postuum

In het acteren van Eric van der Donk (1929-2021) zat altijd een mix van fijngevoeligheid en iets demonisch

Na een omvangrijke toneelcarrière brak de acteur pas echt door bij het grote publiek dankzij rollen in succesvolle tv-series.

Hein Janssen
Eric van der Donk in 2005. Beeld ANP/Merlijn Doomernik
Eric van der Donk in 2005.Beeld ANP/Merlijn Doomernik

‘De Bussink-bank blijft een familiebank met een Bussink aan het roer.’ Dat zinnetje kwam regelmatig terug in de tv-serie Oud geld, waarin Eric van der Donk de pater familias en bankdirecteur speelde. Deze briljante serie van Maria Goos werd in 1998 en 1999 uitgezonden en zorgde ervoor dat Van der Donk ook bij een breed publiek een geliefd acteur werd. Zaterdag is hij in zijn woonplaats Arnhem op 92-jarige leeftijd overleden.

Hoewel hij een omvangrijke toneelcarrière achter zich had, liet Van der Donk in Oud geld zien dat hij tot de grootste acteurs van het Nederlandse theater behoorde. Zo zat er in die serie een scène waarin hij zijn dochter Pup (Saskia Temmink) die het familienest wil verlaten een gouden kettinkje geeft. ‘Nu kun je altijd thuiskomen’, zegt hij dan, met een mengeling van verlegenheid en doortastendheid.

Wat kwaliteitsdrama betreft was Van der Donk eerder al te zien in de serie Bij nader inzien (naar de roman van Voskuil) en in Pleidooi, over het wel en wee op een advocatenkantoor. ‘Zodra je op televisie een wind laat, ben je een bekende Nederlander’, zei hij in 1999 in een interview in de Volkskrant, bij gelegenheid van het tweede seizoen van Oud geld. Daarmee refereerde hij aan het feit dat hij in de nadagen van zijn imposante toneelcarrière ineens een bekende Nederlander werd doordat hij op televisie was. Maar hij was er ook blij mee: ‘Het geeft een hemels plezier dat je aan het eind van je carrière het publiek, maar ook jezelf nog zo kunt verrassen. En het rare is dat ik nu weer voortdurend word gevraagd; er komen allerlei lekkere hapjes op me af.’

Een paar jaar eerder had hij al besloten te stoppen met toneelspelen in het theater. Niet vreemd, als je zijn loopbaan overziet, die zich voornamelijk bij Toneelgroep Theater in Arnhem afspeelde. Hij speelde daar van 1960 tot 1985 ontelbare rollen, in alle mogelijke genres - van tragedies tot blijspelen, van Brecht en Shakespeare tot Oscar Wilde en Molière. Midden jaren tachtig speelde hij korte tijd in Amsterdam bij Het Publiektheater, onder andere in Stilte van Lars Norén; het werd een van zijn allermooiste rollen. Daarin was hij een alcoholistische hoteleigenaar in een gezin aan de rand van de afgrond. De combinatie van machteloosheid en grandeur die hij daarin liet zien, was te vergelijken met de rol van Albert Finney in de film Under the Volcano. In zijn acteren zat altijd een mengeling van fijngevoeligheid en iets demonisch, met zijn melodieuze tekstbehandeling als voornaamste kenmerk. Ongrijpbaar was hij ook, zowel in zijn werk als in persoon. Eric van der Donk bezat een begerenswaardige mengeling van oudere, wijze man en brutaal jongetje.

Louis d’Or

‘Acteren is een prachtig vak, waar ik zo veel mogelijk energie heb ingestopt. Mijn gekte is doordrammen, tot het oneindige doorgaan, niet chicaneren, niet moeilijk doen, geen uitvluchten zoeken’, zei hij in het interview in 1999. In 1978 won hij de Louis d’Or voor zijn hoofdrol in De Spaanse Brabander van Bredero, in 1996 een Gouden Kalf voor de film De langste reis van Pieter Verhoeff over de ontvoering van Gerrit Jan Heijn. In 2005 was hij te zien als oud-politicus Max van der Stoel in de tv-film De kroon, over de affaire Zorreguieta.

Van der Donk, die getrouwd was en vader van twee kinderen, woonde de laatste weken in een verpleeghuis in Arnhem. Maar tot op hoge leeftijd bezocht hij voorstellingen, altijd geïnteresseerd in wat de nieuwe generatie zoal maakte. Over zijn eigen loopbaan zei hij destijds: ‘In alle bescheidenheid mag ik zeggen dat ik een behoorlijk acteur ben. Ik heb rollen verpest, ik ben ijdel en behaagziek geweest als iemand me goed vond, ik heb me daar nooit achter verstopt, maar ik mag zeggen dat ik niets meer te bewijzen heb.’

Dat een aantal van zijn rollen in het geheugen gegrift staat, mag daarvan inderdaad het bewijs zijn.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Eric van der Donk enkele jaren in een verpleeghuis woonde. Dit klopt niet. Hij woonde er enkele weken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden