Het Eeuwige Leven Joosje Lakmaker (1950-2019)

Joosje Lakmaker, een PSP’er voor wie de Holocaust lang taboe bleef

Op zoek naar de reden voor haar vaders zelfmoord, ontdekte Joosje Lakmaker het verhaal van haar Joodse voorouders. 

Joosje Lakmaker

Op 2 juni 1991 glipte haar vader ertussenuit. Hans Lakmaker, huisarts in de Amsterdamse Nieuwmarktbuurt, pleegde plotseling zelfmoord. Het was vlak na het uitbreken van de eerste Irak-oorlog. Hij liet geen briefje na met een reden. Hij was de man ‘die zweeg en glimlachte’, zo schreef Joosje Lakmaker.

De gebeurtenis was voor haar het begin van een lange zoektocht naar de familiegeschiedenis waarvan ze dacht die liever niet te willen weten. In 2008 leidde dat tot de publicatie van het boek Voorbij de Blauwbrug. Een antwoord op de vraag over de reden van de zelfmoord kwam er niet. Maar ze kon wel het verhaal vertellen van haar Joodse grootouders, zogenoemde ‘opstrevers’ die voor de oorlog de armoede van de Jodenbuurt ten noorden van de Blauwbrug wisten te ontsnappen. Ze kwamen uiteindelijk om in de Holocaust, net als het overgrote deel van haar familie. Alleen haar vader Hans wist te overleven, omdat hij werd gewaarschuwd dat de Gestapo was gearriveerd in het huis waar zijn ouders waren ondergedoken Hij zou trouwen en zijn praktijk aan de Kromme Waal uitoefenen.

Thuis vertelde haar vader nooit iets over de geschiedenis aan de drie kinderen. Eigenlijk vond Joosje het ook eng om ernaar te vragen. Ze ging zelf naar het Barlaeus Gymnasium en studeerde Russisch en psychologie in de roerige jaren zestig en zeventig. ‘Op het Barlaeus werd ze lid van de Socialistische Jeugd’, aldus haar echtgenoot Tom van der Meer.

Ze werd actief in FemSoc (Feministische Socialisten), waar vrouwen heuse ‘femsocjes’ breiden. En ze gaf VOS-cursussen (Vrouwen Oriënteren zich in de Samenleving). Ze ging werken als docent op de Sociale Academie en werd medewerker van de PSP-fractie, met Kamerleden als Fred van der Spek en Andrée van Es. Ze was geestig, soms op het vileine af. Nadat honderden protestbrieven binnenkwamen over een commercieel fokbedrijf voor proefdieren schreef ze in het huisorgaan De Bevrijding: ‘Als ook menselijk leed zo’n stevige pressiegroep op de been bracht als het lijden van de kleine knaagdieren, zou er geen gelukkiger fractie zijn dan de PSP.’

Toen PSP opging in GroenLinks, werd ze bestuurder van de Algemene Onderwijsbond en projectleider bij het Instituut voor Publiek en Politiek, nu Pro Demos. Na Voorbij de Blauwbrug schreef ze een biografie over de joodse actrice Esther de Boer-Van Rijk, die beroemd werd als Kniertje in Heijermans’ Op Hoop van Zegen. Dit voorjaar verscheen haar geschiedenis van de openbare bibliotheek van Amsterdam. In 2012 werd voor het eerst darmkanker bij haar geconstateerd. Vele behandelingen volgden. Uiteindelijk overleed ze op 23 april. Met haar man Tom van der Meer had ze een dochter, Sofie. Daarnaast was Joosje ‘de tweede’ moeder van Daniel.

Op de herdenkingsbijeenkomst – een dag na de begrafenis op De Nieuwe Ooster – zei haar jongere zus Henriëtte dat Joosje in haar jeugd een enigszins mysterieus figuur bleef die soms hysterische muziek van Chi Coltrane draaide. ‘Het kon er bij het avondeten hard aan toe gaan. Joosje had kritiek op de politiek van Israël jegens de Palestijnen, mijn moeder vond, net als velen toen, dat de Israëli’s onvoorwaardelijke steun verdienden.’

Haar redacteur bij de Wereldbibliotheek Koos Hageraats zei dat Joosje met Voorbij de Blauwbrug iets persoonlijks had bereikt. ‘Ze zocht een plek in de wereld die ze niet kende omdat erover gezwegen werd, en die werd uiteindelijk gevonden.’ Vlak voor haar dood las ze nog het dagboek van Anne Frank, thuis even taboe als de Holocaust en de Joodse geschiedenis van haar vader en grootvader.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.