Islamisten Marokko vinden in Salé gespreid bed

Marokko stevent af op een crisis. De werkeloosheid is toegenomen sinds de socialistische premier Youssoufi vorig jaar aantrad. De economische groei staat stil....

Mourad is een volgeling van sjeik Abdessalam Yacine, de leider van de verboden islamistische beweging Al Adl wa Ihsane (Rechtvaardigheid en Liefdadigheid). De sjeik staat wegens 'staatsondermijnende activiteiten' sinds 1989 - met een onderbreking in 1995 - onder huisarrest in Salé, de zusterstad van Rabat.

Voordien zat hij in de gevangenis en twee jaar in een psychiatrische inrichting, vanwege een open brief aan de koning Hassan II waarin hij de legitimiteit van de vorst in twijfel trok. Het is de sjeik die we op het balkon zien. 'In de zevende eeuw werden de volgelingen van Mohamed voor gek verklaard. Datzelfde is gebeurd met Yacine', zegt Mourad.

Hij gaat op de trappen van de moskee zitten waar Yacine ooit zijn gebedsdiensten hield. 'Nu is er hier een andere imam, die vrijdags teksten voorleest die het ministerie van Onderwijs voor hem heeft opgesteld.'

De Marokkaanse machthebbers proberen de islam te controleren. Ze hebben reden tot zorg. Het islamisme is in opmars, als oppositie tegen het oppermachtige koningshuis, en als alternatief voor de socialisten die sinds vorig jaar met weinig succes meeregeren.

Illustratief voor de deceptie waren de tussenverkiezingen in Salé vorige maand, waarbij de charismatische islamist Abdelilah Benkirane de socialistische kandidaat versloeg. Weliswaar behoort Benkirane tot een andere partij dan sjeik Yacine, maar de getalsmatig sterkere beweging van de sjeik steunde Benkirane's kandidatuur wel. En het doel van beide is hetzelfde: Marokko tot een islamistische staat maken.

Salé is een subliem voorbeeld van een stad die het islamisme zowel kussen als deken aanreikt; de voormalige piratenstad heeft een eeuwenoude streng islamitische traditie, en kent een hoge werkeloosheid en mensonterende woonomstandigheden. Salé zit vol uitwassen van de Marokkaanse modernisering.

Zo torent de moskee waar sjeik Yacine vroeger imam was uit boven de sloppenwijk Saheb al-Caïd, van waaruit die onmiskenbare Derde-Wereldgeur van rook, rottend fruit en urine opstijgt. De bewoners sjouwen met paard en wagen rond in het stof. Mourad wil de wijk niet in. 'Het is gevaarlijk. Er zijn drugs en criminelen.'

De veronderstelling dat zich in dergelijke sloppenwijken de radicale aanhangers van de islamistische partijen ophouden, gaat niet op. De islamistische achterban zijn jonge mannen als Mourad. Hij is 29, goed gekleed, klein baardje, mobiele telefoon die hij deelt met zijn broer. Hij is niet getrouwd. 'Daarvoor moet je geld hebben.' Hij heeft gestudeerd en is nu werkloos. Gefrustreerd: 'Twee procent van de bevolking bezit hier 95 procent van de rijkdom.'

Terwijl we van de sloppenwijk naar het ommuurde centrum, de medina, van Salé lopen vertelt Mourad over hoe hij begin jaren negentig tijdens zijn studie in Fez in aanraking kwam met de ideeën van sjeik Yacine. Hij heeft 'zijn gids' in 1995 twee keer horen preken. 'Als je hem ziet, voel je dat het iemand is die God liefheeft.'

Op de universiteiten doen 'moslimbroeders' als Mourad wervend werk voor Yacine's beweging. Dat ontaardde weleens in gevechten met linkse studenten. Verontwaardigd wijst Mourad aantijgingen van de hand dat de islamisten verantwoordelijk waren voor dat geweld. 'Wij zijn een vreedzame beweging. Wat gebeurde is dat de linkse studenten ons verboden om met baard of hijab (sluier) naar de campus te komen. Ik ben aangevallen door een groep van vijftien man.' Hij wrijft over zijn achterhoofd. 'Ze sloegen met stokken. Vier hechtingen.'

De beweging van Yacine doet het meest denken aan een sektarisch genootschap met een celstruktuur. De volgelingen zijn overal, alleen weet je dat als buitenstaander niet. Mourad ontmoet twee 'broeders' in een auto. Zij geven ons een lift naar de medina. Daar ontmoet hij weer andere 'broeders' die hem de weg wijzen in de kris-krassteegjes. Stuk voor stuk onopvallende, beleefde mannen in moderne kleding en met kleine baardjes. 'Zie je', glundert Mourad, 'hoeveel frères ik al heb ontmoet.'

Bang voor de geheime dienst, die in het verleden veel 'broeders' heeft gearresteerd, is hij niet. 'Je leeft in dienst van God. En God bepaalt of je goed hebt geleefd. Het leven is een fragment van het geheel, enkele uren in de schaduw van een boom.'

Mourad eet en drinkt vandaag tot zonsondergang niets. Net als de Profeet vast hij op maandag en donderdag, evenals op de 13e, 14e en 15e van de maand. Hij staat erop de lunch voor de bezoeker te betalen. 'U bent mijn gast.'

In de medina van Salé, met zijn duizend jaar oude moskee, zijn medersa (koranschool) uit 1196, en zijn 49 marabouts (plaatsen waar moslimheiligen zijn begraven) weet Mourad nauwelijks de weg. De rijke islamitische historie van Salé interesseert hem weinig. Hij is een moderne islamist. De beweging van Yacine veroordeelt bijgeloof en de verering van de marabouts. Mourad leeft pas op als we in een lyceum weer drie 'broeders' aantreffen.

Na wat omzwervingen belanden we bij 'broeder' Khalid, een smaakvol geklede universitair medewerker die in een majesteus koopmanshuis bij de stadsmuren woont. Khalid besprenkelt onze handen met water met oranjebloesem. De gast krijgt mintthee en mierzoet Marokkaans gebak. Khalid en Mourad zetten zich aan het gebed. Hun zachte geprevel wordt overstemd door de televisie. Ja, zeggen de twee 'broeders' nadat ze uit hun bidhouding zijn opgestaan, natuurlijk doen de islamisten ook aan leuke dingen. Voetbal mag, muziek ook. Alleen raï is verderfelijk vanwege zijn teksten. Drank mag niet. Maar vrouwen hoeven niet thuis hun lot af te wachten.

'Het is de Profeet die de vrouwen heeft bevrijd, wist je dat?' zegt Mourad. 'De vrouw mag studeren, werken, met dezelfde rechten als de man. Wat zeg ik, ze heeft méér rechten, want ze houdt zich bezig met het opvoeden van de kinderen. Ze hoeft niet met de chador (de allesbedekkende sluier) te lopen, de hoofddoek volstaat. Zo beschermt de islam vrouwen tegen prostitutie.'

Puurheid in een wereld vol chaos en corruptie, daar gaat het om. Mourad: 'Wat ik me steeds afvraag: waar komt die angst voor ons toch vandaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden