Jan is een ongelooflijk goeie kameraad voor vrouwen

Wat betekent het om nu vrouw te zijn? Galeriehouder Babette Cremer: 'Een kachel en warme billen. Dat ben ik.'

Babette Cremer-Sijmons. Jurk: Atelier. Haar en make-up: Iraj@colourfool agency. Beeld Imke Panhuijzen

'Ik ben net terug van een weekje ont-Cremeren', zegt Babette Cremer-Sijmons, de vrouw van schrijver en schilder Jan Cremer, in de keuken van haar galerie aan de Amsterdamse Keizersgracht. 'Dat was wel nodig na vier maanden samen op een Italiaanse berg. Dan sla je elkaar helemaal de hersens in... Haha, nu overdrijf ik, maar in een notendop komt het daar wel op neer. Al krijg ik altijd heimwee als ik een reis voor mezelf boek.'

De vrouw van de schrijver, die beroemd werd met zijn legendarische Ik, Jan Cremer-boeken, neemt zelf ook geregeld de pen ter hand. Zo werkt ze aan haar memoires met de kunstenaar en stelde ze een boek samen over haar moeder, Tony.

Wat heeft u van uw moeder geleerd?

'Van haar heb ik alles geleerd! Jan heeft zijn leven te danken aan mijn moeder. Door haar kan ik met hem samen zijn, hem verdragen. Mijn vader, Karel Sijmons, was architect en vanaf zijn jongensjaren doof. Mijn moeder was zijn oor, ik heb gezien dat zij er altijd voor hem was. Mijn vader was een calvinistische, harde werker, mijn katholieke moeder gaf thuis het leven kleur. Het strakke, strenge leven dat hij leidde, daar fladderde zij doorheen. Die kunst heb ik van haar afgekeken.'

Babette Cremer-Sijmons

1954 Geboren in Amsterdam
1970 Rietveld Academie (niet afgemaakt)
1971-1977 fotomodel voor Avenue en diverse internationale modebladen
1993-heden Galerie Centaur
2012 Boek Tony, een eerbetoon aan haar moeder
2016 Boek Machteld. Herinneringen aan de muze van Karel Appel.
Op 16 november verschijnt het boek Sirenen van Jan Cremer.

Voordat u Jan Cremer leerde kennen was u fotomodel. Was dat een meisjesdroom?

'Ik zat op de Rietveld Academie en wou het liefst industrieel vormgever worden. Ik was een stoere meid, maar ik kon me slecht concentreren. De Hollandse fotograaf, Sacha van Dorssen, ontdekte me. Toen ben ik op mijn 17de naar Parijs gegaan. Fotomodel zijn paste eigenlijk niet bij mijn karakter, maar je mocht veel reizen, ik denk dat ik het vooral daarom deed.'

Hoe was die tijd?

'De modellenwereld was lang niet zo glamoureus als nu. Ik stond weliswaar in de Amerikaanse en Italiaanse Vogue, maar ik had geen assistenten, ik moest mijn eigen koffers sjouwen, organiseerde mijn eigen vervoer. Ik werkte hard, verdiende daar veel geld mee en het gaf me onafhankelijkheid. Soms dacht ik, wat doe ik hier? Maar ik kon goed schmieren, maakte overal een grap van. Dat beschouw ik nog steeds als mijn grootste kracht: ik heb enorm veel zelfspot en een scherp instinct voor foute mensen. Dat moest je wel hebben met al die rijke, verveelde gasten om je heen.'

Wat valt er nog te bevechten voor de vrouw?
'Punt een: gelijke lonen. Punt twee: de boerka's het land uit. Punt drie: ik fok me er al jaren over op dat vrouwen in het openbaar nergens kunnen pissen.'

Wat denkt u over plastische ingrepen?
'Ik vind dat je het ouder worden humorvol moet aanvaarden, maar ik hoop dat er ooit een lopende band wordt uitgevonden waar je op gaat liggen en waarop onderweg van alles wordt bijgetrokken en bijgeschaafd. Maar niet te opvallend, ik zie voorbeelden, daar valt echt niet meer naar te kijken.'

Vonden uw ouders het oké dat hun 17-jarige dochter de harde modellenwereld introk?

'Mijn vader was altijd bezig met zijn werk en mijn moeder was een onverbeterlijke optimist, nooit bezig met gevaar. Maar hoe ouder ik word, hoe ongelooflijker ik het vind dat mijn moeder me zo heeft kunnen laten gaan.'

Wanneer hield het modellenwerk op?

'Dat kan ik je precies vertellen: toen ik Jan Cremer tegenkwam, 4 januari 1977, ik was 22. Toen ging ik mee naar een godverlaten boerderij aan de Duitse grens waar hij per se De Hunnen wou schrijven.'

Moest u mee?

'Jan had rust en regelmaat nodig en kon geen vrouw om zich heen verdragen die telkens zou zeggen: 'Dag, ik heb een opdracht, ik moet op reis.' En ik was ook wel klaar met het modellenwerk.'

Lag u niet te veel aan de leiband?

'De kunst gaat voor alles en Jan was gewoon mijn grote liefde. Welke eisen hij ook had, het kon me niet schelen. En daarbij komt: hij had beloofd dat het maar drie maanden zou duren, daarna zouden we gaan reizen. Maar het duurde zeven jaar... zeven jaar!'

Wat vindt u aantrekkelijk aan hem?

'Zijn onafhankelijkheid, compromisloosheid, scherpe geest, solide ziel. Au fond is hij heel lief en hij heeft een wrede eerlijkheid wat hem tot een einzelgänger maakt. Ik houd van eenlingen. Toen Jan en ik elkaar ontmoetten, was het alsof ik mijn hele leven al op hem had gewacht, het klopte precies.

'Ik weet nog goed, ik was 13 en we reden in de auto op de Stadhouderskade. Ineens zegt mijn moeder: 'Ach kijk, daar loopt Jan Cremer.' Ik zat met mijn neus tegen het autoraam geplakt, zag hem omstrengeld door een beeldschone roodharige meid. Ik had toen al willen roepen: 'En ik, en ik dan?'

'Mijn ouders waren bevriend met Karel Appel en op mijn 14de zei ik tegen Appel: 'Karel, jij kent toch Jan Cremer? Stel me eens voor.' Maar Appel zei meteen: 'Die Cremer is helemaal geen jongen voor jou.' Ik heb niet eens gevraagd waarom, want ik wist toen al zeker: Jan Cremer, hij is het voor mij. Punt uit!'

U schreef een boek over Machteld, de muze van Karel Appel, daarin staat: 'Zij was er wel, maar niet aanwezig, de ideale vrouw voor een kunstenaar.'

'Machteld is mijn allergrootste voorbeeld. Zij was de vrouw die ik wilde zijn: de stuwende kracht achter een groot kunstenaar.'

Dat klinkt opofferend?

'Vind ik niet. Ik zie het als een leven dat je samen creëert. Als ik er niet was geweest dan had Jan niet in alle rust kunnen schilderen en schrijven. Bij mij heeft hij een schoot gevonden.'

Had u al als meisje al eens iets van hem gelezen?

'Ja, Ik, Jan Cremer 1 en 2, dat werd bij ons thuis verslonden. Alleen mijn conservatieve vader gooide die boeken telkens weer in de open haard.'

Dan wist u ook dat hij al veel vrouwen had gehad.

'Dat beschouwde ik als een voordeel. Wat moet je nou met een maagd? Een of andere onbenul durfde me op tv eens te vragen: 'Was Jan dan geen afgelikte boterham?' Ik had haar meteen een klap voor haar kop moeten geven.

'Ik verzeker je: ik heb nog nooit in mijn leven zo'n loyaal en trouw mens meegemaakt als Jan. Vóór mij was Jan altijd onderweg, maar hij zocht eigenlijk een kachel en warme billen. Dat ben ik.'

Maakte zijn beeld van vrouwen nog feministische gevoelens in u los?

'Welnee, ik weet hoe Jan van binnen is, in zijn boeken maakt hij daar een prachtig, humoristisch en sarcastisch spel van, maar hij is juist een ongelooflijk goeie kameraad voor vrouwen. Waar ik aanvankelijk wel ongelukkig van werd, was de militaire discipline die Jan erop nahield in het huishouden. Dan ging hij met een vinger langs de vensterbank en blafte: 'Hé Babette, dit is niet schoon!' Alles wat ik kookte vond hij niet te vreten. Hij wilde me op de huishoudschool zetten, maar die opleiding duurde te lang.'

Jan en Babette Cramer bekijken het boek Jan Cremer Brieven 1956-1996. Beeld ANP

Hoe is dat probleem opgelost?

'Door een mindset, door te leren koken en de huishouding tot een kunst te verheffen. Zo fladder ik erdoorheen, dat is denk ik ook de invloed van mijn moeder.'

Jullie hebben een zoon, was er meteen een kinderwens?

'Daar spraken wij nooit over en Jan had al kinderen, waar hij verdriet en zorgen om had. Maar ik droomde wel van een kind. Toen ik meldde dat ik waarschijnlijk zwanger was, keek hij me aan en zei: kleed je maar lekker warm aan dan gaat het vanzelf weer over. Maar kijk eens wat eruit is gekomen: onze zoon Ivan is de liefste, meest rechtschapen ziel die er bestaat. Hij heeft dezelfde scherpte en vitaliteit als Jan.'

Is Jan Cremer een goede vader?

'Jan heeft altijd een intense liefde voor Ivan gevoeld, Ivan kan bij hem met alles terecht. Alleen had hij in het begin niets met het babygedoe. Luiers verschonen? Achter een kinderwagen lopen? Ben je helemaal gek geworden! Soms ziet hij een jonge vader met een baby op de buik. Dan moet hij bijna overgeven. Zo'n man zou ik zelf ook niet willen, wat een afknapper, hoe kun je als vrouw van een man houden die zo zwak bezig is.'

Wat heeft uw zoon van u?

'Vreugde en gezelligheid, dat kan Ivan heel goed brengen als hij in huis is. En gezelligheid, daar is Jan niet zo van, hè.'

Heeft hij u weleens geschilderd?

'Ja, één keer, een naakt, heel groot! 'Ik schilder geen mensen', zei hij eerst. Maar ik heb hem gedwongen, voor mijn verjaardag. Toen het af was, vond ik het helemaal niks; ik had hangtieten, ik was veel te dik. Voor straf heeft hij er een ander doek overheen geschilderd, een woeste orkaan op zee.'

Verantwoording

De interviewreeks 'Als vrouw' maakt een doorstart met een nieuwe dubbelserie, waarbij 'Als man/Als vrouw' wekelijks wordt afgewisseld. Volgende afleveringen zullen op woensdag verschijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden