Het eeuwige leven van Jaap Hemelrijk

Jaap Hemelrijk (1925 - 2018): de drijvende kracht achter het Allard Pierson Museum

Hij was classicus en kenner van Griekse keramiek. En dankzij Hemelrijk ontsloot de UvA haar archeologie-collectie in het Allard Pierson Museum.

Jaap Hemelrijk. Beeld Sjaak Leene

Zijn enorme passie voor Grieks aardewerk leidde tot de oprichting van de ‘School van Amsterdamse pottenkijkers’, die zelfs internationale bekendheid kreeg. Maar de belangrijkste verdienste van Jaap Hemelrijk jr. is de oprichting van het huidige Allard Pierson Museum. ‘Van een studiecollectie van de universiteit die was opgeslagen aan de Sarphatistraat, is het een publieksmuseum geworden op een prachtige plek in het centrum van de stad’, zegt zijn dochter Emily Hemelrijk.

Jaap Hemelrijk, emeritus hoogleraar Klassieke Archeologie en Kunstgeschiedenis van de Oudheid aan de Universiteit van Amsterdam, overleed 1 juni in zijn woonplaats Wanneperveen na een kort ziekbed , een jaar na zijn echtgenote. Ze hadden twee kinderen die allebei hoogleraar zijn. Emily is hoogleraar oude geschiedenis aan de UvA en haar zus Charlotte hoogleraar biologie in Groningen.

Jaap Hemelrijk was tot op hoge leeftijd productief. Tien jaar lang schreef hij elke twee maanden een artikel over het werk van de Atheense vaasschilder Makron, die vijf eeuwen voor het begin van de jaartelling leefde. Behalve over de kunst zelf gingen de stukken over het leven en denken van de mensen in het klassieke Griekenland. De met humor geschreven artikelen werden in 2009 nog gebundeld in twee boeken onder de titel Makron en zijn makkers. Vaasschilders in Athene 525 — 475 v. Chr.

Jaap Hemelrijk werd geboren in Utrecht. Hij was de jongste zoon van de classicus en Alkmaarse gymnasiumrector Jaap Hemelrijk die tijdens de oorlog de concentratiekamp overleefde. Eigenlijk wilde Jaap wiskunde gaan studeren, net als zijn broer Jan, die in het verzet zat en later ook hoogleraar zou worden. Maar uiteindelijk trad Jaap in het voetspoor van zijn vader. Na het behalen van zijn doctoraal werd hij leraar in Rotterdam, terwijl hij tegelijkertijd werkte aan zijn proefschrift De Caeretaanse hydriae, over een collectie van Griekse waterkruiken die waren gevondenin het huidige Italië.

Van 1963 tot 1966 doceerde hij klassieke talen aan de universiteit van Groningen. Hij werkte mee aan het boek The Highlands of Phrygia. Sites and Monuments van de Amsterdamse hoogleraar Emilie Haspels over archeologische vindplaatsen in Turkije. Hemelrijk reisde maanden door dat land. Uiteindelijk volgde hij Haspels op als hoogleraar aan de UvA.

Volgens Herman Brijder, die Hemelrijk weer zou opvolgen, was hij een bijzonder charismatische persoonlijkheid die studenten voor klassieke archeologie kon fascineren. ‘Door de tijdrovende aandacht voor studenten en promovendi was er nauwelijks tijd over voor het produceren van eigen boeken.’ Daarnaast was hij ook nog twintig jaar (van 1966 tot 1986) directeur van het Allard Pierson Museum. Toen hij kwam kende bijna niemand het museum. Zijn grootste prestatie was de verhuizing van het museum naar de Oude Turfmarkt. Hij moest hiervoor vele hordes nemen, want niet iedereen zag het nut hiervan in. In 1969 richtte hij een Vereniging van Vrienden voor het museum op.

Bij zijn afscheid in 1986 werd Hemelrijk onder de toepasselijke titel ENTHOUSIASMOS een afscheidsbundel aangeboden. Hij pakte daarna zelf de pen weer op. Hij kon venijnig zijn.

Toen zijn in 2009 overleden nicht, columniste Pamela Hemelrijk, in oktober 1998 Margriet de Moor beschuldigde van plagiaat van het werk van Hemelrijk sr., nam Hemelrijk het publiekelijk op voor Margriet de Moor. ‘In dit geval verdient Pam, om bij haar brutale manier van schrijven aan te sluiten: een Hardhandig Psychisch Pak Rammel', zei hij in de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden