In het belang van homo en lesbo

Met een galafeest in Carré wordt vanavond het vijftig jarig bestaan van het COC gevierd, een afkorting die staat voor Cultuur- en Ontspanningscentrum....

Toen Annemarie Benjamins (18) vier jaar geleden op haar school in Hoogeveen vertelde dat ze lesbisch was, werd ze uitgescholden voor vuile pot. Veel meisjes wilden niet meer met haar omgaan omdat ze bang waren dat Annemarie verliefd op hen zou worden.

Sinds twee jaar is ze lid van het COC. !'Dankzij het COC kwam ik erachter dat ik niet de enige was. Ik ontmoette er mensen die me begrepen en hetzelfde voelden. Vooral in het begin had ik daar ontzettend veel behoefte aan.!'

De Nederlandse Vereniging tot Integratie van Homoseksualiteit COC bestaat vandaag vijftig jaar. Vanavond vieren de leden van deze belangenorganisatie het jubileum met het groot gala !'50 jaar uit de kast!' in het Koninklijk Theater Carré in Amsterdam.

Een halve eeuw na de oprichting heeft het COC te kampen met een identiteitscrisis. De belangenorgansatie heeft grote financiële problemen, overheidssubsidies worden gekort. Bovendien is een groot deel van het gekozen bestuur opgestapt omdat veel leden ontevreden waren over het beleid van het COC.

Directeur Laurette Spoelman wil het tij keren door van de belangenvereniging, met 31 afdelingen in het land, een professionele organisatie te maken. !'Het heeft te lang ontbroken aan openheid. Voor het eerst is een duidelijke missie geformuleerd. En voor de financiële problemen is een plan van aanpak opgesteld.!'

Het COC heeft er moeite mee om leden te binden. Volgens Spoelman realiseren veel leden zich te weinig dat ze lid zijn van een solidariteitsvereniging. !'We werven ongeveer 26 nieuwe leden per week, dus dat is het probleem niet. Vaak blijven mensen slechts een jaar of vier lid. Zodra het beter met ze gaat, zeggen ze op. Ze moeten zich bewust worden dat er andere homoseksuelen zijn die nog altijd op veel problemen stuiten.!'

Het COC doelt daarmee op jongeren tijdens hun coming out en ouderen wanneer ze het moeilijk krijgen met het leggen van sociale contacten. Maar ook op allochtonen die geconfronteerd worden met een andere seksuele moraal. Zij moeten gesteund worden bij het in harmonie brengen van verschillende culturen, en ook een mogelijkheid hebben elkaar veilig te ontmoeten.

In de afgelopen vijftig jaar is er veel bereikt op het gebied van de homo-emancipatie. Toch blijft de behoefte aan een belangenvereniging bestaan, vinden de meeste leden van het COC. !'We dobberen nu op een dun laagje tolerantie, maar van echte integratie is geen sprake!', aldus Paul van Harmelen (50), voorzitter van de COC-afdeling in Apeldoorn.

De wortels van het COC liggen in het tijdschrift Levensrecht, een tijdschrift voor homoseksuelen waarvan al voor de oorlog een paar nummers waren verschenen. Op 7 december 1946 kwamen in een café aan de Amsterdamse Leidsestraat de lezers van Levensrecht bij elkaar. Hugo van Win (76) gaf zich op als lid van de die dag opgerichte !'Wetenschappelijk-, cultureel- en Ontspanningscentrum Shakespeare club!'. !'Deze neutrale naam moest verhullen dat het ging om een club voor homo!'s!', vertelt Van Win, inmiddels benoemd tot erelid van het COC.

Het leefklimaat voor homoseksuelen was in die tijd veel slechter dan nu. De voorkeur voor de eigen sekse werd schandelijk en zondig gevonden, of het werd doodgezwegen. Van Win: !'Als je voor je homoseksualiteit uitkwam, kon je je baan kwijtraken. Ik ben wel eens mijn huis uitgezet toen mijn buren na vier jaar ontdekten dat ik zo was. Er was daarom grote behoefte aan een veilige ontmoetingsplek. Voordat de beweging werd opgericht, kon je eigenlijk alleen afspreken bij de pisbakken op straat of in de bosjes. Het ontmoeten van mensen, daar was het ons in allereerste instantie om te doen.!'

De naam Shakespeare Club werd in 1949 veranderd in Cultuur- en Ontspanningscentrum (COC). Van Win was van 1952 tot 1965 penningmeester van het COC. Hij hield zich hoofdzakelijk bezig met de exploitatie van de sociëteit en de boekhouding. !'Ik was de enige in het COC-bestuur met gevoel voor zaken.!' Volgens van Win is het gebrek aan zakeninstinct onder leden er de oorzaak van dat het COC de afgelopen 50 jaar continu stuitte op financiële tegenvallers. !'Het is natuurlijk veel leuker om over ideële doelstellingen te praten. Centen bij elkaar schuiven is niet zo gemakkelijk.!'

In de jaren zeventig raakte Van Win van het COC vervreemd doordat de vereniging zich met politiek ging bezighouden. !'Als je niet links was, dan deugde je niet. Ik vond dat belachelijk. Leden van het COC hoeven maar één gemeenschappelijke eigenschap te hebben: ze zijn lesbienne of homo. Dat heeft niks met politiek te maken.!' Wat de lesbiennes betreft, die waren in de beginjaren van het COC schaars vertegenwoordigd. !'Maar ze waren altijd welkom, en zelfs in de jaren !'50 zat er al een vrouw in het hoofdbestuur!', herinnert Van Win zich.

Tegenwoordig behoren vrouwen tot de actiefste leden. Er zijn veel aparte vrouwengroepen en -avonden. Van Win ergert zich eraan dat in Amsterdam de zaterdagavond op het COC niet langer gemengd is. !'Pas in de laatste tien tot vijftien jaar zijn de vrouwen zo op zichzelf geworden. Op een vrouwenavond komt er werkelijk geen man binnen. Dat vind ik krankzinnig. Het is namelijk wel de beste uitgaansavond, dus die had gewoon gemengd moeten blijven. Dan wordt er ook het meest verdiend. Ik heb er wel eens iets van gezegd, maar daar luisteren ze niet naar. Dat soort dingen, daar erger ik me mateloos aan. Op die momenten denk ik, zoek het allemaal zelf maar uit, ik ben oud genoeg.!'

Wieneke Smid, een 28-jarige video-editor, bezoekt geregeld de vrouwenavonden op het COC. Zij is het niet met Van Win eens. !'Er wordt op die avonden heel wat omgezet. Maar het gaat helemaal niet om geld, de vrouwenavond is echt nodig. Als ergens staat gemengde avond, dan weet elke pot, het is dus een mannenavond. Vrouwen laten zich heel gemakkelijk wegkijken. Dat komt niet voort uit mannenhaat, maar veel meer uit zwakte en onzekerheid. Daar komt bij dat zodra ergens een bosje nichten binnenkomt, die zich heel overheersend gedragen.!'

Volgens Smid stuitten lesbiennes nog heel vaak op onbegrip en vooroordelen. !'Ook nichten hebben een heel vertekend beeld van vrouwelijkheid, een vrouw moet korte rokjes en hoge hakken dragen. The lipstick lesbian heeft een schijnacceptatie gecreëerd. Kijk maar, potten kunnen best normaal zijn, ze kunnen er heel vrouwelijk uitzien. Vrouwelijke potten voelen zich verheven boven mannelijke potten. Toch ziet de gemiddelde pot er nu eenmaal wat mannelijker uit. Een mannelijke vrouw vindt iedereen nog altijd een trieste aangelegenheid. Die kan zeker geen man krijgen, is dan vaak de reactie.!'

Smid is sinds drie jaar lid van het COC. Toen ze twaalf was, wist ze al dat ze lesbisch was, maar pas tien jaar later durfde ze ervoor uit te komen. !'Toen ik in Amsterdam aan de filmacademie begon, heb ik gelijk aan iedereen verteld dat ik lesbisch was. Dat vond ik vreselijk eng, maar iedereen reageerde normaal.!'

In haar puberteit is ze nog wanhopig op zoek geweest naar de man van haar leven. !'Op mijn negentiende had ik hem gevonden, een heel leuke jongen, zag er goed uit. Maar mijn gevoelens voor hem bleven oppervlakkig, ik wilde hem nooit de kleren van het lijf rukken. Toen begreep ik dat een heteroseksuele relatie niet voor mij was weggelegd.!' Smid heeft nu al bijna twee jaar een vaste relatie. !'Wij kennen elkaar, zoals iedereen elkaar kent in de pottenscene. Zij is een ex van een ex van mij.!'

Smid, die deel uitmaakt van het congres van het COC, vindt dat het COC meer duidelijkheid moet geven over het verschil tussen homo- en lesbobelangen. !'Ze proberen ons zelfs door de strot te proppen dat we baat hebben bij seksuele voorlichting en aidsprojecten. Daardoor wordt aids vaak automatisch aan homoseksualteit gekoppeld. Terwijl er geen enkele lesbo is die aids heeft.

!'Ongeveer hetzelfde geldt voor het internationale beleid. In Oost-Europa steunt het COC homobelangengroepen. Daarmee pretenderen ze ook lesbo!'s te steunen. Maar in Oost-Europa zijn de groepen niet gemengd. Lesbische vrouwen zitten bij vrouwenbewegingen. Dat zouden ze eens moeten erkennen.!'

Een van de belangrijkste taken van het COC noemt Smid het uitbreiden van ontmoetingsplekken overal in het land. !'Homo!'s en lesbo!'s moeten weten dat er in de buurt plaatsen zijn waar ze gelijkgeaarden kunnen ontmoeten voor vriendschappen of om verliefd te worden. Veel homoseksuelen komen naar Amsterdam. Van de ongeveer tienduizend leden wonen er drieduizend in Amsterdam. Dat is eigenlijk niet goed, je moet niet allemaal op een kluitje gaan zitten.!'

Erwin de Bruin (30), een verpleegkundige uit Terneuzen, zou echter !'voor geen goud!' in Amsterdam willen wonen. Hij noemt de Amsterdamse uitgaansgelegenheden onpersoonlijk en onecht. !'Als we er binnenkomen met een groepje Zeeuwen, dan worden we vaak een beetje neerbuigend behandeld. Amsterdamse homo!'s hebben vreemde ideeën over Zeeland, denken dat we daar vijftig jaar achter lopen. Ik ben iedere keer weer blij dat ik de volgende dag terug kan naar mijn eigen stekje. Ook als homo is het volgens mij veel leuker om hier te wonen dan in Amsterdam. Hier ken je tenminste je buren nog.!'

Met 54 anderen is De Bruin lid van het COC in Terneuzen. !'Ik zie het COC als een soort vakbond, een belangenvereniging waar ik terecht kan als ik vragen heb. Het COC heeft mij geholpen bij mijn coming out. Ik was toen 25. Vrij snel heb ik toen ook mijn huidige vriend ontmoet tijdens een COC-theateravond. De volk sloeg over, en na twee weken woonden we samen, nu al weer vijf jaar geleden. Op die theateravonden zijn al heel wat koppeltjes ontstaan.!'

De !'provincie!' tegen het arrogante Amsterdam, homo!'s tegen lesbo!'s, links tegen rechts en oud tegen jong, allemaal strijden ze binnen één vereniging. Hoewel het COC het opneemt voor gezamenlijke belangen van homoseksuelen, lijken interne fricties vaak dat doel in de weg te staan, zo blijkt uit het jubileumnummer van het COC-tijdschrift XL.

Directeur Spoelman hoopt dat een grotere openheid veel van de fricties zal oplossen: !'We behartigen de belangen van een enorme groep verschillende mensen.!' Het komend jaar zal het COC een debat organiseren rond de diversiteit aan leefstijlen binnen de homocultuur. Het is de bedoeling dat ouderen, jongeren en allochtonen met elkaar in discussie gaan.!'

Erelid Van Win verwacht niet dat het COC ooit opgeheven wordt. !'Een ding is zeker, voor hetero!'s is homoseksualiteit onbegrijpelijk. Er is een natuurlijke weerstand tegen iemand die anders is. Ze kunnen het alleen maar leren te accepteren. Daarom blijft er altijd een taak weggelegd voor het COC.!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.