Je moet tegen een paar klappen kunnen

Ze zijn inmiddels al van de derde generatie, de skinheads...

ZIJN SKINHEADS dan bijna een sekte? 'Ho effe', brullen de vijf kaalkoppen van Aggro-Culture. Dat is ze veel te religieus. Clan dan? 'Klinkt beter.' Volgens de Van Dale is een clan 'een groep van personen met een grote onderlinge binding, die nauwelijks buitenstaanders toelaat'.

Een flat in Ridderkerk. Rauwe punk en een rookwalm vullen de ruimte. De vijf leden van de skinheadband Aggro-Culture hebben een uur lang duidelijk gemaakt waarom zij straatpunk (de zogeheten Oi!-variant) spelen en skinhead zijn - ruim dertig jaar na de eerste explosie en ondanks de associaties met geweld en extreem-rechts.

Zanger Joop, een stevige 30-jarige heftruckchauffeur, draait al vijftien jaar mee. Hij heeft een grote tatoeage van een spinnenweb op zijn elleboog. 'Dat staat voor een web over je wereld, daar komt niemand in', legt hij uit. 'Skinhead is een way of life. Het gaat om saamhorigheid.'

En om het ruige leven. Drank, geen drugs, zegt Joop. 'Bij een optreden een fles whisky, en die gaat op.' Een knokpartij niet uit de weg gaan. 'Klappen krijgen, daar moet je tegen kunnen.' En, allerbelangrijkst, voor je maten opkomen. 'Wij hebben een jongen in ons clubje, een beer van een gozer. Maar als wij er niet waren, zou hij elke week in de bak zitten.'

Dat gedoe met skinheads en extreem-rechts, dat is verleden tijd, verzekert Joop. Jazeker, ook hij wilde ooit bij CP '86, maar op weg naar een partijbijeenkomst belandde hij steevast in de kroeg. Veel te saai, die demonstraties en dat gepraat. Als hij nu die siegheilende Duitse nazi-skins op de televisie ziet, denkt hij: 'Zielige gasten.'

Een medewerker van de anti-discriminatieraad Radar bevestigt dat beeld. 'Veel skins die vroeger rechts waren, zijn ermee gekapt. Ze werden gebruikt door die partijen. Je hebt nog wel echte nazi-skins, zoals Ed Polman en zijn band Landstorm. Maar het gaat om zeer kleine aantallen.'

'Geen politiek meer', zegt Joop. 'Anders krijg je opsplitsing. Bovendien kun je als band overal spelen als je niet politiek bent. Het is nu altijd één groot feest.'

Joop werd als skinhead geïnitieerd door een Ridderkerkse skin van het eerste uur. Op zijn beurt heeft hij nu de vier andere leden van Aggro-Culture onder zijn hoede genomen. Leon, Patrick, Afonso en Miguel zijn allen begin twintig, de nieuwe generatie skins. Ze werken in de sloop, in de kassenbouw, als leerling elektromonteur. Leon is een buitenbeentje. Hij studeert. Wat zijn medestudenten van zijn skinheadleven denken? 'Misschien moet ik het eens vragen.'

Skinheads. Terug van nooit weg geweest. Inmiddels laat al de derde generatie van zich horen. 'Het is een jeugdcultuur die kan voortbestaan zonder druk van buitenaf', zegt ska-dj Menno (31), tien jaar skin. 'Het is totaal niet modieus. Dat is de kracht.'

Menno houdt de Nederlandse skinheadpopulatie op ongeveer duizend. 'Je ziet overal dezelfde koppen.' Anderen schatten het aantal twee keer zo hoog. Het hangt ervan af of je de 'nieuwkomers' en wannabees meerekent. De meesten wonen in en rond Rotterdam, maar ook in Limburg, Brabant en Zeeland zijn groepjes te vinden. Nog altijd hangt er een aura van geweld om hen heen: kale koppen, bretels, opgerolde broekspijpen, zware schoenen. Nauwelijks meisjes.

'Die sfeer, die dreiging, de mensen die naar je kijken en meteen vooroordelen hebben. Dat is prachtig', zegt Ed (32) in café Pol in Rotterdam. Ed 'de pizzabakker' is sinds 1982 skin. 'Rotterdamse skins zijn altijd net iets ruwer dan de anderen. Dat uit zich op de dansvloer. En we zijn niet bang in een vechtpartij te raken.' Volgende week moet hij voorkomen in België. 'Knokpartijtje.'

Ed vindt de opleving bij de jongeren maar niks. Net als Joop en Menno stoort hij zich vooral aan ex-gabbers die zich nu ineens skinhead noemen, die boeken als Spirit of '69: a Skinhead Bible kopen, naar Oi! luisteren en dan denken dat ze erbij horen. Gabbers zaten na het einde van de gabberhouse met een dilemma. Waar zouden ze nu bij horen? De meerderheid verdween in het niets, een minderheid koos voor de skinhead-subcultuur. De kale koppen en bomber-jacks hadden ze immers al, de voorkeur voor harde, snelle muziek ook.

'Namaak', schampert Ed. 'Skinhead zijn moet je verdienen. Het is geen bevlieging zoals gabber, het is een eindpunt. Je moet de hele cult kennen, de dresscode. Een verkeerde combinatie zegt meteen dat je er geen verstand van hebt.'

Dat respect voor historie en hiërarchie gaat zo ver dat sommigen zich nog geen skinhead willen noemen, ook al dragen ze de juiste kleding en lopen ze al een flinke tijd mee. 'Je mag je pas skin noemen als je heel lang in de scene zit', zegt Dennis (20) uit het Brabantse Willemstad.

Het luistert allemaal heel nauw. Er zijn ongeschreven codes. Witte veters in je schoenen betekent in bepaalde kringen dat je racist bent. Rode veters staat volgens sommigen voor linkse skins, terwijl het in CP '86-kringen weer betekent dat je een 'buitenlander hebt gemold'. Tatoeages zijn belangrijk, de breedte van je bretels, de hoogte van je schoenen, de lengte van je gemillimeterde haar.

Het gaat om stijl en levenshouding. Skins zijn er trots op dat ze werken. Ze zijn conservatief en nationalistisch: een vrouw, kinderen en een huis is voor velen het ideaal. Ook zien ze liever niet te veel buitenlanders. Maar er zijn ook gay-skins en linkse skins. Vooral in Amsterdam, zeggen de Rotterdammers vol afgrijzen.

In Punch op de Rotterdamse Nieuwe Binnenweg kun je voor een paar honderd gulden een skinhead-outfit aanschaffen, evenals boeken, buttons en cd's van ska en Oi!-groepen. Eigenaar Gerard de Meijer over de nieuwe generatie: 'Die ex-gabbers willen van alles weten. Er zijn heel veel misverstanden. In het begin dachten ze dat Lonsdale (een bokskledingmerk dat bij skins populair is, red.) een wijk in Londen was waar regelmatig zwarten werden doodschoten.'

Londen is het mekka van de skinheads. Daar begon het allemaal, rond 1968, na de Summer of Love, toen arbeidersjongeren zich afzetten tegen de hippietrend. Ze haalden een tondeuse over hun hoofd, droegen boots met stalen neuzen, strakke broeken en shirts van Ben Sherman of Fred Perry, gevierd working class tenniskampioen. In eerste instantie ging het om de muziek, ska, de snelle voorloper van reggae.

Ze modelleerden zich naar een groep van de jonge zwarte migranten, de Rude Boys, wier strakke stijl en hautaine houding aansprak. Al snel mengden ze zich met de voetbalfans. Duizenden skinheads kwamen op wedstrijden af, en vormden gangs die onderlinge oorlogen uitvochten.

ROND 1972, schrijft Nick Knight in zijn boek Skinhead, begon de aftakeling. De vechtpartijen - Britse Aziaten werden steeds vaker doelwit - trokken puur gajes aan. Skinhead werd synoniem met racistische vechtersbaas. Knight: 'Het had weinig zin om skin te zijn als dat betekende dat je steeds werd opgepakt door de politie.'

De eerste opleving vond eind jaren zeventig plaats, met de opkomst van punk en de ska-revival rond Madness en the Specials. De nieuwe skins kleedden zich vaak radicaler dan de oude: compleet kale, getatoeëerde koppen, hakenkruizen. De skins, schrijft Knight, oogden als een 'robot-achtig leger'. Ze hadden hun eigen muziek: Oi!, punk ontdaan van alle franje, met refreinen als de brul van de tribune.

Skinheads fascineerden. Ze vormden de inspiratiebron voor Stanley Kubricks film A Clockwork Orange (1971), gebaseerd op het gelijknamige boek van Anthony Burgess, en voorloper van een reeks films over subculturen en agressie: Natural Born Killers, Quadrophenia, La Haine, Romper Stomper.

A Clockwork Orange was 26 jaar niet te zien in Engeland. De amorele boodschap, vreesde men, zou aanzetten tot geweld. Twee maanden geleden werd de cultfilm eindelijk weer in omloop gebracht. Veel skins hebben een Clockwork Orange-tatoeage laten zetten. Ed heeft er een, Joop ook. Sommige skins kleden zich geheel in een Clockwork Orange-outfit: wit overhemd, witte Levi's, witte bretels, zwarte boots, zwarte bolhoed, en één valse wimper.

Zoals Bas en Brenda. Bas (20) komt uit Mijnsherenland, werkt bij een beveiligingsdienst. 'Ik zag Clockwork Orange voor het eerst toen ik twaalf was', vertelt hij in de pub O'Sheas aan de Lijnbaan. 'Het verhaal is heel goed. In Engeland zagen ze alleen het geweld, terwijl het juist een protest is tegen steeds meer overheidscontrole over de mensen.'

Brenda (19) werkt op kantoor, komt uit Spijkenisse en was vroeger gabber. Ze slikte pillen en bezocht bijeenkomsten van extreem rechts, inclusief die van het Vlaams Blok. 'Ik heb veel meegemaakt op straat. Altijd buitenlanders die naar je sissen. Nederland verloedert.'

Ze hebben 'skins' en 'skinhead' laten tatoeren op de binnenkant van hun onderlip. Ze hebben de Skinhead Bible gelezen. Bas vindt Skrewdriver, de band van neo-nazi zanger Ian Stuart (die zichzelf in 1993 doodreed), 'geweldige muziek' maken. Op zijn begrafenis wil hij Free my land horen. 'Met regels als If I die, I wanna hear the lions roar.' Brenda houdt vooral van Oi!.

Bas en Brenda zijn vriendelijk, behulpzaam, beleefd. Dat beeld valt moeilijk te rijmen met hun hobby: met een stel punks en skins 's middags dronken door Rotterdam lopen, Oi!-liedjes zingen en tegen winkelend publiek opbotsten. Regelmatig ontaardt dat in een onderlinge vechtpartij. Brenda heeft haar hand in het gips omdat ze haar middenhandsbeentje brak na een klap.

Wannabees, schampert de oude garde. Meelopers.

Zondagavond, een ska-festival in Nighttown. Eerst speelt het Groningse Jammah Tammah, daarna het Amsterdamse Rude Rich & the High Notes. Een paar honderd man zijn erop af gekomen, van wie de helft skinhead. Ed, Patrick, Menno, Joop, Bas, Brenda, Dennis, ze zijn er allemaal. De harde kern rond Joop en Ed danst vooraan, bloot bovenlijf. De 'pit', de ruimte vlak voor het podium, is hun territorium. Brenda en Bas dansen verderop.

Het publiek is gefouilleerd. De bewakingsdienst ziet erop toe dat er niet gesiegheild wordt. De sfeer is uitstekend. Iedereen deint enthousiast mee met Rude Rich & the High Notes. Ook Brenda. 'Eigenlijk hield ik niet van ska.'

Het was een lange weg, van gabber en pillen via extreem-rechts naar dansen op een band met een donkere zanger en bassist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.