Column Het Eeuwige Leven

Jan-Hein Lodewijk van de Mortel (1926-2018) was een liberale en feodale landbouweigenaar

Hij had het charisma van een aristocraat maar was een burger die feodaal op ‘zijn’ Brabanse landgoed Baest paste.

Jan-Hein Lodewijk van de Mortel.

Als jongeman werd hij stapelverliefd op Audrey Hepburn die elke zomer op het familielandgoed Baest kwam logeren. Haar moeder (baronesse van Heemstra) en zijn moeder ( jonkvrouwe Michiels van Kessenich) waren goed bevriend.

De eerste keer dat hij haar zag was na de bevrijding. ‘Ik was met mijn moeder naar een hondenshow gaan kijken en daar liep ze. Toen ik haar zag ging mijn hart sneller kloppen. Ze was heel spontaan, reageerde snel, en zag er verdomd goed uit’, zo zei Jan-Hein van de Mortel in een interview met het Eindhovens Dagblad.

Jan-Hein van de Mortel overleed 22 juni op 92-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Leuven. ‘Hij had ongelooflijk veel humor, was onverzettelijk, een goede gastheer, was zowel liberaal, als feodaal’, zegt zijn neef Roderick van de Mortel, de huidige burgemeester van Vught.

Van de Mortel beheerde na een lange carrière bij de diplomatieke dienst vanaf 1982 zelf het 500 hectare grote landgoed in het Brabantse Oostelbeers dat hij twintig jaar eerder van zijn vader Jan van de Mortel had geërfd. Op dat moment liepen de inkomsten uit pacht, bosbouw, jacht en overheidssubsidies terug. Jan-Hein van de Mortel wilde het landgoed als ‘gesamtkunstwerk’ in zijn oude glorie herstellen, hetgeen betekende dat de landerijen, huis en collectie een geheel moesten blijven vormen. Hij bracht de middeleeuwse ganzenpoot terug, lanen die net als de tenen van de ganzenpoot op een plek samenkomen. Net als de wildwal, een bescherming tegen verstuiving waarin ook het wild werd tegengehouden.

Van de Mortel was 'ginne gemakkelijke' zoals dat in Brabant wordt gezegd. Furieus procedeerde hij tot aan de Raad van State om te voorkomen dat de door het landgoed stromende beek De Beerze zou worden gekanaliseerd. Hij wilde ook sommige wegen afsluiten, wat weer op verzet stuitte van omwonenden. Tegelijkertijd wist hij nieuwe inkomstenbronnen aan te boren door Baest een bestemming te geven als natuurbegraafplaats en een terrein geschikt te maken voor polowedstrijden.

Het 800 jaar oude landgoed Baest kwam in de 19de eeuw in handen van de familie De La Court. Via de vrouwelijke lijn werd in 1932 Jan van de Mortel de eigenaar. Hij was burgemeester van Noordwijk en consul-generaal in Chicago. Toen die overleed ging het naar Jan-Hein Lodewijk, die diplomatieke functies bekleedde in Madrid, Bonn, Mexico City en Moskou. ‘Hij was een geboren en getogen diplomaat, een echte wereldburger die gek was op reizen en heel goed met mensen uit alle landen kon opschieten’, zegt Roderick van de Mortel.

Jan Hein van de Mortel was eerst getrouwd met jonkvrouwe Saskia de Muralt met wie hij twee dochters had, waarvan een is gestorven en een ander in Zwitserland woont. Later hertrouwde hij met Veronica Henkell, een telg van een bekend Duits wijnhuis.

Vanwege zijn werk liet Jan Hein van de Mortel het beheer van Baest aanvankelijk over aan een rentmeester. De landerijen bleven toegankelijk voor het publiek. Toen hij zelf de scepter ging zwaaien maakte hij bezoeken mogelijk naar de bebouwing in het hart van het landgoed. Vaak werd dit gecombineerd met culturele evenementen.

In 1997 werd Baest verkozen tot de mooiste buitenplaats van Brabant. Inmiddels is het landgoed ondergebracht in een stichting waarvan Roderick van de Mortel de voorzitter is.

Jan-Hein had geen aristocratische titel, maar wel een voorkomen waarmee hij in een Hoe heurt het-aflevering van Jort Kelder paste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.