Servische lid in het driekoppige Bosnische presidium, de uitvoerend directeur.

Het parlement, dat af en toe bij elkaar komt, de regering en ministeries, die zijn gevestigd in een voormalige tractorfabriek in Pale, zijn niet meer dan decorstukken. Ze dienen alleen om de beslissingen te formaliseren die door Karadzic en Krajisnik worden genomen.

Het duo zit achter verschillende firma's die worden gerund door de politie en door de uitgifte van vergunningen de export en import van en naar de Servische Republiek controleren. Invoerrechten op auto's en bouwmaterialen en uitvoerrechten op hout en andere grondstoffen leveren tientallen miljoenen marken op. Het geld verdwijnt in de zakken van de leiders.

Hotels, bedrijven en andere staatseigendommen worden voor belachelijk lage bedragen aan plaatselijke leiders van Karadzic' partij verkocht. De president van de Servische Republiek, Biljana Plavsic, heeft de smokkel en corruptie in nauwelijks verhulde termen aan de kaak gesteld. Als het om geld gaat, bestaat er geen Servische patriottisme, zei ze zuur. Plavsic heeft niet veel te vertellen, haar functie is grotendeels ceremonieel. Het lukte haar niet een onderzoek in te laten stellen naar de smokkelhandel.

Hoewel de wanhoop en verbittering in bijna elk gesprek met Serviërs in Bosnië tastbaar zijn, zit Karadzic stevig in het zadel. De zeker tienduizend man sterke politiemacht is hem onvoorwaardelijk trouw en de staatstelevisie, die wordt geleid door een van zijn trouwste luitenants, laat geen woord van kritiek horen.

De meeste Bosnische Serviërs zijn voor hun informatie aangewezen op de televisie omdat ze zich de dure kranten niet kunnen veroorloven. Het krachtigste radiostation, Sint-Johannes, wordt geleid door Karadzic' dochter Sonja. Het is de bedoeling dat het de Servisch-orthodoxe tegenhanger wordt van Radio Vaticaan. De paar oppositiebladen hebben moeite met de verspreiding, worden lastig gevallen door de financiële politie en hebben geen advertenties omdat alle bedrijven in handen zijn van Karadzic' partij.

De Bosnisch-Servische leiders geven de schuld voor de hopeloze situatie aan de internationale gemeenschap, die hulp tegenhoudt. Zij hebben hun volk jaren ingeprent dat het slachtoffer is van een complot om de Servische natie van de aardbodem te laten verdwijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden