Kapelaan Piet A. en de meisjes

Niet alleen jongens, maar ook meisjes werden seksueel misbruikt door katholieke geestelijken. Kapelaan A. was jarenlang de ‘speeloom’ van Treesje Bannenberg....

AMSTERDAM ‘Ook meisjes waren de lul’, is de korte maar krachtige boodschap van Treesje Bannenberg (1953) naar aanleiding van alle verhalen van seksueel misbruik in katholieke instellingen. De kunstenares uit Amsterdam wil maar zeggen dat priesters en religieuzen zich vijftig jaar geleden niet alleen aan jongens vergrepen. Ze heeft het aan den lijve ondervonden.

‘Kapelaan Piet A. begon 53 jaar geleden een geheime verhouding met mijn moeder’, vertelt Bannenberg. ‘Zo kwam hij vaak als ‘speeloom’ bij ons over de vloer. Hij at mee, ging in bad, verleidde me met zijn spelletjes en bracht me naar bed. Jarenlang ben ik door hem seksueel misbruikt.’

Het begon toen ze vier jaar was en het heeft tot haar tiende geduurd. ‘Ik vond het vreselijk vies. De spelletjes begonnen zo leuk, maar eindigden zo naar. We woonden aan de Prinsengracht. Zo zie je maar, in de Grachtengordel gebeurde het ook.’ Volgens haar heeft de kapelaan in die tijd ook andere kinderen misbruikt.

Kapelaan Piet A., onderpastoor van de Posthoornkerk, intimideerde het meisje ‘met hel en verdoemenis’ als ze het aan anderen zou vertellen. Hij gaf ook godsdienstles op de lagere meisjesschool. ‘Ik was doodsbenauwd en voelde me intens schuldig. Ik kon geen kant op, hij was er altijd en overal. Op school, in de kerk en thuis, het was overal onveilig.’

Het seksueel misbruik heeft een enorme invloed gehad op Bannenberg. Haar moeder was idolaat van kapelaan en later pastoor Piet A.. ‘Ze is nu 87 en heeft nog steeds een relatie met hem’, aldus Bannenberg. Als meisje hield ze haar mond. Ook haar vader leed onder de ‘geheime’ relatie tussen zijn vrouw en de pastoor, die in het gezin allang niet meer geheim was.

Ze bleef zitten op school, verwondde zichzelf en ‘wilde dood’. Ze liep meerdere malen van huis weg en raakte aan de heroïne. Op zestienjarige leeftijd ging ze definitief het huis uit. Ze raakte verzeild in communes in Amsterdam en Berlijn. Ze was vaak zwaar depressief, maar krabbelde ook steeds weer op.

‘Jarenlang droeg ik de geheimen van het seksueel misbruik met me mee. Ik werkte hard voor de kost, maar kreeg niks écht op de rails. Trouwen, kinderen krijgen, een carrière opbouwen, het was voor mij niet weggelegd’, zegt Bannenberg.

In 1989 barstte bij haar de bom. Ze had net een leuke baan, toen de depressies steeds heftiger werden. Ze kwam in de ziektewet en liep de deur van de psychiater plat. Een jaar later vertelde ze alles aan haar moeder. Bannenberg: ‘Haar eerste reactie was: goh, wat een potentie heeft die man. Ze kon er niets mee, zei ze. Ze wilde er ook niks mee, denk ik, want dan zou ze haar relatie moeten beëindigen en dat wilde ze niet. Ze koos niet voor de kinderen, maar voor de pastoor.’

In 1992 heeft Bannenberg een brief naar pastoor Piet A. geschreven, die inmiddels met emeritaat (pensioen) was. ‘Ik heb hem geschreven dat hij mij alle vertrouwen in het leven had ontnomen.’ Pas in 2004 kreeg Bannenberg antwoord, maar ze gruwt nog van de manier waarop.

‘Vlak na de Kerst vond ik een anonieme ongefrankeerde enveloppe in de bus. Er zat een kort handgeschreven briefje in, waarin hij spijt betuigt. Hij schaamde zich diep wat mij en anderen was overkomen. En er zaten ook vier briefjes van 50 euro in. “Misschien dat je dit gebaar wilt aanvaarden als een pleister op een schrijnende wonde”, schreef hij. Ik vond dat zo beledigend dat ik het geld meteen heb teruggestuurd.’

In het handgeschreven excuusbriefje aan ‘Treesje’ bekende Piet A. schuld: ‘Soms is het verleden vol van goede en blijde herinneringen, maar soms ook biedt het een loden last van zware en pijnlijke momenten die je maar niet kwijt kunt raken. In het verleden zijn er dingen gebeurd waarvoor ik mij verantwoordelijk voel, die ik nog dagelijks betreur, waarvoor ik mij diep schaam tegenover jou en anderen. Alles terugdraaien en uitwissen gaat helaas niet. Het verleden ongedaan maken is onmogelijk.’

Een paar jaar daarna vertelde Bannenberg het hele verhaal aan haar peettante, een heel gelovige en vrome vrouw. Zij adviseerde Bannenberg samen met haar naar de bisschop te gaan. September 2008 had ze een gesprek met bisschop Jos Punt van het bisdom Haarlem-Amsterdam. ‘Vanwege de zenuwen heb ik het hele verhaal vanaf een A4’tje voorgelezen. Punt was heel aimabel. Hij zou de gepensioneerde pastoor op het matje roepen en daarna weer contact opnemen.’

Het onderhoud tussen bisschop Punt en de van seksueel misbruik beschuldigde pastoor vond 29 september 2008 plaats. Daarin heeft pastoor Piet A. ‘het seksueel misbruik in essentie erkend’, zo blijkt uit een schrijven van het bisdom aan Bannenberg. Ook bevestigde de pastoor aan bisschop Punt dat hij nog steeds een relatie had met de moeder van Bannenberg.

Punt heeft de pastoor de straf van suspensie opgelegd. ‘In zijn geval houdt dat in dat hem alle handelingen van wijdingsmacht en kerkelijke bestuursmacht werden verboden.’

Desalniettemin werd in de nieuwsbrief van het dekenaat Amsterdam vorig jaar april nog wel vrolijk het 60-jarig jubileum van de gesuspendeerde pastoor aangekondigd. Bannenberg: ‘Ik was stomverbaasd. Hij was toch gesuspendeerd, dacht ik, en toch krijgt hij bloemen van de kerk en visite van oud-parochianen. Ik heb het bisdom gebeld. Daar zei de vicekanselier slechts: eens een priester, altijd een priester.’

Perschef Wim Peters van het bisdom bevestigt dat iemand die ooit gewijd is als priester ‘altijd een priester blijft’. Maar het jubileum had volgens hem niet mogen plaatsvinden: ‘Suspensie is de hoogste kerkelijke straf. Dat hier toch een feestje is gevierd, vind ik heel kwalijk. Ik wijt dat aan een communicatiefout.’

Bannenberg wilde zich aanvankelijk niet als slachtoffer melden bij Hulp & Recht, het katholieke instituut dat seksueel misbruik door priesters en religieuzen onderzoekt. Vorige maand heeft ze zich alsnog gemeld bij Hulp & Recht en bij oud-minister Wim Deetman die op verzoek van de bisschoppen een groot onderzoek naar seksueel misbruik in de r.k. kerk voorbereidt. Eindelijk lijken kerk en samenleving de misbruikschandalen serieus te nemen. Bannenberg: ‘Wettelijk gezien is het seksueel misbruik helaas al lang verjaard. Maar het gezag, de dwang, de intimidatie, het stiekeme, het lichamelijk en geestelijk misbruik van de kapelaan ervaar ik nog dag en nacht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.