In plaats van Kerstmis viert groeiend aantal zwarten in VS spiritueel feest dat oorsprong vindt in Afrikaanse tradities; Amerikanen wensen elkaar steeds vaker een 'Gelukkig Kwanzaa'

Ieder jaar maken Harold en Alexis Cooper meteen na Kerstmis hun huis in de Vine Street-buurt van Kansas City van zolder tot kelder schoon en bereiden zij zich voor op het Kwanzaa-feest....

OSCAR GARSCHAGEN

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

KANSAS CITY

Naast de kandelaar zetten zij een kelk neer en op de mat worden verder fruit en groente en maïskolven neergelegd. Dit zijn de zeven symbolen van Kwanzaa. Vanaf gisteravond tot en met 1 januari steken zij net als 18 miljoen andere Amerikanen, Canadezen, Caribiërs en Engelsen van Afrikaanse afkomst elke dag een kaars aan en concentreren zij zich op het beginsel van de dag.

Iedere dag staat in het teken van een van de Kwanzaa-principes: umoja (eenheid), kujichagulia (zelfbeschikking), ujima (samenwerking), ujamaa (gemeenschapszin), nia (doel), kuumba (creativiteit) en imani (hoop en vertrouwen). De kleuren van de kaarsen hebben een betekenis: zwart voor de huidskleur, rood voor het bloed dat Afrikanen hebben vergoten tijdens de slavernij en groen voor de kleur van het moederland.

'Kwanzaa komt voor ons niet in de plaats van het meer Europese, vercommercialiseerde kerstfeest, maar is de week waarin wij stil staan bij onze Afrikaanse wortels. Het zijn dagen van bezinning, van zuiverheid en eenheid. Je maakt je lichaam en je ziel schoon. De spinnenwebben in je hoofd worden weggeveegd', zegt Harold, accountant bij een transportonderneming.

Iedere dag van Kwanzaa, dat zijn oorsprong vindt in de oogstfeesten van West-Afrika en dertig jaar geleden is ontwikkeld door de Amerikaan Maulana Karenga, worden vrienden en familieleden uitgenodigd om het aansteken van de kaars bij te wonen en te blijven praten over het thema van de dag. Iedereen neemt een gerecht en zelfgemaakte cadeautjes mee.

'We praten over wat het betekent om Afrikaanse wortels te hebben, we praten over hoe we onze familiebanden kunnen versterken, wat we kunnen doen voor onze buren, we vieren onze cultuur en we praten ook over hoe we hier gekomen zijn. Het is heel mooi en ingetogen, het is iets om als zwarte Amerikanen trots op te zijn', vertelt Alexis. 'Het is voor ons een week van grote rust. We leiden van die absurd drukke levens dat een paar dagen van reflectie welkom zijn.'

Tot vier jaar geleden hadden Harold en Alexis en hun twee inmiddels studerende kinderen wel van Kwanzaa gehoord, maar zich niet aangetrokken gevoeld tot de mythologie. 'Mijn ouders stierven kort na elkaar en Harolds vader kreeg een ernstig ongeluk. Het was een ongelofelijk rotjaar. We werden uitgenodigd bij vrienden om umoja, dat in het teken staat van eenheid, te komen vieren. Dat heeft mij zo goed gedaan dat we besloten het volgende jaar zelf ook Kwanzaa te vieren', vertelt Alexis, secretaresse bij het gemeentelijke transportbedrijf.

Kwanzaa is een jong, snel groeiend spiritueel feest in Noord-Amerika en de Cariben. De naam is afkomstig van het Swahili 'matunda ya kwanza', dat 'de eerste vruchten' betekent. In buurten met relatief veel Afrikaanse-Amerikanen hangen dezer dagen overal spandoeken met 'Happy Kwanzaa'. De boekhandels liggen vol met werken als How to celebrate Kwanzaa. Voor het eerst dit jaar heeft president Clinton naast kerst- en channoekakaarten ook Kwanzaakaarten naar vrienden en bekenden gestuurd.

Wat begon als een week van bezinning voor afrocentristen die zich aangesproken voelden door het werk van de Californische hoogleraar Maulana Karenga (voorheen Ronald Everett) is uitgegroeid tot een massabeweging. Karenga, een boerenzoon uit Maryland die dertig jaar geleden in een boek Afrikaanse rituele feesten verbond met de slavernij, de burgerrechtenbeweging en het alledaagse bestaan van zwarten, speelt daarin geen rol meer.

'Bijna niemand die Kwanzaa viert weet dat Karenga de grondlegger van dit feest van zwart zelfbewustzijn is. Hij leidt een zeer teruggetrokken bestaan', vertelt politicoloog Ronald Walter van de Howard Universiteit in Washington. Karenga schreef zijn boek over Kwanzaa in de woelige jaren zestig. Hij werd niet alleen geïnspireerd door oude Afrikaanse feesten en rituelen, maar ook door socialistische ideeën over collectief werk en gemeenschapseconomie. Karenga lag overigens snel overhoop met de socialistische Black Panthers, die hem en zijn etnische feest 'te burgerlijk en te dweperig' vonden.

'Aan de ene kant doet het mij goed dat Kwanzaa zo groot is geworden. Aan de andere kant verafschuw ik de vercommercialisering ervan', zegt Harold. In de winkels liggen Kwanzaa-tandpasta van Colgate, Kwanzaa-kaarten van Hallmark met twee van de zeven principes verkeerd gespeld, Kwanzaa-koffie van Starbucks en Kwanzaa-voedselpakketten van Giant. 'Kwanzaa is van ons. Het is arrogant dat ondernemingen, die niet door zwarten worden geleid van dit feest commercieel willen profiteren', schreef de bond van zwarte middenstanders in een open brief in The Washington Post. Dat is vele zwarten uit het hart gegrepen.

Alexis: 'Het gaat hier en daar de kant uit van het kerstfeest, waar men cadeaus geeft om de cadeaus.' Voor de Coopers sluiten Kerst en Kwanzaa elkaar niet uit, maar volgens onderzoek van de Howard Universiteit beschouwt een groeiend aantal gezinnen de twee feesten als onverenigbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden