Moet u horen

Jet Berkhout gunt iederéén de lol van klassieke muziek

Lang dacht Jet Berkhout dat haar werk altijd zou bestaan uit het schoonmaken van wc’s. Nu is ze als presentator voor Radio 4, en ook steeds vaker op tv, een van de belangrijke pleitbezorgers voor klassieke muziek in Nederland. ‘Die muziek geeft mij alles.’

Jet Berkhout
 Beeld Valentina Vos
Jet BerkhoutBeeld Valentina Vos

Na haar studie Nederlandse letterkunde besloot Jet Berkhout (40) een open ticket te boeken naar India. Liep ze daar, in zo’n ashram in het wit gekleed als vrijwilliger stenen te sjouwen voor de opbouw van een dorp. ‘Het was echt een hel’, zegt ze. ‘Iedereen had er rigide spirituele opvattingen. Ik voelde me zo ellendig. Tot ik het Pianotrio in Es van Franz Schubert opzette. Ik wist ineens zeker: Schubert is ook in een ashram in India geweest en heeft exact mijn gevoel samengevat. Het klinkt misschien een beetje pathetisch, maar op zo’n moment denk ik: we hebben in ieder geval elkaar. De klassieke muziek is altijd een soort vriendje van me geweest.’

En als het aan Jet Berkhout ligt, een van de gezichten van Radio 4, stelt ze iederéén aan de klassieke muziek voor, zodat er nog veel meer vriendschappen zullen ontstaan. Die missie verloopt niet alleen via de radiogolven. Berkhout maakte de succesvolle podcast Beethoven is meer dan een hond en verschijnt op NPO 2 Extra ook in beeld, als presentator van Met klassiek de week door. Door haar ontwapenende enthousiasme zit haar naam inmiddels in de kaartenbak van iedere talkshow. Zo hield ze begin april in De vooravond een pleidooi voor de vergeten componiste Hermina Dijk (1821-1892).

Wie is Jet Berkhout? En waar komt die zendingsdrang vandaan? Als presentator van De muziekfabriek (Avrotros) is ze al niet meer weg te denken van Radio 4, hoewel ze in die rol voor Radio 4-begrippen eigenlijk pas net komt kijken – als veertiger vertegenwoordigt ze de jonge garde. Vier jaar geleden begon ze op de klassieke zender met een opleidingstraject in de nacht. De zes jaar daarvoor werkte Berkhout achter de schermen als redacteur, aanvankelijk voor het op jongeren gerichte programma Virus. Voor sommige luisteraars was dat programma, gepresenteerd door dj’s als Giel Beelen en Jan-Willem Roodbeen, nogal een schok.

Berkhout: ‘Alles kon. We hadden een keer een sportverslaggever die live verslag deed van hoe er op muziek werd gedanst. Ook was er een keer iemand te gast die ging paaldansen op een aria van Massenet. Het was heel leuk om zulke dingen te bedenken, maar toen ik zelf voor het eerst achter de microfoon zat en die schuif ging open, dacht ik: dit is zó tof, ik kan gewoon helemaal ter plekke maken wat ik wil.’

Geheime liefde

Werken voor Radio 4 wilde ze al vanaf groep 3. ‘Of laat het groep 5 zijn. Ik ben opgegroeid in Amstelveen, ons gezin draaide echt om klassieke muziek. Mijn vader is fagottist en tandarts, mijn moeder is maatschappelijk werker; ze hebben elkaar leren kennen bij het Haarlems Jeugdorkest. Ik weet nog dat ik er op de basisschool achter kwam dat een meisje Mozart niet kende, waarop ik met veel dédain zei: weet jij niet wie Mózart is? Later realiseerde ik me dat ík juist de loser was, omdat ik niet wist wie Bon Jovi was. Ik was de nerd die niet kon meezingen op schoolfeesten.’

Vanaf haar 5de volgde ze vioolles, op haar 6de kwam er piano bij – geheel vrijwillig – en vanaf haar 10de kreeg ze ook zanglessen. ‘Op de middelbare school probeerde ik mijn liefde voor klassieke muziek te verbergen. Op school verstopte ik mijn vioolkist. Ik dacht dat niemand het cool zou vinden. Uit puberale onzekerheid ben ik maar op hockey gegaan. Toen we in onze eindexamenklas een rondje maakten over wat iedereen na school ging doen en ik zei dat ik conservatorium wilde proberen, zei iedereen: huh, speel jij piano? Ik dacht: dat is goed gelukt, niemand heeft het ontdekt.’

Waarom mocht niemand van haar muziekliefde weten? ‘Als puber wil je heel graag erbij horen, niet raar zijn. Tijdens mijn studie heb ik het goedgemaakt, daar vond ik gelijkgestemden, dat was een openbaring. Mijn moeder moedigde me aan om bij een studentenorkest te gaan, ik heb in bijna elk studentenorkest meegespeeld.’

Toch bleek de weg naar Radio 4 er een vol omwegen. Na haar Indiase trip kwam ze via een bedrijfsjournalistenbureau bij Ted terecht. Dat was een jongerenprogramma dat werd uitgezonden op muziekzender TMF. Berkhout had er een societyrubriek. Maar een jaar nadat ze er kwam werken, ging het programma failliet. Nadat ze nergens werd aangenomen, ging ze werken als schoonmaker bij hulpbehoevenden – vooral ouderen, maar ook jongere mensen in een chemotraject.

Wc’s schoonmaken

‘Ik dacht dat ik een onwijs goed cv had, maar dat bleek helemaal niet zo te zijn. Als je dat werk maar lang genoeg doet en je solliciteert je kapot zonder dat het ergens toe leidt, denk je op een gegeven moment dat je gewoon niet meer kunt dan wc’s schoonmaken: dit is het nou eenmaal, misschien heb ik mezelf steeds te hoog ingeschat.

‘Van een bijbaantje werd het schoonmaken ineens mijn echte baan. Ik heb het anderhalf of twee jaar gedaan. Mijn wereld werd vrij klein. Ik had geen collega’s die ik zag en weinig geld om uit te gaan. En als je dan alleen drie of vier uur lang bij mensen over de vloer komt die eenzaam zijn, wordt dat je realiteit.’

Het eerste waar ze aan terugdenkt? ‘Ik werd geconfronteerd met mensen in een andere levensfase, waar je vaak heel hard de klok hoorde tikken, waar zachtjes Radio Noord-Holland aan stond in de keuken, waar vaak bij het middageten gehaktballen en andijvie klaarstonden. De weeïge, zoete geur, eikenhout, gestoffeerde meubels... Dat mensen dan zítten. Ik voelde me vaak bekeken. De tijd die mensen hebben, de traagheid, hoe ze hangen aan mij als thuishulp omdat ze zo weinig mensen zien... De eenzaamheid vond ik een klap in m’n gezicht. Maar in de traagheid van dat bestaan, dat je je koekje maar niet te snel op eet omdat de gesprekken niet willen vlotten, zag ik ook iets moois. Omdat zij traag leven, ga je mee in dat ritme, dat zorgt voor een extreem hoge vorm van bewustzijn, een soort mindfulness.’

Hoe was het als ze de deur achter zich dichttrok? ‘Dan voelde ik me wel bevrijd. Ik trok me hun problemen erg aan. Dat werd versterkt doordat ik erover ging schrijven.’

Jet Berkhout
 Beeld Valentina Vos
Jet BerkhoutBeeld Valentina Vos

Boek

Schrijven bleek voor Berkhout een uitweg. Voor NRC Handelsblad maakte ze columns over haar ervaringen. Direct kreeg ze uitgevers aan de lijn die er een boek in zagen. Dat resulteerde in De thuishulp (2009). ‘Door dat boek kreeg ik weer meer freelance schrijfopdrachten en kon ik daarvan leven. Het gaat nu goed, maar ik heb wel geleerd dat alles zo weer anders kan zijn.’

En gelukkig was er ook in die schoonmaakjaren dat ‘vriendje’: als ze thuiskwam, klapte ze haar piano open, wekelijks repeteerde ze met een strijkorkest.

‘Waarom ik die muziek over wil dragen? Omdat die mij alles geeft. In mijn puberteit was ik een eindeloze Chopin-dweper, ik vond het zo vervullend en troostrijk om hele middagen alleen maar piano te studeren. Dat gevoel, dat die muziek er is, gun ik iedereen. Maar ik begrijp ook dat de wereld van klassieke muziek ingewikkeld is, vol zit met terminologie en conventies, van wanneer je klapt tot wat je aantrekt in een concertzaal. Als ik door de ogen van een ander kijk, zie ik ook een wereld die vaak niet erg gastvrij is voor een nieuw publiek. Sommige mensen vinden het heerlijk zich als elite te manifesteren. Dat begrijp ik óók, maar het is toch jammer.’

De enige manier om nieuwe luisteraars voor klassiek te winnen, is om de tegenovergestelde houding aan te nemen van die keer dat ze haar klasgenootje vermanend toesprak, denkt Berkhout. ‘Ik ga niet over programmering van zalen ofzo. Ik kan alleen proberen mensen enthousiast te maken, een goede gids voor de muziek te zijn en ervoor te zorgen dat iedereen begrijpt wat ik zeg.’

null Beeld Valentina Vos
Beeld Valentina Vos

Tv-ambities

Nu ze zo vaak in talkshows verschijnt, rijst de vraag: heeft ze tv-ambities? Er is een wekelijks programma over klassieke muziek op NPO 2 op zondagavond, Podium Witteman, alleen is de presentator inmiddels 74. Zou zo’n format iets voor haar zijn?

‘Poeh. Podium Witteman is volgens mij onlosmakelijk verbonden met Paul Witteman. Maar een eigen programma? Ik zou het onwijs leuk vinden. Het is niet zo dat ik per se alleen op tv wil, ik hou erg van radio. Maar tv is een krachtig medium. Als ik bij De vooravond, Beau of M zit, voel ik me op mijn gemak en blijkbaar gaat er niks mis. Als ik een podium krijg om mijn liefde voor muziek van de daken te schreeuwen, zal ik dat altijd aangrijpen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden