Justitie laat 'productievoorraad' Irakezen expres stijgen

Het is nat en koel op de binnenplaats van het Aanmeldcentrum in Rijsbergen, maar enkele tientallen Irakezen verkiezen deze dinsdagochtend toch de miezerige buitenlucht boven de wachtruimte binnen....

Van onze verslaggever

Jeroen Trommelen

RIJSBERGEN

'Het stinkt en het is vies binnen', zegt Basim Alzahawi van VluchtelingenWerk. Hij heeft een kantoortje in het centrum. De directie probeert wat aan het probleem te doen, maar er zijn onvoldoende douches en toiletten.

Logisch, vindt Alzahawi. Het gebouw was nooit bedoeld voor langdurig verblijf en zoveel mensen. In het centrum zou alleen een snelle schifting worden gemaakt tussen asieltoeristen met 'flinterdunne' verhalen en serieuze vluchtelingen.

Justitie is echter teruggekomen van dat uitgangspunt. Medewerkers van het centrum houden zelfs rekening met de plaatsing van wooncontainers op het terrein. Daardoor zouden de Irakezen nog langer binnen de hekken van Rijsbergen kunnen worden gehouden.

Aanvankelijk was niet eens voorzien in een warme maaltijd, zegt Alzahawi. Hij weet dat de gebrekkige voorzieningen ook de directie van het centrum dwarszitten. 'Na vijf dagen wachten in een plastic kuipstoeltje is zo'n asielzoeker niet echt aanspreekbaar meer. In de tussentijd hebben ze foldertjes van Justitie gelezen waarin wordt uitgelegd dat alles binnen 24 uur wordt afgehandeld. Het is een wonder dat er nog geen ongelukken zijn gebeurd.'

Het gesprek met Alzahawi vindt noodgedwongen plaats in een cafetaria in Rijsbergen. Want journalisten mogen het terrein van het aanmeldcentrum niet op, hoewel directeur W. van Wijnen daar persoonlijk geen bezwaar tegen zegt te hebben. Ook voor een achtergrondgesprek wil hij wel een uurtje vrijmaken, maar daarover beslist het ministerie in Den Haag later toch anders.

Rijsbergen is het zenuwcentrum van het Irak-project van de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND van het ministerie van Justitie. Omdat het aantal asielzoekers uit Irak afgelopen zomer verdubbelde van maandelijks vijfhonderd tot ruim duizend, heeft de IND een speciaal onderzoeksteam in het centrum paraat.

Irakezen die op een andere plaats Nederland binnenkomen, worden door de politie doorverwezen naar het Brabantse centrum. Voor dat gebouw, ruim buiten de dorpskern, stopt zes keer per dag een bus. 'Dat weten ze aan de andere kant van Nederland ook niet', zegt Alwahazi. 'Vorige week hadden we Irakezen die op straat hadden geslapen omdat ze de laatste bus hadden gemist.'

Externe deskundigen en speciale tolken zijn in Rijsbergen toegevoegd aan de contactambtenaren van het centrum. Per geval beslissen zij nu of een Irakese vluchteling wordt toegelaten tot de procedure of niet. Gezien de oplopende wachttijden is dat tijdrovend werk. Maar een lange en onaangename wachttijd is juist een van de middelen die Justitie tegen de Irakese asielzoekers wil inzetten.

Hun aantal moet koste wat kost worden verminderd, staat in de interne notitie van het ministerie die op 24 september werd uitgereikt aan de bij het Irak-project betrokken ambtenaren. Een snelle afhandeling van zaken - waarna volgens Justitie velen een volwaardige asielstatus zouden krijgen - zou Nederland nóg aantrekkelijker maken voor Irakese vluchtelingen.

Justitie wil de 'doorlooptijd' van Irakese dossiers zo lang mogelijk oprekken, staat in de interne nota. Dat de achterstanden bij de IND daardoor zullen oplopen (wat vorig jaar staatssecretaris Schmitz bijna de kop kostte) wordt op de koop toe genomen. 'De productievoorraad zal tijdelijk stijgen, maar het voordeel dat te behalen is door de instroom beheersbaar te houden, is groter dan het voordeel van een laag gehouden voorraad.'

Zolang de vertragingstactiek binnen de wettelijke termijnen blijft, is aan die methode niets te doen, denkt mr. J. Eizenga, coördinator van de stichting Rechtsbijstand en Asiel in Rijsbergen. Zijn grootste juridische zorg, zegt hij, ligt bovendien op een ander vlak: de 'externe deskundigen' die de IND in het Irak-project heeft ingezet.

De inzet van zulke expert-teams is een nieuwigheid van Justitie. Het gaat om mensen die nog vóór het officiële interview tussen de asielzoeker en de IND-functionaris het verhaal van de vluchteling beluisteren. 'Zij kunnen dan bijvoorbeeld zeggen dat het geen Irakees is, en dat zelfs een taaltest overbodig is om dit vast te stellen.'

Eizenga vindt het ontverantwoord: 'We weten niet wie deze experts zijn. Zijn ze objectief en onafhankelijk? Zijn ze gebonden aan geheimhouding? Normaal gesproken ligt zoiets vast in een protocol, maar zelfs dat is er in dit geval niet niet.' De rechtshulp-coördinator gaat er overigens vanuit dat de experts van de IND (ex-)Irakees zijn, en op grond daarvan geacht worden deskundig te zijn.

Maar volgens tolk-expert F. van Lieshout, die als coördinator van een tolken-vertalersorganisatie enkele van de betrokken experts jarenlang bij de IND heeft meegemaakt, is zelfs dat niet het geval. 'Het is een groot probleem om aan gekwalificeerde Irakese tolken te komen', zegt hij. 'De experts in Rijsbergen komen uit Syrië en wellicht uit Libanon. De tolken die bij de nader gehoren worden ingezet, komen uit Marokko, Syrië en Egypte.'

Eizenga begrijpt de moeilijke taak van Justitie. De IND moet in korte tijd een groot aantal Irakese zaken afhandelen. 'Ik zie heus wel dat men iets moet doen. En het enige dat echt helpt, is natuurlijk een betere Europese afstemming bij de opvang van asielzoekers. Maar wij zullen ook de know how over Irak moeten verbeteren. En we zullen tolken moeten hebben die altijd goed werk afleveren.'

Het horen van de asielzoekers moet bovenal anders en beter, bepleit Eizenga. 'Een Irakees uit de achterbuurt van Bagdad moet bijvoorbeeld weten waar de christelijke kerk staat in die stad. Als je het niet weet, werkt het in je nadeel. Dat is onzin en het werkt het ''uit je hoofd leren'' van vragen in de hand. We moeten naar een ander gehoor, met open vragen. Als we méér tijd en kwaliteit stoppen in het begin van de procedure, winnen we daar later ontzettend veel mee terug.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden