Eeuwige leven Jaap Valken 1926-2018

Jaap Valken (1926-2018) - ordebewaarder in tijden van krakersrellen

Als hoofdcommissaris van politie in Amsterdam moest hij nogal eens de rust herstellen. Maar hij leidde ook geruchtmakende onderzoeken.

Jaap Valken. Beeld RV

Wie zelf bij de recherche heeft gewerkt, moet meestal weinig van politieseries en detectives hebben. Maar Jaap Valken verslond ze. De voormalig hoofdcommissaris van politie van Amsterdam vond op zijn oude dag vooral de Britse misdaadseries ­razend interessant, omdat er zo goed in werd gespeeld. Maar hij keek ook graag naar Derrick of Baantjer.

Valken overleed 11 november op 92-jarige leeftijd in Amstelveen, waar hij sinds 1980 woonde in een huis met ramen van kogelvrij glas. Dat was een erfenis van de tijd van de grote krakersrellen in de jaren tachtig, toen hij vanwege de ontruiming van panden als de Grote Wetering en Lucky Luyk en de dood van kraker Hans Kok in een politiecel nogal eens werd bedreigd. ‘Op de daken van de garages in de omgeving waren toen scherpschutters geposteerd’, herinnert zijn zoon Pim Valken zich.

Jaap Valken werd geboren in een gezin van vier kinderen in Rotterdam. Zijn vader was daar politiecommissaris en zou in de jaren dertig hoofdcommissaris worden in Den Haag. Na de oorlog arresteerde hij landverraders, onder wie NSB-leider Anton Mussert.

In dat jaar besloot Jaap, die door de oorlogsomstandigheden de hbs niet had kunnen afmaken, als adjunct-inspecteur in dienst te treden van de politie van Amsterdam, die dringend om mensen verlegen zat. Via de uniformdienst kwam hij bij de recherche. Hij leidde het onderzoek naar de Chinese koffermoord: een lijk van een Chinees was in delen gezaagd in verschillende koffers verborgen. Internationaal was er grote interesse voor de Dominas-zaak, het onderzoek naar de gevaarlijkste bendeleider van Europa, de moordzuchtige juwelendief Petras Dominas. Doorbraak in dit onderzoek was een schoolschrift waarin Dominas in code zijn misdaden had beschreven. Later werd Valken chef van de bereden politie. In de jaren zestig voerde die vele charges uit tegen de provo’s, Vietnambetogers en Damslapers. Uiteindelijk greep de minister van Binnenlandse Zaken in 1966 in. Die passeerde de burgemeester en benoemde een driemanschap – onder wie Valken – om de openbare orde in de stad te herstellen.

Begin jaren zeventig werd Valken benoemd tot korpschef in Gouda en daarna in Enschede. Vanwege zijn krachtdadige optreden bij de Kalkarrellen keerde hij in 1980 op verzoek van burgemeester Polak terug in Amsterdam als hoofdcommissaris.

Hij moest de decentralisatie van de politiediensten leiden en de normvervaging binnen het korps (corruptie en bedenkelijke opsporingsmethoden) aanpakken. Ook professionaliseerde hij de mobiele eenheid, die nog in bij een sportzaak gekochte trainingspakken de krakers te lijf ging.

Samenwerking met Polak, die ­altijd de lieve vrede probeerde te bewaren, was nogal eens zenuw­slopend, bekende Valken later. Omstreden was zijn advies voor invoering van de stopkogel bij de politie. Deze zou als vervanging moeten dienen van de volmantelkogel, die zo snel door het lichaam schoot dat omstanders gevaar liepen terwijl criminelen niet onmiddellijk werden uitgeschakeld.

Valken zou het korps leiden tot zijn pensioen in 1987, waarna hij werd opgevolgd door de Groninger Eric Nordholt. ‘Met de politie is hij nooit meer bezig geweest. Hij hield van klassieke muziek en reisde graag naar wijngebieden’, aldus zijn zoon Pim.

Valken trouwde twee keer. Met zijn eerste vrouw had hij een dochter en een zoon, met zijn tweede twee zonen. Zij overleed twintig jaar geleden, waardoor hij het huishouden moest gaan doen – ‘een geheel nieuwe ervaring’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden