Kan dat gezanik over de hoofddoek eens over zijn?

Hoe staat de Turkse vrouwenbeweging er voor? Uitstekend. En niet zo best...

Turkije heeft – om met het goede nieuws te beginnen – een reeks wetten doorgevoerd die de gelijkheid van man en vrouw in steen beitelen. De grondwet werd aangepast (2004), de arbeidswetgeving gefeminiseerd (2003), het burgerlijk wetboek vernieuwd (2001). Het wetboek van strafrecht garandeert sinds 2004 de fysieke zelfbeschikking van vrouwen. Zo is verkrachting binnen het huwelijk nu strafbaar.

Het is allemaal van niet te onderschatten belang. Elders in de islamitische wereld vormen op de sharia gebaseerde wetten een obstakel voor de maatschappelijke verheffing van de vrouw. Niet voor niets heet een van de feministische netwerken van moslimvrouwen Women Living Under Muslim Laws.

Het betreft wetten over de hoekstenen van het leven: huwelijk en scheiding, voogdij, erfrecht. Hoe kunnen vrouwen zich ooit in de samenleving ontplooien als ze thuis al geen poot hebben om op te staan? Hoe moeten vrouwen de arbeidsmarkt veroveren als ze voor elke stap toestemming moeten vragen van hun man? Hoe kunnen ze zich buiten veilig voelen indien het strafrecht hen in de steek laat?

Over al die vragen hoeven de Turkse vrouwen zich dus geen zorgen meer te maken. Hun wetgeving is beter dan die in menig Europees land, zo werd vrijdag in Amsterdam vastgesteld op een bijeenkomst van het Turkije Instituut. De toetredingseisen van de EU hebben ermee te maken, maar minstens zozeer wilskrachtige vrouwenorganisaties. En al die wetten werden doorgevoerd terwijl de AK-partij aan de macht was, de partij die van snode islamistische plannen wordt verdacht door haar tegenstanders, conservatieve seculiere partijen die zelf nooit de moeite namen iets voor vrouwen te doen.

Een van de vele vrouwen die in de AK actief zijn, was er ook, in Amsterdam. Hümeyra Keskin, hoofd internationale zaken, bezwoer dat haar partij hangt aan Turkse seculiere tradities en geen enkele interesse heeft in de sharia. Dat is in lijn met de publieke opinie: de steun voor de sharia daalde tussen 1999 en 2007 in Turkije van 21 naar 9 procent.

Tot zover het goede nieuws.

Het slechte nieuws is dat het met de maatschappelijke positie van de vrouw in Turkije nog altijd niet best gesteld is. Op de laatste Global Gender Gap Index staat Turkije op een droevige plaats: 129 (van de 134 landen), lager dan vrijwel alle andere moslimlanden. Een wel zeer schrale troost is dat Saoedi-Arabië nog net lager staat, op positie 130.

Goede wetten alléén zijn kennelijk geen toverformule. Voor een cultuuromslag is ook een eendrachtige vrouwenbeweging nodig. En precies daaraan ontbreekt het, want het Turks feminisme is hopeloos verdeeld: seculieren en religieuzen vertrouwen elkaar voor geen centimeter.

‘Waarom toch?’, vroeg ik de Amerikaanse Turkije-expert Jenny White. ‘De wetten zijn op orde. Over de religie hoeven ze het niet te hebben, want die is voor vrouwenzaken niet relevant. Ze kunnen meteen gezamenlijk de grote sociale kwesties aanpakken: arbeidsmarkt, politieke participatie, onderwijs, de patriarchale cultuur. Daarover zijn ze het allemaal volkomen eens. Waarom die verdeeldheid?’

Jenny White glimlachte. ‘Er is maar één antwoord’, zei ze. ‘Het hoofddoekje.’

Dus kan dat gezanik over de hoofddoek nu eens over wezen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden