Eeuwig leven Jos Dijkhuis

Jos Dijkhuis was de godfather van de psychotherapie

Hoogleraar Jos Dijkhuis werd bekend als voorzitter van de commissie die wantoestanden onderzocht bij de Heldringstichting.

Hij was de godfather van de psychotherapeuten in Nederland. Jos Dijkhuis, hoogleraar in Utrecht, lukte het hier een beschermde titel van te maken, nadat die daarvoor nog te pas en te onpas werd gebruikt door zowel afgestudeerde academici als hbo’ers met sociale academie. Hij lanceerde ook een nieuwe opleidingsstructuur voor psychologen die als behandelaar werken met de Rino’s (Regionale instituten voor nascholing en opleiding).

Op de universiteit wist hij de vrede te bewaren tussen de mensen die het oude wilden behouden en degenen die wilden innoveren. ‘Als decaan van de faculteit der sociale wetenschappen was hij een soort groepstherapeut in tijden van onderlinge strijd en bezuinigingen’, zegt Sjef Czyzewski, oud-collega en later bestuurder bij ggz-instelling Antes. ‘Hij voorkwam dat essentiële onderdelen van de faculteit werden opgeheven en stelde zo de toekomst veilig.’

Jos Dijkhuis overleed 4 juni in Amsterdam op 89-jarige leeftijd. Hij werd geboren in een intellectueel nest in het Overijsselse Borne (twee van zijn broers zouden ook hoogleraar worden). Na gymnasium bèta studeerde en promoveerde hij in Utrecht. In 1965 werd hij daar hoogleraar klinische psychologie en psychotherapie.

In die tijd had hij al een homoseksuele relatie, wat op de universiteit nog een taboe was. ‘Hij heeft daar zeker onder geleden’, zegt Czyzewski, toentertijd faculiteitsdirecteur. ‘Vaak is hem verteld dat hij vanwege zijn seksuele geaardheid geen rolmodel kon zijn en dat hij zijn carrière op zijn buik zou kunnen schrijven als hij openlijk uit de kast zou komen.’

Ook werd hij geconfronteerd met grote bezuinigingen in de jaren tachtig, waardoor vernieuwende ideeën al gauw onder vuur kwamen te liggen bij de gevestigde orde. ‘Hij was een bekwaam psychoanalyticus, maar besefte dat die methode niet voor iedere patiënt geschikt was en het ook financieel niet mogelijk was om dat voor grote aantallen mensen in te zetten’, aldus Czyzewski.

Dijkhuis wist altijd veel studenten te inspireren, zoals Paul Schnabel, de latere directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, die een vriend zou worden.

Als voorzitter van talrijke adviescommissies was Dijkhuis van grote verdienste. Zo was hij voorzitter van de naar hem genoemde commissie die onderzoek deed naar misstanden in de Heldringstichting in Zetten, een instelling voor jongeren met ernstige gedragsproblemen. Later leidde hij een commissie die minister Els Borst adviseerde over de mogelijkheden voor euthanasie bij groot psychisch lijden.

Na het onderzoek dat hij in 1976 leidde naar de bestuurlijke chaos bij de Heldringstichting, verscheen een onthullend rapport over de wantoestanden en het machtsmisbruik, waar echter niets mee werd gedaan.

Toen dertien jaar later bleek dat er ook op grote schaal seksueel misbruik had plaatsgevonden en directeur Finkensieper daarvoor tot zes jaar cel werd veroordeeld, kreeg Dijkhuis als commissievoorzitter het verwijt niet eerder aan de bel te hebben getrokken.

Ook nadat hij was afgetreden als decaan en met emeritaat ging, bleef hij actief. In 1990 werkte hij mee aan de bundel Toepasselijke psychotherapie Nieuwe inzichten en praktijken, vijf jaar later aan Dicht bij later Een meer dan informatief boek voor vijftigplussers en in 2000 aan het boek Psychotherapie Aspecten en perspectieven. Czyzewski: ‘Zijn grootste verdienste was dat hij altijd met zijn tijd meeging. Hij bleef innoveren en moderniseren.’

Na het overlijden van zijn partner leefde hij alleen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden