Het eeuwige leven Jacques Janssen

Jacques Janssen (1944 - 2018): een vrouw als priester moest volgens hem gewoon kunnen

Het katholieke geloof was in zijn leven de rode draad. Maar priester werd Jacques Janssen nooit, wel hoogleraar cultuur en godsdienstpsychologie.

Jacques Janssen eeuwigelevenjacquesjanssen Beeld Jacques Janssen eeuwigelevenjacquesjanssen

In de oorspronkelijke vertaling van Dante’s Goddelijke Komedie stond: ‘De ene rivier stroomt in de andere rivier.’ Maar volgens de oud-Italiaanse tekst had het moeten zijn: ‘De ene rivier valt in de andere rivier.’

De Nijmeegse socioloog en emeritus-hoogleraar cultuur en godsdienstpsychologie Jacques Janssen loste dergelijke problemen op door ter plekke te gaan kijken. Hij zag in Italië dat op de bewuste plek een waterval was. In zijn eigen vertaling koos hij voor de tweede optie. Zo ging hij altijd te werk.

Creatief zocht Jacques in zijn werk en leven naar antwoorden. Het katholieke geloof, de cultuur, literatuur, muziek en geschiedenis speelden voor hem een belangrijke rol.

Op vakanties door Zuid-Europa hoorden kerkjes, musea, bibliotheken, maar ook concerten erbij. Hij was bezig met een boek over de geschiedenis van de gregoriaanse muziek en wist meer van de Italiaanse schrijver Dante dan Dante zelf, zo werd gezegd.

Op 6 september overleed Janssen totaal onverwacht, vermoedelijk door een aneurysma in de buikaorta. Hij was 74 jaar en kerngezond, stond midden in het leven en had plannen voor de toekomst. Zo was hij, twintig jaar na het uitgeven van zijn vertaling van De Hel van Dante, bezig met een verbeterde versie en het tweede deel, Vagevuur.

Hij werd geboren in Meijel, een kerkdorp in het Limburgse gedeelte van de Peel, in een katholiek gezin van drie kinderen dat het niet breed had. Hij kon van jongs af goed leren en volgde na het kleinseminarie in Zundert nog anderhalf jaar het grootseminarie. Daar stelde hij zich de filosofische vraag: ‘Hoe kan het dat ik tot de club (het katholieke geloof, red.) behoor die het bij het rechte eind heeft? En waar heb ik dat aan te danken?’ Daarbij was hij opgevoed met redelijkheid en nuchterheid. Zo grapten ze thuis: ‘Wat is het geloof? Het geloof, dat is het deurtje van de stoof.’

De twijfel deed hem besluiten te stoppen met het seminarie en te kiezen voor een studie sociologie aan de toenmalige Katholieke Universiteit Nijmegen. Hij leerde zijn vrouw Wil van Gageldonk kennen die een opleiding voor verpleegkundige volgde. Met haar zou hij drie kinderen krijgen en nog een pleegkind in huis nemen. ‘Hij had linkse ideeën, rookte, had lang haar en las Vrij Nederland. Maar hij was zeker geen rebel’, zegt zijn dochter Irma Janssen.

Hij haalde zijn kandidaatsexamen in 1969, terwijl een democratiseringsgolf over de universiteiten rolde. Zelf stond hij niet op de barricades, maar volgde het roerige studentenleven met grote interesse. Hij studeerde cum laude af en promoveerde op de dissertatie De vergruisde universiteit, een cultuurpsychologisch onderzoek van het Nijmeegse studentenleven.

Na zijn promotie kreeg hij een vaste aanstelling als seniormedewerker aan de universiteit. In 2000 werd hij hoogleraar cultuur- en godsdienstpsychologie met een inaugurele rede onder de titel Aan de onbekende God: reiken naar religie in een geseculariseerde cultuur. Het hoogleraarschap combineerde hij met de functie van onderwijsdirecteur.

In de jaren na zijn pensioen bleef het katholieke geloof een inspiratiebron en een plek waar hij zich thuis voelde. Zo stond hij aan de wieg van het gregoriaans koor Schola Cantorum Karolus Magnus. Hij zette zich in voor de toekomst van de Ontmoetingskerk in Nijmegen Dukenburg en herkende zich in de inzet van de vrouwelijke pastor Joska van der Meer.

‘Hij vond dat vrouwen priester moesten kunnen worden. Zij zijn tegenwoordig het leeuwendeel van de voorgangers in de kerk’, zegt zijn dochter Irma Janssen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden