'Je kunt toch niet het hele volk in de cel gooien?'

Op het strand van Sierra Leone voetballen de slachtoffers van de burgeroorlog. In de hoofdstad Freetown maakt een internationaal strafhof zich op voor berechting van de daders....

Alleen de keeper heeft twee benen. De andere spelers rennen op krukken rond op het gras- en zandveld bij het strand van Lumley, aan de rand van de Sierraleoonse hoofdstad Freetown. 'SLASC', zo noemen zij zich, leden van de Eénbeens Geamputeerden Sportclub. 'Als we spelen, vergeten we het verleden', zegt de coach.

Behalve voetballers met een indrukwekkende conditie en een verrassend scherp éénbeensschot zijn zij ook de iconen van een vuile West-Afrikaanse burgeroorlog. De jongens op het strand mogen zich dan lichamelijk vrolijk uitputten, bij velen van hen en hun medeslachtoffers zijn de mentale wonden nog niet geheeld.

De burgeroorlog in Sierra Leone, in de jaren negentig van de vorige eeuw, zette vrijwel de gehele bevolking van het kleine land tegen elkaar op. Een Waarheids- en Verzoeningscommissie bracht mensen ertoe om, zoals zij zelf zeiden, 'te vergeven, maar niet te vergeten'. Maar daarmee was het verhaal niet ten einde.

Musa Bockara is een van de spelers van SLASC. Hij heeft zich laten wisselen en rust uit in de schaduw van een palmboom. Dat hij slechts één been heeft, lijkt hem weinig te deren. Bockara is slachtoffer, maar was zelf ook lid van een van de strijdende partijen. 'En beter de helft dan helemaal niks', zegt hij grinnikend.

Bockara weet het: 'Iedereen in dit land heeft wel misdrijf begaan of iets fout gedaan. Maar je kunt niet de hele bevolking in de gevangenis gooien, toch? Daarom is het goed als de mensen met de grootste verantwoordelijkheid voor de rechter komen. Van alle partijen.'

De gedachte van Bockara is in Sierra Leone werkelijkheid geworden met de oprichting van het zogeheten Speciale Hof, het oorlogstribunaal voor het land. Het Hof wordt ondersteund door de Verenigde Naties, maar valt ook onder verantwoordelijkheid van de regering van Tejan Kabbah, die in 2002 als president werd herkozen.

Op een terrein midden in de stad, dat nauw wordt bewaakt door Nigeriaanse militairen en Sierraleoonse politie, is niet alleen een gerechtshof gebouwd, maar zitten ook negen mensen in de cel. Zij zijn de verdachte leden van de rebellenbeweging RUF, van de CDF-milities die zeiden namens de regering te vechten, en van het AFRC, de 'junta' die in 1997 de regering-Kabbah omverwierp. De aanklagers van het Hof zouden graag nog vier anderen op het terrein gevangen zien. Maar Foday Sankoh, de leider van het RUF, is dood, net als zijn tegendraadse commandant Sam 'Mosquito' Bockarie. Johnny Paul Koroma, de baas van het AFRC, is verdwenen en mogelijk dood. En de man die 'de hoofdschuldige' wordt genoemd, de Liberiaanse ex-president Charles Taylor, zit voorlopig veilig in ballingschap in Nigeria.

Voor David Crane, de hoofdaanklager, lijdt het geen twijfel dat ook Taylor achter de tralies zal komen. 'Het is geen kwestie van of, maar van wanneer Taylor zal worden overgedragen', zo zegt de Amerikaan.

Taylor, de broodheer van het RUF, is 'een monster van bijna Tweede Wereldoorlog-achtige proporties', aldus Crane. Hij draait zich om in de stoel op zijn werkkamer: 'Hierachter staat zijn cel voor hem klaar. Ik kan er hiervandaan op uitkijken.' Als het moet, wil Crane vóór Taylors komst nog wel even persoonlijk diens lakens verschonen.

De rechters bij het tribunaal hebben nog over geen enkele verdachte een oordeel uitgesproken. Crane hoopt eind volgend jaar de rechtszaken tot een einde te brengen. Wat ook de uitspraken zullen zijn, met het tribunaal is in elk geval in Sierra Leone deels een halt toegeroepen aan de straffeloosheid die de afloop van zo veel conflicten in Afrikaanse landen kenmerkt.

Het tribunaal heeft de keuze gemaakt om slechts de hoofdverdachten voor de rechter te brengen. 'Dat betekent', zegt een woordvoerder bij het Speciale Hof, 'dat er nog heel wat mensen die bloed aan hun handen hebben vrij rondlopen, zelfs hier in de straten van Freetown. Zij zullen nooit vervolgd worden. Je kunt alleen maar hopen dat zij ook nooit meer de wapens zullen opnemen.'

De vrees dat dit wél zal gebeuren, leeft openlijk bij veel Sierraleoonse burgers. 'Ik weet niets van wapens', zegt Abdul Kamara, een marktkoopman in de benedenstad. 'Ik weet alleen dat ik deze ronde in de oorlog heb overleefd. Ik ben zo blij dat het voorbij is, ik kan alleen maar bidden dat het niet weer zal oplaaien.'

Dat laatste kan, maar is nu niet aan de orde. En dus gaat het leven verder, en speelt SLASC zijn partij voetbal bij het strand. In de wedstrijd begaat een van de eenbenige spelers een welhaast ironische overtreding: hands binnen het strafschopgebied. De scheidsrechter is onverbiddelijk en geeft een penalty. De keeper heeft twee benen. Maar slechts één arm. Goal!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden